II SA/Ol 477/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Asesor WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2005 r. sprawy ze skargi Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na uchwałę Rady Gminy Kowale Oleckie z dnia 31 marca 2005 r., Nr XXV/177/2005 w przedmiocie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym I. stwierdza nieważność § 12 ust. 6 uchwały Rady Gminy Kowale Oleckie z dnia 31 marca 2005 r, Nr XXV/177/2005 w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym; II. stwierdza, że zaskarżona uchwała nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Uchwałą Nr XXV/177/2005 Rady Gminy Kowale Oleckie z dnia 31 marca 2005 r., wydaną na podstawie art. 90f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, póz. 2572 z późn. zm.), uchwalony został regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Kowale Oleckie. W złożonej skardze Wojewoda Warmińsko - Mazurski, .działając w oparciu o art. 93 ust. l i 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, póz. 1591 z późn. zm.), wniósł o stwierdzenie nieważności § 12 ust. 6 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym stanowiącego załącznik do zaskarżonej uchwały. W uzasadnieniu stwierdził, że w § 12 ust. 6 Rada Gminy Kowale Oleckie określiła, iż wójt ustala wysokość pomocy materialnej w granicach określonych w ust. 3 i 4 w każdej sprawie indywidualnie, kierując się sytuacją dochodową ucznia i jego rodziny, ustaloną zgodnie z ust. l i 2, innymi okolicznościami, o których mowa w § 2. Powyższy zapis rażąco narusza art. 90f ustawy o systemie oświaty, gdyż rada gminy ograniczyła się do powtórzenia zapisów ustawowych dotyczących minimalnej i maksymalnej wysokości stypendium oraz minimalnego dochodu uprawniającego do ubiegania się o to stypendium. Natomiast w ust. 6 rada przekazała na rzecz wójta gminy swoje ustawowe kompetencje dookreślenia sposobu ustalania wysokości stypendium, zagwarantowane jej art. 90f ust. l ustawy o systemie oświaty, przyjmując, że wójt ustala wysokość pomocy materialnej w granicach maksymalnych i minimalnych kwot, określonych ustawą, kierując się sytuacją dochodową ucznia i jego rodziny ustaloną zgodnie z ustawą i innymi okolicznościami, o których mowa w § 2. Warunkiem zgodności z prawem aktu normatywnego jest jego podjęcie przez właściwy organ gminy. Przyznane ustawami kompetencje organów gminy nie mogą być realizowane przez inny organ gminy. Naruszenie właściwości organu skutkuje sankcją nieważności wadliwego aktu. W odpowiedzi na skargę Rada Gminy Kowale Oleckie wniosła o jej oddalenie. W uzasadnieniu stwierdziła, że § 12 ust. 6 regulaminu w żaden sposób, a tym bardziej rażąco, nie narusza art. 90f pkt l ustawy o systemie oświaty, gdyż Rada w zaskarżonym regulaminie określiła sposób ustalania wysokości stypendium, a na wójta gminy nałożyła jedynie obowiązek ustalania wysokości stypendium, w zależności od sytuacji konkretnego wnioskującego, i według kryteriów ustalonych przesz Radę w § 2 i § 12 ust. 3 i 4 regulaminu. Organ dodał też, że nie jest możliwe określenie w drodze uchwały wysokości stypendium dla każdego uprawnionego ucznia, gdyż wynika to z jego sytuacji rodzinnej, materialnej i innych okoliczności, których nie można poznać przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy przez zainteresowanego. Z tych przyczyn Rada przekazała ten obowiązek wójtowi gminy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269), sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem oraz rozstrzyga spory kompetencyjne i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Przedmiotem oceny Sądu w rozpatrywanej sprawie jest § 12 ust. 6 regulaminu stanowiącego załącznik do uchwały Rady Gminy Kowale Oleckie Nr XXV/1 77/2005 z dnia 31 marca 2005 r., zgodnie z którym wójt ustala wysokość pomocy materialnej w granicach określonych w ust. 3 i 4 w każdej sprawie indywidualnie, kierując się sytuacją dochodową ucznia i jego rodziny ustaloną zgodnie z ust. l i 2, innymi okolicznościami, o których