II SA/Ol 427/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie warunków zabudowy postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Skarżąca – S. B. złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej z dnia "[...]", załączając go do skargi, w której zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartym w tym formularzu, skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, która zgodnie z rubryką nr 5 ma "[...]" lata i jest osobą chorą wymagającą leczenia. W rubryce nr 7.1. skarżąca wykazała mieszkanie o powierzchni "[...]" oraz nieruchomość rolną o powierzchni "[...]", w rubryce nr 10 – dochód matki z tytułu emerytury w kwocie "[...]" brutto oraz wskazała, że ona sama jest osobą bezrobotną. Do przedmiotowego wniosku skarżąca załączyła zaświadczenie z urzędu pracy, zgodnie z którym jest zarejestrowana jako bezrobotna od dnia "[...]" oraz przysługuje jej zasiłek dla bezrobotnych w okresie od "[...]" do "[...]". Z uwagi na brak formalny wniosku z dnia "[...]", skarżąca wezwana została do jego uzupełnienia poprzez wypełnienie lub skreślenie pozycji "dom" w rubryce nr 7.1. w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej matki oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia oraz – z uwagi na brak wypełnienia przez nią rubryki nr 4 – skarżąca wezwana została ponadto do wskazania zakresu żądania oraz do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do domu – jeśli wykazany zostanie przez nią w rubryce nr 7.1. i wykazanej w tej rubryce nieruchomości rolnej) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do jej statusu osoby bezrobotnej, dochodów uzyskiwanych przed rejestracją w urzędzie pracy, dochodów brutto/netto uzyskiwanych przez jej matkę, ponoszonych wydatków miesięcznych oraz wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej matkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieusunięcie braku formalnego wniosku w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania, natomiast nieprzedłożenie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe z dnia "[...]", do którego załączyła uzupełniony wniosek z dnia "[...]". W rubryce nr 4 zaznaczyła dwie pozycje: "zwolnienie od kosztów sądowych" i "częściowe zwolnienie od kosztów sądowych", w rubryce nr 7.1. skreśliła pozycję "dom", natomiast w rubryce nr 10 w pozycji "dochód miesięczny brutto" wykazała wysokość pobieranego zasiłku dla bezrobotnych ("[...]"). W dodatkowym oświadczeniu skarżąca wskazała, iż mieszka wspólnie z matką, lecz każda z nich indywidualnie dysponuje pieniędzmi. Skarżąca sama płaci rachunki, matka dokłada się jedynie do opału, gdyż sama nie byłaby w stanie opłacić tego wydatku. Odnosząc się do kwestii nieruchomości rolnej wskazała, iż otrzymała ją w drodze darowizny "w zamian za dach nad głową dla (...) mamy aż do śmierci" i dodała, iż na nieruchomości tej posadzone są drzewka owocowe, krzewy oraz warzywa dla własnego użytku, z plonów nie ma żadnych dochodów. Na zakończenie skarżąca wniosła o pozytywne rozpoznanie jej wniosku i zwolnienie jej od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż mimo tego, że skarżąca w rubryce nr 4 zaznaczyła dwie pozycje: "zwolnienie od kosztów sądowych" i "częściowe zwolnienie od kosztów sądowych", to w warunkach niniejszej sprawy przyjąć należy, iż zakresem jej żądania objęte jest zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżąca wskazywała bowiem, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w tym zakresie dwukrotnie – zarówno we wniosku zawartym w skardze, jak i w dodatkowym oświadczeniu, do którego załączony został uzupełniony wniosek. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych (w całości lub w części), czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych (w całości lub w części). Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżąca udzieliła wprawdzie dodatkowych wyjaśnień na temat sytuacji rodzinnej i materialnej, lecz nie w pełnym zakresie i nie wskazując jednocześnie przyczyny, dla której nie zastosowała się do wezwania w pełni. Powyższe sprawia natomiast, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej. Wskazać należy, iż pomimo wezwania, skarżąca nie wskazała wysokości dochodów uzyskiwanych przez nią w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed rejestracją w urzędzie pracy i tytułów z jakich pochodziły, co nie pozwalała na ocenę jak generalnie kształtowała się jej sytuacja finansowa w okresie, gdy jeszcze pracowała (przed dniem "[...]") i czy może mieć ona wpływ na ocenę jej aktualnej sytuacji finansowej. Skarżąca nie przedłożyła również kopii dokumentu, z którego wynika wysokość brutto/netto emerytury matki, a to z kolei nie pozwala na zweryfikowanie zawartego we wniosku oświadczenia co do wysokości dochodu jej matki. W dodatkowym oświadczeniu skarżąca podniosła wprawdzie, że ona i jej matka indywidualnie dysponują pieniędzmi, lecz mając na uwadze to, że skarżąca wykazała matkę jako osobę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a z dodatkowego oświadczenia wynika, iż może liczyć na jej pomoc, gdy jej samej brakuje środków pieniężnych na wymagane wydatki, stwierdzić należy, iż ustalenie jak kształtuje się sytuacja finansowa matki skarżącej ma istotne znaczenie również dla oceny zdolności płatniczych skarżącej. Co do zasady sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony nie pozostaje bowiem bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż dzięki ich pomocy strona może przezwyciężyć własne trudności finansowe. Obowiązek udzielania wsparcia i wzajemnej pomocy w trudnych sytuacjach życiowych przez rodziców i dzieci znajduje również umocowanie prawne w art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła również ani wyciągów z posiadanych przez nią i jej matkę rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy ani oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych. Powyższe nie pozwala natomiast jednoznacznie stwierdzić, że skarżąca i jej matka nie dysponują środkami pieniężnymi, zgromadzonymi na tych rachunkach, dzięki którym możliwe byłoby sfinansowanie udziału skarżącej w postępowaniu w niniejszej sprawie, bez uszczerbku koniecznego dla nich utrzymania. Dodatkowo zauważyć należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Pomimo wezwania, skarżąca nie złożyła natomiast ani dodatkowego oświadczenia wskazującego wysokość i przeznaczenie wszystkich ponoszonych nią i jej matkę wydatków miesięcznych ani jakichkolwiek dokumentów w tym przedmiocie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.