II SA/Ol 439/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Ewa Osipuk Asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 lipca 2022 r. sprawy ze skargi P.C. na postanowienie Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej uchyla zaskarżone postanowienie. Starosta Olsztyński postanowieniem z dnia 4 stycznia 2022 r. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie utraty przez P. C. (skarżący, strona) statusu osoby bezrobotnej z 17 września 2020 r. zakończone decyzją ostateczną wydaną z upoważnienia Starosty Olsztyńskiego z dnia 21 września 2020 r. Skarżący powyższe postanowienie odebrał w dniu 12 stycznia 2022 r. Następnie, decyzją z dnia 22 lutego 2022 r. Starosta Olsztyński orzekł o uchyleniu decyzji ostatecznej z dnia 21 września 2020 r. w sprawie utraty przez P. C. statusu osoby bezrobotnej z dniem 17 września 2020 r. i orzekł o utracie przez P. C. statusu osoby bezrobotnej z dniem 28 lipca 2020 r. Decyzja została doręczona stronie w formie doręczenia zastępczego w dniu 16 marca 2022 r. (zwrot - z uwagi na niepodjęcie przesyłki w terminie) zgodnie z art. 44 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.). Powyższa decyzja zawierała pouczenie o sposobie i terminie wniesienia odwołania. Pismem datowanym na dzień 7 kwietnia 2022 r. (nadanym w dniu 11 kwietnia 2022 r.) skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji z dnia 22 lutego 2022 r. W uzasadnieniu odwołania zakwestionował argumentację organu w dotyczącą utraty statusu osoby bezrobotnej. Pismem z dnia 20 kwietnia 2022 r. Wojewoda Warmińsko-Mazurski (Wojewoda) zawiadomił stronę o uchybieniu terminu do złożenia odwołania, wyznaczając jednocześnie termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z uzasadnieniem na podstawie art. 15 zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa o COVID-19). W dniu 26 kwietnia 2022 r. P. C. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Podniósł, iż nie miał świadomości, że było "coś do niego doręczane". Podkreślił, że "mamy XXI wiek" i istnieje już poczta elektroniczna i wcześniej zgłaszał, żeby korespondencję kierować na wskazany adres e-mail. Dodał, że pracuje w godzinach 10:00 - 22:00 i nie ma możliwości odebrania korespondencji, ponieważ placówka pocztowa jest czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 11-18, dlatego brak odpowiedzi na pisma wynikał z faktu, iż był w pracy i nie mógł odebrać kierowanej do niego korespondencji. Prosi o przesłanie kolejnej korespondencji na adres e-mail. Postanowieniem z dnia 6 maja 2022 r. Wojewoda, działając na podstawie art. 10 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r., poz. 690) oraz art. 59 § 1 k.p.a., w związku z odwołaniem od decyzji Starosty Olsztyńskiego z dnia 22 lutego 2022 r., w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Podniósł, że jako przyczynę uchybienia terminu do wniesienia odwołania skarżący podał fakt, że był w pracy i nie mógł odebrać korespondencji, ponadto nie miał też wiedzy, że "było coś do niego doręczane". Twierdzi również, że prosił UPPO w Olsztynie o przesyłanie korespondencji na adres e-mail. Odnosząc się do kwestii sposobu komunikacji Wojewoda wskazał, że skarżący w dniu 30 czerwca 2021 r. złożył elektroniczny wniosek o dokonanie rejestracji jako osoba bezrobotna w UPPO w Olsztynie. Dokonując rejestracji za pomocą formularza elektronicznego bezrobotny ma możliwość wyboru sposobu komunikacji z urzędem pracy. P. C. z możliwych dwóch form komunikacji, tj. kontakt przez konto w systemie praca.gov.pl lub kontakt listowny, wybrał kontakt listowny. Zatem sam się zobowiązał do odbioru listownej korespondencji. Wskazał też dodatkowo adres e-mail, niemniej kontakt telefoniczny i kontakt mailowy są dodatkowymi kanałami komunikacji, służącymi do przekazywania informacji nie wymagających potwierdzenia. Dalej Wojewoda wskazał, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Z akt sprawy wynika, że powyższe przesłanki nie zostały spełnione. Decyzja została wysłana P. C. listownie - zgodnie z wyborem dokonanym podczas rejestracji, na podany przez niego adres oraz doręczona z zachowaniem norm przewidzianych procedurą administracyjną. W ocenie organu II instancji, nie został spełniony warunek uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi. Za taką przeszkodę nie