II SA/Ol 433/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2016 r. sprawy ze skargi J.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że w dniu 16 listopada 2015 r. J. Z. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką . Organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wydał w dniu "[...]" decyzję, którą odmówił stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na to, że opieka nie nosi znamion opieki stałej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wnioskodawca nie wykazał, że zrezygnował z zatrudnienia i z jakiego powodu ta rezygnacja nastąpiła. W czasie wizyt pracownika socjalnego nie zastawano wnioskodawcy w miejscu zamieszkania – pracował on w tym czasie w lesie. Według pracownika socjalnego podjęcie pracy zarobkowej przez J. Z. nie kolidowałoby ze sprawowaniem opieki nad matką. Sprawowana opieka jest opieką doraźną i wynika z obowiązku moralnego. Strona w ustawowym terminie wniosła odwołanie od decyzji organu podkreślając, że pracownik socjalny 3-krotnie nie zastał go w domu, tylko dlatego, iż w pobliżu domu przygotowywał opał w postaci drewna, poprzez oczyszczanie pola sąsiada. W ciągu kilkunastu minut mógł się stawić na wezwanie matki, która wymaga opieki, choćby z konieczności utrzymania diety. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium w całości podzieliło argumentację organu I instancji podkreślając, że zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia J. Z. podjęcia zatrudnienia, tym bardziej, że jego matka nie jest osobą leżącą. Opieka sprawowana stale to opieka w każdym czasie, a nie tylko w pewnych momentach w czasie doby. Skargę na powyższą decyzję wywiódł J. Z.. Stwierdził, że opieka nad matką obejmuje również zapewnienie jej ciepła w domu. W czasie przygotowywania opału zawsze znajduje się w pobliżu domu i w ciągu kilkunastu minut jest w stanie stawić się na wezwanie matki. Skarżący wskazał, że zrezygnował z podjęcia pracy z uwagi na opiekę nad matką i nie mógłby pracować i jednocześnie sprawować nad nią opiekę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. z 2012 r. Dz.U. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" odmawiającą przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Istota sporu jak się wydaje pomiędzy stroną skarżącą a organem odwoławczym sprowadza się do uznania przez organy orzekające w sprawie, że skarżąca nie spełniła dwóch przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia, tj. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jak również matka skarżącego nie ma stałej opieki ewentualnie jej nie wymaga. Przede wszystkim należy wskazać, że materialnoprawną podstawą skarżonej decyzji stanowił art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114, ze zm.) dalej: u.ś.r. Przepisem tym ustawodawca do porządku prawnego wprowadził nowe świadczenie, tj. specjalny zasiłek opiekuńczy, które zostało obwarowane licznymi warunkami. I tak stosownie do art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organy orzekające w tej sprawie przyjęły zgodnie, że brak związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością zapewnienia matce skarżącego pomocy w jej codziennej egzystencji, wyklucza możliwość przyznania stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stwierdzenie to nie zostało poparte żadnymi argumentami mającymi przekonać o jego słuszności, dlatego też trudno jest się do niego w sposób racjonalny i wyczerpujący odnieść. Z akt sprawy wynika jednak, że w latach wcześniejszych skarżący otrzymywał świadczenie związane z opieką nad niepełnosprawną matką. W ocenie Sądu zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu, powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). Przyjmuje się bowiem, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest niejako wynagradzaniem (rekompensatą) przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, sygn. akt II SA/Go 550/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Sam fakt nie pozostawania w zatrudnieniu, spowodowanym koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, bez względu na przyczynę nie pozostawania w zatrudnieniu (rezygnację z zatrudnienia lub rezygnację z podjęcia zatrudnienia). W ocenie Sądu byłoby fikcją wymaganie od osób niepracujących bowiem sprawujących faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny podjęcia przez te osoby pracy, po to, by następnie z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie nie forma podjęcia bądź rezygnacji z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodująca w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu nie sposób jest przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta - pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia - nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że organy dokonały błędnej wykładni art. 16a ust. 1 u.ś.r. Również sam sposób sprawowania opieki przez skarżącego nad matką nie został w sposób dostateczny wyjaśniony. Organy w tym przypadku oparły się nieobecności skarżącego w domu w czasie wizytowania środowiska. Przede wszystkim przyznać należy rację skarżącemu, że sprawowanie właściwej opieki nad matką to również zapewnienia jej ciepła w mieszkaniu. Tak więc z samego faktu, że skarżącego nie było w domu w czasie trzech wizyt nie można było wyprowadzić wniosku, że nie zajmuje się on matką w sposób właściwy. Organy w ogóle nie rozważyły zgodnych twierdzeń J. Z. i jego matki, że w razie takiej potrzeby może on w ciągu kilkunastu minut stawić się w domu i nie wykonuje on żadnej pracy zarobkowej, a jedynie przygotowuje opał na zimę. W tym przypadku nie są wystarczające notatki sporządzone w oparciu o rozmowy z anonimowymi sąsiadami. Jeżeli organy administracji nie dały wiary skarżącemu, co do tego, że nigdzie on nie pracuje, a jedynie przygotowuje opał to w pierwszej kolejności powinny przesłuchać osobę, u której skarżący miałby wykonywać pracę zarobkową. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego nie można wyprowadzić wniosku, aby matka skarżącego była osobą zaniedbaną. Natomiast z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że L. Z. zaliczona została do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagających stałej lub długotrwałej opieki innych osób. W tej sytuacji organy pomimo tego, że uznały, iż skarżący nie sprawuje opieki nad matką nie wskazały kto to czyni w sytuacji, gdy L. Z. zamieszkuje tylko z synem i wymaga stałej lub długotrwałej opieki innych osób. W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a oraz c ustawy p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.