II SA/Ol 425/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi E.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Z przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako: organ II instancji lub organ odwoławczy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania E. Z., utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Departamentu Świadczeń Rodzinnych w Urzędzie Miejskim (dalej jako: organ I instancji) z dnia 17 lutego 2015r., odmawiającą przyznania odwołującej się specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką H. Z. Organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki z art. 16a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem nigdy nie pracowała zawodowo i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na naukę w szkole dziennej. Brak jest więc związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki. Kolegium wskazało, że odwołująca jest uczennicą II klasy Technikum Gastronomicznego. Termin ukończenia szkoły przewidywany jest na rok 2017. W czasie pobytu wnioskodawczyni w szkole opiekę nad matką sprawuje starsza siostra. Organ II instancji stwierdził, że odwołująca się nie sprawuje stałej opieki nad matką, tj. w sposób ciągły, bez przerwy. Systematycznie bowiem opuszcza matkę na kilka godzin dziennie. Z wyjaśnień strony wynika, że matka wiele czynności dnia codziennego wykonuje sama, a także uczestniczy w projekcie i uczęszcza na kursy dla ludzi niewidomych i niedowidzących w celu podniesienia kwalifikacji zawodowych. Wyjaśniono, że celem wprowadzenia instytucji specjalnego zasiłku opiekuńczego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki powinno być zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia. Rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy. E. Z. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem, zaskarżając je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Argumentowała, że matka posiada znaczny stopień niepełnosprawności z tytułu wzroku i bezwzględnie potrzebuje stałej opieki, którą skarżąca sprawuje z pomocą starszej siostry. Skarżąca oświadczyła, że w wielu sytuacjach może liczyć na doświadczenie siostry. Siostra dotychczas pomagała jej też finansowo, ale obecnie spodziewa się czwartego dziecka. Zaznaczyła, że specjalny zasiłek opiekuńczy to rodzaj wsparcia dla rodzin znajdujących się w ciężkiej sytuacji życiowej. Obszernie wskazała na trudną sytuację finansową rodziny, podnosząc, że nie starcza im na podstawowe potrzeby. Zarzuciła, że odmówiono jej zasiłku tylko z powodu spędzania paru godzin w szkole. Podała, że w szkole znana jest jej sytuacja, ma usprawiedliwione nieobecności i nie ma problemów z zaliczaniem programu semestralnego, dlatego może bez przeszkód opiekować się mamą. Przedstawiła też w jaki sposób opiekuje się mamą. Oświadczyła, że za dwa lata skończy szkołę i podejmie pracę zarobkową, jednak, aby ją zdobyć musi skończyć szkołę. Przy czym w sytuacji bez wyjścia zmuszona będzie podjąć pracę, aby nie głodować z mamą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje zatem jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź procesowego. Przy czym zaskarżona decyzja podlega uchyleniu tylko w przypadku, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Spór pomiędzy stronami dotyczy prawidłowości decyzji odmawiającej przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mamą, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagającą stałej opieki. Świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, o które skarżąca zwróciła się do organu wnioskiem z dnia 21 stycznia 2015r., uregulowane zostało w art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (jednolity tekst Dz. U. z 2015, poz. 114, dalej też jako: "u.ś.r."), który dodano do ustawy z dniem 1 stycznia 2013 r., na mocy art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). W wyniku powyższej nowelizacji ustawodawca ustanowił specjalny zasiłek opiekuńczy, określając zasady i kryteria przyznawania tego świadczenia. W myśl tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2015r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Warunkiem przyznania tego zasiłku jest również spełnienie kryterium dochodowego, gdyż zgodnie z ust. 2 art. 16a, świadczenie to przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 tej ustawy. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że ustawowe kryterium dochodowe zostało spełnione przez skarżącą. Oczywista jest ciężka sytuacja finansowa skarżącej, utrzymującej się wraz z mamą tylko z zasiłku rodzinnego, zasiłku stałego, zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia alimentacyjnego w łącznej kwocie 694,50 zł miesięcznie, czyli 347,25 zł na osobę w rodzinie. Ubóstwo jest jednak tylko jednym z warunków przyznania wnioskowanego świadczenia. Omawiany przepis wymaga bezwzględnie dodatkowo niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie nie jest też kwestionowany warunek posiadania przez osobę wymagającą opieki (mamę skarżącej) orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, z powodu której ma ona znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji i potrzebuje stałej lub długotrwałej opieki. W bezspornych okolicznościach sprawy nie budzi też wątpliwości, że skarżąca każdy swój wolny czas poświęca mamie. Jednak z wyjaśnień strony wynika jednoznacznie, że stan zdrowia mamy pozwala na taką organizację czasu, że skarżąca może uczęszczać do szkoły dziennej, co jest też niewątpliwie zasługą siostry, która może zaopiekować się mamą pod nieobecność skarżącej. Taki stan rzeczy jest naturalny, gdyż rodzina powinna się wspierać. Tylko w takim ujęciu Kolegium podniosło kwestię braku sprawowania przez skarżącą stałej opieki. Znaczenie pojęcia "sprawowania stałej opieki" należy powiązać z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia. Przez co należy rozumieć taką sytuację, że wnioskodawca jest zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia, ale nie dysponuje środkami ani możliwościami zapewnienia opieki dla członka rodziny i przez to jest zmuszony do rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowania go. Organy orzekające w sprawie prawidłowo przyjęły zatem, iż przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostająca w związku przyczynowym i w związku czasowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oczywistym jest, że ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wymagana przez art. 16a ust. 1 pkt 2 u.ś.r., wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej (w tym działalności gospodarczej, zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r), powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Taki sam związek musi zaistnieć w przypadku opisanym w art. 16a ust. 1 pkt 1 ustawy, czyli powstrzymania się od zatrudnienia. Konieczne jest więc istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Dlatego istotne są okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia (por. dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 585/13, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 668/13). W aktualnym stanie prawnym osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia lub go nie podejmować z własnego wyboru w określonym ustawą celu, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia z powodu braku kwalifikacji. Sama strona przyznaje, że chce ukończyć najpierw szkołę, a potem szukać stałego zatrudnienia. Nie sposób więc przyjmować na obecnym etapie, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad mamą W okolicznościach niniejszej sprawy nie została spełniona żadna z wymienionych przesłanek. Skarżąca nie kwestionuje tych ustaleń. Nie zgadza się jednak z odmową z uwagi na ciężką sytuację finansową rodziny. W stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy organy orzekające nie mogły zadośćuczynić żądaniu skarżącej, gdyż zobowiązane są działać przede wszystkim na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa, o czym stanowi art. 7 Konstytucji RP i art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 267). Tylko łączne spełnienie wyszczególnionych przez ustawodawcę warunków pozwalałoby na pozytywne załatwienie przedmiotowego wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a.