II SA/Ol 448/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odstąpienia od nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący – Z. K. wniósł - zgodnie z rubryką nr 4 - o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest zatrudniony i nie osiąga żadnych dochodów, ponieważ nie została mu przyznana renta, ale sprawa jest aktualnie w sądzie. Środki na życie i opłaty otrzymuje od córek ["dają (...) ile mogą"]. Córka spłaca też za niego raty kredytu hipotecznego na mieszkanie w kwocie "[...]" po ok. "[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Do jego majątku należą dwa mieszkania o powierzchni "[...]" i "[...]" oraz samochód osobowy marki "[...]", rok produkcji: "[...]". W rubryce nr 10 "Dochody" skarżący wpisał: "pomoc od córek w granicy "[...]"", natomiast w rubryce nr 11 wykazał ponoszone wydatki w łącznej kwocie "[...]". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – radcy prawnego lub adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego otrzymanie. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi instytucję wyjątkową, dlatego też powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona wykaże, że istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W warunkach niniejszej sprawy, mimo że skarżący nie uzyskuje aktualnie dochodu, nie może być uznany za osobę należącą do grona osób ubogich. Do majątku skarżącego należą bowiem dwa mieszkania, a to oznacza, że skarżący posiada potencjalne możliwości zdobycia, przy użyciu składników tego majątku, środków finansowych, które posłużyć mogłyby do sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. Skarżący nie wykazał również, że nie jest w stanie zdobyć tych środków, korzystając z pomocy córek, które przekazują mu obecnie potrzebne środki pieniężne. Podkreślić należy, że na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, szczególnie, gdy w skład tego majątku wchodzi wiele nieruchomości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy, w oparciu o treść wniosku skarżącego przyjąć należy, że tylko jedno z mieszkań obciążane jest hipoteką, drugie zaś - jest wolne od obciążeń. Obydwa mieszkania pozostają też w dyspozycji skarżącego. Skarżący nie wskazał natomiast jakichkolwiek przeszkód w wykorzystaniu składników tego majątku do pozyskania środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania. Dodatkowo zauważyć należy, iż skarżący, korzystający obecnie z pomocy finansowej córek, nie wskazał również, aby w obecnej sytuacji nie było możliwe uzyskanie od nich pomocy na wskazany cel, szczególnie że pokrywają one również wydatki związane ze spłatą kredytu hipotecznego w wysokości ok. "[...]" miesięcznie, które w okolicznościach niniejszej sprawy trudno uznać za konieczne koszty utrzymania skarżącego mające pierwszeństwo nad kosztami postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.