II SA/Ol 434/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, załączonym do skargi kasacyjnej, skarżąca – A. C., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, obejmujące wpis od tej skargi. W uzasadnieniu powołała się na "[b]rak środków na poniesienie opłaty (...) bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny." Wskazała, że prowadzi działalność rolniczą, która przyniosła stratę ("[...]"), pokrytą skromnym dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i synem. Do majątku, objętego małżeńską wspólnością majątkową, należy dom o powierzchni ok. "[...]" ("przewłaszczony hipoteką na rzecz banku"), nieruchomość rolna o powierzchni "[...]", w tym "[...]" "przewłaszczone (...) na rzecz banku", lokal użytkowy o powierzchni "[...]" o wartość: "[...]" oraz dwa ciągniki rolnicze o łącznej wartości "[...]". Syn nie posiada majątku i pozostaje na utrzymaniu małżonków. W rubryce nr 10 skarżąca wykazała dochody własny i męża z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w kwotach odpowiednio "[...]" i "[...]", a w rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki: prąd, opłaty za śmieci i ścieki - łącznie ok. "[...]" miesięcznie oraz ubezpieczenie majątku - "[...]" rocznie. Do wniosku skarżąca załączyła dokumenty (2 szt.), z których wynika, że za okres "[...]" 2016 r. jej przychód wyniósł "[...]", zaś przychód jej męża - "[...]", koszty uzyskania - "[...]", a dochód: "[...]". Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 w związku z art. 212 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego otrzymanie. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Nie wystarczy przy tym wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. W warunkach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść wpisu od skargi kasacyjnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla 3-osobowej rodziny. Skarżąca powołała się wprawdzie na trudną sytuację materialną spowodowaną poniesieniem straty z tytułu działalności rolniczej oraz niskimi dochodami z tytułu działalności gospodarczej, lecz wskazać należy, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, przy ocenie możliwości płatniczych strony prowadzącej działalność gospodarczą decydujące znaczenie ma uzyskiwany przez nią przychód, a nie dochód bądź strata, będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodem, a kosztami jego uzyskania i jednocześnie skutkiem podejmowanych przez stronę mających różne uzasadnienie decyzji gospodarczych. Z tego powodu niski dochód bądź strata nie oznaczają braku środków finansowych i nie muszą wcale świadczyć o złej kondycji materialnej firmy prowadzonej przez stronę (zob. np. postanowienie NSA z dnia 24 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 49/14, i powołane w jego uzasadnieniu orzeczenia, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że przychody z tytułu działalności gospodarczej skarżącej i jej męża za okres "[...]" 2016 r. wyniosły odpowiednio "[...]" i "[...]", a zatem wielokrotnie przekroczyły wysokość wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Skoro skarżąca i jej mąż prowadzą działalność gospodarczą i osiągają z tego tytułu dochody, a skarżąca nie wskazała jednocześnie, aby groziła im utrata płynności finansowej, to stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, że kondycja finansowa firm małżonków jest tak zła, że nie pozwala na partycypowanie w kosztach postępowania sądowego w niniejszej sprawie. W dalszej kolejności podkreślić należy, że na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, szczególnie, gdy w skład tego majątku wchodzi wiele nieruchomości różnego rodzaju. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl. oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając to na uwadze, zauważyć natomiast należy, że do majątku skarżącej i jej męża - tylko w części objętego hipoteką - należy dom, nieruchomość rolna, lokal użytkowy oraz ciągniki rolnicze, zaś wartość samych ostatnich dwóch składników majątkowych wynosi łącznie "[...]". W świetle powyższego, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała, że zdobycie środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe, a poniesienie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł nastąpi z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla jej 3-osobowej rodziny. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.