można uznać braku umiejętności łączenia życia zawodowego i rodzinnego oraz prowadzeniu własnych spraw. Ponadto, w myśl art 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu oraz jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Należy zwrócić uwagę, że wspomniany przepis 15zzzzzn2 wydłużył termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania - do 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o uchybieniu terminu. Terminu tego skarżący dotrzymał. Dopełnił również czynności, dla której określony był termin, tj. złożył odwołanie od decyzji z dnia 22 lutego 2022 r. Niemniej, nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Niewystąpienie chociażby jednej z przesłanek obliguje organ administracji do wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia odwołania. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na postanowienie Wojewody skarżący wskazał, że przyczyną uchybienia terminu do wniesienia odwołania była jego choroba, schizofrenia paranoidalna. Podał, że choroba jest niezależną od niego przeszkodą w normalnym funkcjonowaniu. Jest to choroba w zaawansowanym stadium, a radzenie sobie z nią i łączenie życia zawodowego jest wystarczającym wyzwaniem. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozstrzygnięcia organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że we wniosku o przywrócenie terminu skarżący nie informował o chorobie, dlatego też na etapie wydawania rozstrzygnięcia organ nie odniósł się do tej kwestii. Ponadto, argument ten nie był zgłoszony na żadnym etapie postępowania przed organem I i II instancji. W piśmie procesowym z dnia 8 czerwca 2022 r. skarżący podniósł, że ze względu na chorobę jest mu ciężko załatwiać bieżące sprawy. W załączenie przedstawił historię swojego leczenia szpitalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę, Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skargi na takie postanowienie organu administracji publicznej w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Wojewody z dnia 6 maja 2022 r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 22 lutego 2022 r. z tego względu, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że jednym z warunków skutecznego skorzystania ze środka zaskarżenia jest zachowanie terminu wskazanego w art. 129 § 2 k.p.a., tj. czternaście dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Termin określony w tym przepisie jest terminem, którego uchybienie powoduje, że wniesienie odwołania przez stronę po jego upływie jest bezskuteczne. Termin ten może jedynie być przywrócony, a warunkiem przywrócenia terminu jest wniesienie wniosku o przywrócenie terminu. Stosownie bowiem do art. 58 § 1 k.p.a., uchybiony termin należy przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.). Właściwy organ administracji zobowiązany jest zatem do przywrócenia terminu, w sytuacji gdy zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki przywrócenia terminu określone w postanowieniach art. 58 § 1 i 2 k.p.a., tj.: 1) brak winy zainteresowanego w uchybieniu terminu; 2) wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu; 3) dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu; 4) dopełnienie wraz z wnioskiem tej czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin. W przypadku niespełnienia choćby jednego z wymienionych warunków, wniosek nie może być uwzględniony. Oceniając więc spełnienie przesłanek do przywrócenia terminu nie ulega wątpliwości, że skarżący w terminie wystąpił z wnioskiem o jego przywrócenie i dokonał czynności, której terminu uchybił (wniósł odwołanie). Zdaniem organu skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Sąd tej oceny nie podziela. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pamiętać jednakże należy, że przy ocenie, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, bierze się pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenia winę według obiektywnych mierników staranności. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (a więc zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania, bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także jej lżejszej postaci - niedbalstwa. Za niedbalstwo należy z kolei rozumieć niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Jakiekolwiek zaś niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie uniemożliwia przywrócenie terminu. Jak podkreśla się w literaturze (por. np. