II SA/Ol 450/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.J. w sprawie ze skargi "[...]" M.J. na uchwałę Rady Gminy "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie "[...]" postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. M.J., wezwana do uiszczenia 300 zł tytułem wpisu od skargi, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdziła, iż nie jest w stanie ich uiścić bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Otrzymuje 1277,67 zł emerytury. Koszty utrzymania lokalu wynoszą średnio 450 zł, miesięczne wydatki na leki - 180 zł, koszt energii elektrycznej - 100 zł. Pozostaje 547 zł, co wystarcza ledwo na wyżywienie, remonty, opał na zimę. W związku z tym nie posiada sumy pozwalającej na uiszczenie kosztów sądowych. Brak zwolnienia uniemożliwiłby dochodzenie jej roszczeń i doprowadziłby do zniszczenia budynku gospodarczego i budynku mieszkalnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, iż sama prowadzi gospodarstwo domowe, jest właścicielem mieszkania o pow. 30,8 m2, a jej dochód miesięczny brutto z tytułu emerytury wynosi 1524,91 zł. Rubryki formularza PPF, w których deklaruje się majątek w postaci domu, nieruchomości rolnej i innych nieruchomości oraz zasoby pieniężne i przedmioty wartościowe nie zostały wypełnione ani skreślone. Nie została również podana data złożenia oświadczenia zawartego we wniosku. Pismem z 10 czerwca 2013 r., doręczonym skarżącej 14 czerwca 2013 r., została ona zobowiązana do usunięcia owych braków w terminie 7 dni. We wniosku, odesłanym do Sądu 17 czerwca 2013 r., rubryki 7.1. i 7.2. zostały uzupełnione poprzez zadeklarowanie nieruchomości rolnej o pow. 0,0607 ha i współwłasności domu o pow. 225 m2. Nie została natomiast wpisana data złożenia oświadczenia zawartego we wniosku. Zdaniem orzekającego, podane informacje stanowią wystarczającą podstawę do stwierdzenia, iż zgłoszony postulat nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba zwrócić uwagę na fakt, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze względu na rozmiar majątku nieruchomego skarżącej nie sposób uznać ją za osobę wymagającą pomocy Państwa. Tytułem uzupełnienia przedstawionych na wstępie informacji w tym zakresie, należy wskazać, iż jak wynika z uzasadnienia skargi, jest ona "współwłaścicielem działki zabudowanej nr "[...]" i właścicielem działki nr "[...]" zabudowanej budynkiem gospodarczym i działki "[...]" niezabudowanej". Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.