II SA/Ol 477/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego B. K. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 4 grudnia 2020 r. (data wpływu d organu), Uniwersytet złożył do Burmistrza "[...]" (dalej również jako: "organ pierwszej instancji"), wniosek o wymeldowanie B. K. (dalej jako: "skarżący", "strona") i pozostałych osób zameldowanych w lokalu mieszkalnym w "[...]", wskazując, że umowa najmu wygasła w dniu 31 sierpnia 2019 r., a lokal został przejęty protokołem zdawczo-odbiorczym. Zawiadomieniem z dnia 9 grudnia 2020 r., organ pierwszej instancji wszczął, na wniosek Uniwersytetu "[...]", postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie B. K. z miejsca pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w miejscowości "[...]", gm. "[...]". Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia "[...]", Burmistrz "[...]" orzekł o wymeldowaniu B. K. z lokalu mieszkalnego położonego w miejscowości "[...]", gm. "[...]". Organ pierwszej instancji przedstawił przebieg postępowania w sprawie o wymeldowanie i wskazał na przepisy ustawy z dnia 24 września 2020 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2019 r., poz. 1397 z późn. zm.). Wskazał, że stronie został przez MOPS w "[...]" przyznany częściowo odpłatny pobyt w mieszkaniu chronionym na okres od 19 listopada 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. i został złożony wniosek o przedłużenie tego pobytu do dnia 30 czerwca 2021 r. Burmistrz wskazał, że zgodnie z art. 25 ustawy o ewidencji ludności - pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Organ pierwszej instancji stwierdził, że strona nie mieszka w miejscu zameldowania od listopada 2020 r. i od tego czasu realizuje swoje potrzeby życiowe w lokalu przy "[...]" w "[...]". Ponadto, w grudniu 2020 r. strona złożyła wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" o przedłużenie pobytu w mieszkaniu chronionym do 30 czerwca 2021 r. W tej konkretnej sytuacji – zdaniem organu pierwszej instancji – należy uznać, że B. K. opuścił trwale miejsce pobytu stałego i nie zamierza do niego powrócić. Materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje na opuszczenie miejsca pobytu stałego w miejscowości "[...]" przez stronę. Kontrole nadzoru budowlanego, które miały miejsce w listopadzie 2019 r. oraz lutym 2020 r. wykazały, że ze względu na bezpośrednie zagrożenie życia dalsze zamieszkiwanie w lokalu jest niemożliwe. Wobec powyższego, właściciel lokalu nie przedłużył umowy najmu i zobowiązał go do opuszczenia miejsca pobytu stałego. Obecny stan techniczny lokalu nie uprawnia do zamieszkiwania w nim, w celu przywrócenia funkcji mieszkalnej, niezbędne jest przeprowadzenie remontu budynku. Opuszczenie miejsca pobytu stałego, o którym mowa w art. 35 ustawy o ewidencji ludności obejmuje również przypadek opuszczenia tego miejsca pod przymusem realizowanym przez upoważnione do tego organy państwa. Obowiązek meldunkowy ma charakter ewidencyjny, ukierunkowany na rejestrację danych o miejscu pobytu osób i nic nie przemawia za tym, aby w razie opuszczenia miejsca pobytu w wyniku przymusu państwowego utrzymywać w rejestrze dane, które są niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Cały zebrany w sprawie materiał dowodzi, że od czasu zamieszkania w lokalu chronionym, tj. od listopada 2020 r., strona nie przebywa w miejscu zameldowania. Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie do Wojewody wniósł B. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odwołujący się podniósł, że wyprowadził się z lokalu wraz z synem na żądanie właściciela, z uwagi na konieczność przeprowadzenia remontu, wynikającą z zalecenia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Ponieważ nie miał pieniędzy na wynajem, prawdopodobnie w wyniku interwencji właściciela, miejscowy MOPS udzielił mu dofinansowania do czynszu najmu mieszkania na czas remontu. Po zakończeniu tego okresu miał prawo do powrotu do dotychczas zajmowanego lokalu, lub do wskazanego lokalu zastępczego, co nie miało miejsca. Strona zgodziła się na czasowe wyprowadzenie z lokalu na czas przeprowadzenia remontu. Systematycznie przyjeżdżał do domu, w przekonaniu, że po zakończeniu remontu, wróci do lokalu z synem. Po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia "[...]" Wojewoda (dalej również jako: "organ odwoławczy"), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podniósł, że obecny stan techniczny lokalu w "[...]" uniemożliwia jego zamieszkiwanie, a w celu przywrócenia funkcji mieszkalnej niezbędne jest przeprowadzenie gruntownego remontu. Przeprowadzone kontrole nadzoru budowlanego wykazały, że ze względu na bezpośrednie zagrożenie życia, dalsze zamieszkiwanie w ww. lokalu jest niemożliwe. Wobec powyższego, właściciel lokalu nie przedłużył umowy z odwołującym się i zobowiązał go do opuszczenia miejsca pobytu stałego. W lutym 2020 r., odwołujący się podpisał protokół zdawczo—odbiorczy, zabrał swoje rzeczy i przekazał klucze do lokalu pracownikom Uniwersytetu. Wynajął mieszkanie w "[...]", bywając jeszcze w mieszkaniu w "[...]", które ostatecznie opuścił w listopadzie 2020 r. w wyniku interwencji Straży Uniwersytetu i policji. W świetle powyższego, w ocenie Wojewody, Burmistrz "[...]" prawidłowo ocenił, że zaszły w sprawie przewidziane prawem przesłanki wymeldowania strony z przedmiotowego lokalu. Skarżący bezspornie nie przebywa bowiem w tym lokalu w sposób, który uzasadniał jego zameldowanie. Wobec tego, stwierdzić należało w sposób niebudzący