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 328-329; B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa. Komentarz 2008, Wrocław 2008, s. 674-678) oraz orzecznictwie o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. W orzecznictwie wskazuje się, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyroki NSA z dnia 1 marca 1999 r., sygn. akt II SA 45/99, oraz z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00 – wszystkie powołane orzeczenia dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego wskazać należy na zgłaszaną przez skarżącego okoliczność kilkuletniego leczenia psychiatrycznego. Wraz ze złożonymi ze skargą kartami leczenia szpitalnego (potwierdzającymi hospitalizację skarżącego w szpitalu psychiatrycznym w okresie: 2 czerwca 2020 r. – 24 lipca 2020 r. oraz 3 grudnia 2021 r. – 28 grudnia 2021 r.) wynika, że rozpoznano u niego schizofrenię paranoidalną. Zdiagnozowano m.in., że jest on: niedostosowany afektywnie, naprzemienne wybuchy śmiechu i płaczu, kontakt logiczny okresowo możliwy do nawiązania, tok myślowy z tendencją do rozkojarzenia, dereistyczny, bezkrytyczny wobec choroby, z zaleceniami dalszego leczenia. Sam fakt występowania schorzeń - nawet ciężkich - u zainteresowanego przywróceniem terminu, nie przemawia, przy zastosowaniu obiektywnego miernika wymaganej staranności, za stwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu. Fakt choroby nie jest równoznaczny z niemożnością dokonania czynności procesowej przez zainteresowanego. Tylko choroba, która uniemożliwia osobiste dokonanie czynności procesowej, przy braku możliwości skorzystania z pomocy lub zastępstwa innych osób, usprawiedliwia niedochowanie terminu do dokonania tej czynności (por. wyrok NSA z 16 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 1822/15). Oceniając, czy choroba stanowi okoliczność uprawdopodobniającą brak winy w uchybieniu terminu, organ, uwzględniając zasady logiki i doświadczenia życiowego, ocenia, czy rodzaj i charakter choroby uniemożliwiał podjęcie działań w stosownym do tego momencie przez osobę składającą wniosek o przywrócenie terminu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 916/17). W realiach niniejszej sprawy, w ocenie sądu, tak określone schorzenie skarżącego może być wystarczającą podstawą wyłączenia winy w niezachowaniu terminu. Nie powinno bowiem budzić wątpliwości, że choroba psychiczna może skutkować brakiem koncentracji przy prowadzeniu swoich spraw, jak i możliwością braku świadomego podejmowania decyzji czy kierowania swoim postępowaniem. Osoba, która cierpi na zaburzenia psychiczne może nie być świadoma wagi posiadanej wiedzy (a nawet choroby), jak i znaczenia będących w jej posiadaniu dokumentów, a tym samym nie być świadoma konieczności podjęcia czynności procesowych. Objawy choroby psychicznej mogą wiązać się z utratą możliwości rozpoznania przez osobę chorą sytuacji, w której się znajduje oraz pokierowania swoim postępowaniem. Podkreślenia również wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie wielokrotnie już wskazywał, że choroba psychiczna może powodować stan uniemożliwiający skuteczne podjęcie czynności procesowych. W wyroku z dnia 16 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2732/16, Sąd uznał, że leczenie choroby oddziałującej na stan psychiczny strony, należy uznać za tożsame z byciem w stanie uniemożliwiającym skuteczne podjęcie czynności procesowych. Także w wyroku z dnia 9 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 945/16, Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że zdiagnozowana choroba, mająca charakter przewlekły o zróżnicowanym przebiegu, uniemożliwiająca samodzielne funkcjonowanie, uprawdopodobnia brak winy w uchybieniu terminowi. Mając powyższe na uwadze sąd stwierdził, że wydanie zaskarżonego postanowienia nastąpiło z naruszeniem art. 58 § 1 i art. 59 § 2 k.p.a. wobec przedwczesnej oceny, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy. Stwierdzone bowiem okoliczności dotyczące choroby skarżącego należy uznać za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie związany przedstawioną oceną prawną zgodnie z art. 153 p.p.s.a. i ponownie rozpozna wniosek o przywrócenie terminu.