II SA/Ol 425/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 10 września 2018r. sygn. akt II SA/Ol 425/18 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych postanawia 1. zmienić zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 września 2018r. w ten sposób, że ustanowić dla skarżącego radcę prawnego; 2. w pozostałym zakresie utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. WSA/pos.1- sentencja postanowienia M. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia "[...]" w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 100 zł skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a następnie - w przedłożonym na wezwanie Sądu urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy – wniósł zarówno o zwolnienie go od kosztów sądowych, jak i o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżący nawiązał do przedmiotu skargi. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i czwórką dzieci, z których dwoje to osoby pełnoletnie, przy czym jedno z nich studiuje. Do jego majątku należy mieszkanie o powierzchni 97m², którego wartość określił na 97.000 zł oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,04ha (nieużytki, bez inwentarza) wraz z altanką (wartość około 50.000 zł). Skarżący wskazał, że jego dochód z tytułu działalności gospodarczej wynosi 2.400 zł, zaś dochód żony z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem to kwota 2.400 zł, co stanowi łącznie 4.800 zł. Wyjaśnił, że ponoszone wydatki miesięczne to: kredyt hipoteczny, spłata karty kredytowej, czynsz najmu i rachunki, opłaty za własne mieszkanie, wywóz śmieci, telefon, internet, koszty leczenia i rehabilitacji, w łącznej kwocie 2.435 zł oraz wydatki roczne: podatek od nieruchomości, ubezpieczenie mieszkania oraz samochodów i przyczepki w łącznej kwocie 2.680 zł. Zatem łącznie średnio wydatki wynoszą 2.658,33 zł miesięcznie. Pozostała zaś kwota przeznaczana jest na odzież, żywność oraz środki czystości, jednakże czasami skarżący wraz z rodziną zapożyczają się u rodziny (ok. 2.100 zł). W odpowiedzi na wezwanie referendarza o złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów skarżący nadesłał pismo z dnia 14 sierpnia 2018r. w którym wyjaśnił, że w wykazanym we wniosku mieszkaniu występują niebezpieczne dla zdrowia związki chemiczne, co pozbawia ten lokal wartości i możliwości jego wykorzystania do celów zarobkowych, a całą rodzinę zmusiło do przeprowadzki na stancję. Z kolei wskazana we wniosku działka została nabyta ze środków pochodzących z kredytu i pomocy teścia i służy do celów rehabilitacyjnych niepełnosprawnego dziecka. Ponadto skarżący wyjaśnił, że żona pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem oraz świadczenie "500+" na dwoje dzieci, z tym że na jedno z nich tylko do września 2018r. Odnosząc się do dzieci pełnoletnich wskazał, że dziecko studiujące otrzymywało stypendium, które pozwoliło pokryć koszty stancji i część wydatków związanych ze studiowaniem, natomiast drugie pracowało przez miesiąc (w czerwcu 2018 r.), uzyskując dochód w kwocie 3.571,62 zł, a obecnie nie jest zatrudniony, pomaga w pracy u skarżącego, a od października zamierza podjąć studia. Postanowieniem z dnia 10 września 2018r. (sygn. akt II SA/Ol 425/18) Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, iż brak pełnych informacji na temat sytuacji finansowej i majątku skarżącego oraz członków jego rodziny uniemożliwia dokonanie oceny ich rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym również uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazano, iż pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Jednocześnie podkreślono, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Od powyższego postanowienia sprzeciw złożył M. M., wnosząc o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o ustanowienie radcy prawnego. Podniósł, iż nie stać go na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, a niedostarczenie dokumentów nie wyniknęło z jego winy ani niechęci, lecz z powodu separacji z żoną, która zajmowała się tymi sprawami w ich rodzinie. Jednocześnie skarżący podniósł, iż mimo ciężkiej choroby pracuje często po 10-12 godzin dziennie, bez urlopu czy wakacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 1302, dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). W związku z tym, iż skarżący w dniu 3 września 2018r. uiścił wpis sądowy od wniesionej skargi, rozpoznaniu podlega jedynie kwestia ustanowienia dla skarżącego w ramach prawa pomocy radcy prawnego. W oparciu o przedstawione kryteria oraz analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dodatkowych pismach procesowych złożonych przez skarżącego, Sąd uznał, że zachodzą przesłanki do ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego i w tym zakresie nie podzielił stanowiska referendarza sądowego. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału aktowego, w tym oświadczenia wnioskodawcy złożonego na urzędowym formularzu – stosownie do treści art. 252 § 1a p.p.s.a. – pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia – jego sytuacja materialna jest trudna. Uzyskiwany przez skarżącego miesięczny dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynosi 2.400 zł, natomiast żona, z którą – jak podał - aktualnie pozostaje w separacji, pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem oraz świadczenie "500+" (do września 2018 r.), co łącznie daje kwotę 4.800 zł. Majątek skarżącego stanowi mieszkanie o powierzchni 97m², którego dotyczy skarga i w którym to lokalu nie mogą mieszkać, gdyż jak podnosi skarżący, występują w nim niebezpieczne dla zdrowia związki chemiczne, dlatego też wynajmują inne mieszkanie. Ponadto skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni 1,04ha wraz z altanką, która służy do celów rehabilitacyjnych niepełnosprawnego syna. Zatem nie sposób uznać, że w tych okolicznościach majątek skarżącego pozwala mu na uzyskanie dodatkowych środków finansowych. Natomiast biorąc pod uwagę stałe miesięczne wydatki skarżącego, w tym przed wszystkim konieczność ponoszenia wydatków niezbędnych na zakup leków i rehabilitację dziecka należy uznać, że aktualnie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie przez skarżącego nie jest możliwe bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania jego i jego rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.