II SA/Ol 471/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 9 czerwca 2025 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej postanawia odrzucić skargę. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w O. (dalej jako: PCPR lub strona skarżąca) wniosło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie (dalej jako: Kolegium) z 9 czerwca 2025 r., uchylającą w całości decyzję z 28 kwietnia 2025 r. wydaną z upoważnienia Starosty O. przez Dyrektora PCPR w sprawie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania F. O. w rodzinie zastępczej niezawodowej za okres od 29 marca 2025 r. do 31 marca 2025 r. w wysokości 146,68 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty nienależnie pobranego świadczenia do dnia spłaty i umarzającą postępowanie organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025r. poz. 49) przez błędną jego wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że pojęciem nienależnie pobranego świadczenia, w rozumieniu ww. przepisu obejmuje się tylko świadczenia pobrane w złej wierze oraz art. 145 § 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej odrzucenie wskazując, że organ, który wydał zaskarżony akt w pierwszej instancji nie ma przymiotu strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Merytoryczne rozpoznanie skargi poprzedza analiza jej dopuszczalności pod względem formalnym. Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawowo przyznano takie uprawnienie (art. 50 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarga została wniesiona przez PCPR, a jej przedmiotem jest decyzja Kolegium, którą uchylono wydane przez Dyrektora PCPR, działającego z upoważnienia Starosty, rozstrzygnięcie i umorzono postępowanie organu pierwszej instancji w sprawie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej. Należy zatem zauważyć że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem organ administracji publicznej, który wydał w pierwszej instancji decyzję administracyjną w sprawie, nie jest podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi w sprawie na decyzję administracyjną wydaną w wyniku odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1017/04, dostępny w CBOSA). Pogląd ten uzasadniony jest faktem, że organ wydający decyzję w pierwszej instancji nie działa jako podmiot, którego własnego interesu prawnego lub obowiązku prawnego dotyczy sprawa, lecz jako organ administracji publicznej rozpoznający sprawę, na mocy przyznanych mu ustawowo kompetencji. Ponadto dopuszczenie do złożenia skargi przez organ pierwszej instancji doprowadziłoby do sytuacji, w której stronami postępowania sądowego byłyby dwa organy administracji publicznej orzekające w danej sprawie, a mianowicie: skarżący (organ pierwszej instancji) i autor decyzji odwoławczej (organ drugiej instancji), a spór między nimi sprowadzałby się do różnego stanowiska co do prawidłowości poszczególnych decyzji (zob. wyrok NSA z 30 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1579/16, dostępny w CBOSA). Powyższe stanowisko zostało zaprezentowane także w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2016 r. (sygn. akt I OPS 2/15, dostępne w CBOSA), w której wskazano, że w demokratycznym państwie prawnym niedopuszczalna jest wykładnia przepisów prawa, zgodnie z którą jednostka samorządu terytorialnego realizując poprzez swoje organy powierzone jej zadania z zakresu administracji publicznej, najpierw jest władna w sposób stanowczy i jednostronny kształtować sytuację prawną podmiotów od niej niezależnych, a następnie jest uprawniona do wnoszenia środków zaskarżenia od podejmowanych przez te organy decyzji. W uzasadnieniu tej uchwały NSA podkreślił, że włączenie organów samorządowych do systemu organów administracji publicznej, prowadzących postępowanie w konkretnej sprawie, znacznie ogranicza zakres uprawnień procesowych tych jednostek jako osób prawnych. W zakresie, w jakim organ jednostki samorządu terytorialnego wykonuje funkcję organu administracji publicznej, nie jest on (ani też żaden z pozostałych organów danej jednostki) uprawniony do reprezentowania jej interesu prawnego, rozumianego jako interes osoby prawnej. Nie do przyjęcia jest w związku z tym stanowisko, że jednostka samorządu terytorialnego może zajmować różne pozycje - raz organu wydającego decyzję, innym razem strony postępowania – w zależności od etapu załatwiania sprawy. Tym samym, ilekroć przepisy prawa pozytywnego sytuują któryś z organów jednostek samorządu terytorialnego jako organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne w sprawie indywidualnej na którymś z jego etapów, tylekroć wyłączona zostaje możliwość dochodzenia przez tę jednostkę ochrony jej interesu prawnego na drodze zarówno postępowania sądowego, jak i administracyjnego. W tej sytuacji uznać należało, że PCPR, występujący w niniejszej sprawie jako organ administracyjny, który wydał decyzję w pierwszej instancji, nie jest podmiotem legitymowanym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium, wydaną w trybie odwoławczym. W konsekwencji skarga wniesiona przez PCPR jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 oraz art. 58 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.