mowa w § 2. Analizując ten przepis Sąd uznał, że zasadny jest zarzut jego niezgodności z regulacją ustawową. Delegacja do uchwalenia zaskarżonego regulaminu zawarta jest w art. 90f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, póz. 273 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa w szczególności: sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. l, formę, w jakiej udziela stypendium szkolne w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy oraz tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego i zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego. Z treści cytowanego przepisu wynika wprost, że ustawodawca zobowiązał radę gminy do ustalenia zasad i trybu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów. Jest to kompetencja, która została przyznana tylko i wyłącznie radzie gminy, zatem z wyłączeniem w tej sprawie wszystkich innych organów gminy. Zakres właściwości rady gminy określony w ustawie o systemie oświaty nie zawiera upoważnienia dla tego organu w zakresie przekazania własnych uprawnień do stanowienia prawa organom wykonawczym gminy. Nie można umocowania do takiego działania wyprowadzić także z przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, póz. 1591 z późn. zm.). Z treści art. 18 ust. 2 tej ustawy wynika bowiem wprost, że stanowienie prawa jest wyłącznym uprawnieniem rady gminy. Organ ten nie jest zatem upoważniony do przekazania własnych kompetencji zastrzeżonych dla tego organu przepisami ustawy, w tym do stanowienia prawa, wójtowi. Uwzględniając, że w przedmiotowym regulaminie nie określono szczegółowych zasad, jakimi powinien kierować się wójt załatwiając indywidualne sprawy z zakresu pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów, w szczególności nie zostały one określone w ust. 3 i 4 § 12 oraz § 2 regulaminu, należy stwierdzić, że zapis § 12 ust. 6 regulaminu narusza regulację art. 90f ustawy o systemie oświaty. Należy zauważyć, że ustawa o systemie oświaty nie obliguje organu stanowiącego gminy do ustalenia wysokości stypendium szkolnego czy zasiłku szkolnego dla każdego uprawnionego, gdyż jest to kompetencja wójta (art. 90m ust. l ustawy o systemie oświaty), lecz do ustalenia trybu i sposobu udzielania tych świadczeń, a więc ogólnych zasad, którymi ma kierować się wójt przy rozpatrywaniu indywidualnych wniosków. Wójt, zgodnie z art. 90m ust. l ustawy o systemie oświaty, może jedynie przyznać określone świadczenie, gdy stwierdzi, że zostały spełnione określone w regulaminie kryteria. Zaskarżonym przepisem Rada Gminy pozostawiła natomiast do swobodnego uznania wójta nie tylko ustalenie wysokości pomocy materialnej, ale także decydowanie o okolicznościach warunkujących przyznanie tych świadczeń. Brak jest bowiem w regulaminie jakichkolwiek, poza ustawowymi, kryteriów, od spełnienia których uzależnione jest udzielenie stypendium szkolnego i zasiłku szkolnego. W ramach uprawnienia przyznanego wójtowi przepisem § 12 ust. 6 regulaminu, organ ten może sam te kryteria ustalać, co jest sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami ustawy o systemie oświaty. Podstawą stwierdzenia nieważności uchwały w powyższym zakresie jest więc istotne naruszenia prawa. Za takie należy uznać zawarcie w uchwale regulacji przekazującej kompetencję do stanowienia prawa organowi wykonawczemu gminy. W doktrynie przyjmuje się, że "każde istotne naruszenie prawa aktem organów gmin, powiatów, województw oraz związków gmin i związków powiatów oznacza ich nieważność" (zob. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat. M Niezgódka - Mędrek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 340 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 464 i powołana tam literatura). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 147 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) stwierdził nieważność § 12 ust. 6 zaskarżonej uchwały. Z mocy art. 152 tej ustawy orzekł, że zaskarżona uchwała nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.