wątpliwości, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że skarżący rzeczywiście trwale i dobrowolnie opuścił miejsce stałego zameldowania, co oznaczało spełnienie przewidzianych prawem przesłanek do wydania decyzji o jego wymeldowaniu – na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Podkreślono, że zameldowanie jest tylko czynnością rejestracyjną, potwierdzającą fakt przebywania danej osoby pod określonym adresem. Nie tworzy ono uprawnień do korzystania z rzeczy, ani tych uprawnień nie znosi, gdyż na prawo podmiotowe w tym zakresie w ogóle nie ma wpływu. Wymeldowanie jedynie poświadcza fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego lub czasowego i niezamieszkiwania danej osoby pod określonym adresem. Organ odwoławczy nie dopatrzył się naruszenia w postępowaniu przed organem pierwszej instancji ani przepisów postępowania administracyjnego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani też naruszenia przepisów prawa materialnego, które w sprawie znajdowały zastosowanie. W skardze, wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Wojewody, skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności, które miało wpływ na wynik sprawy, przez pominięcie w ocenie kwestii dobrowolności opuszczenia przez skarżącego dotychczas zajmowanego lokalu, w aspekcie decyzji Inspektora Nadzoru Budowlanego o konieczności przeprowadzenia w nim remontu i zapewnienia skarżącemu przez właściciela innego lokalu do zamieszkania tylko na czas kilku miesięcy; 2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a., poprzez niedostateczne rozpatrzenie okoliczności dotyczących przyczyn, dla których skarżący opuścił dotychczasowy lokal w kontekście jego sytuacji osobistej i rodzinnej. Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie. W ocenie skarżącego, mimo starannych i szczegółowych uzasadnień organów obu instancji, trudno się doszukać stanowiska co do istoty sporu w sprawie, a mianowicie wskazania, na podstawie jakich okoliczności organy ustaliły jego zamiar zmiany stałego miejsca pobytu. W niniejszej sprawie skarżący w żadnej mierze nie chciał zmieniać swojego miejsca zamieszkania, tylko je opuszczał na czas remontu, konieczność czego wynikała z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru, którą przedstawił mu właściciel. Mieszkanie skarżącemu mógł zapewnić tylko sam właściciel lub Gmina. Skarżący, świadom swojej sytuacji, pozostawił swoje rzeczy w mieszkaniu, przychodził dokarmiać psa i doglądał posesji. Skarżący wskazał na postanowienia art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, stwierdzając, że na właścicielu nieruchomości ciążył obowiązek w zaistniałej sytuacji dostarczenia skarżącemu lokalu zamiennego. Nie ma znaczenia, czy lokator mieszkał na podstawie umowy najmu, czy bezumownie. Właściciel lokalu zapewnił skarżącemu lokal zamienny, ale tylko na czas oznaczony. Po tym czasie skarżący wrócił do swojego mieszkania i został stamtąd usunięty przez policję. Syn został umieszczony w DPS, a skarżący w przytułku, bo tak można nazwać mieszkanie w jednym pokoju w cztery osoby. Powyższe okoliczności, zdaniem skarżącego, w żadnej mierze nie świadczą o dobrowolnej rezygnacji z dotychczasowego zamieszkiwania w "[...]", tylko o wymuszonej konieczności zamieszkania w wynajętym mieszkaniu przez MOPS na czas remontu, który do dzisiaj nie został przez właściciela przeprowadzony. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko, zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonych decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną do wydania zaskarżonej decyzji był art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Zgodnie z jego treścią - organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Za pobyt stały uważa się zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu, tj. z wolą koncentracji w danym miejscu swych spraw życiowych. Z kolei, opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wtedy, gdy opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizyczna nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe. Rezygnacja z przebywania w lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również w sposób dorozumiany - poprzez zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem działania stosownych organów bądź właściwych sądów. Na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny) – por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 204/21. Opuszczenie lokalu mieszkalnego wynikające z wykonania orzeczenia nakazującego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy, uzasadniającym wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby zobowiązanej do opróżnienia lokalu (vide wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 526/11). Nie można więc zgodzić się z organem pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie opuszczenie lokalu przez skarżącego nastąpiło pod przymusem realizowanym przez upoważnione do tego organy państwa. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby w sprawie wystąpiły powyższe okoliczności. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest natomiast, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal w związku z jego stanem technicznym. Potwierdzają to uzasadnienia zaskarżonych decyzji. W decyzji z dnia "[...]" organ pierwszej instancji stwierdził, że "Kontrole nadzoru budowlanego, które miały miejsce w listopadzie 2019 r. oraz lutym 2020 r. wykazały, że ze względu na bezpośrednie zagrożenie życia dalsze zamieszkiwanie w lokalu jest niemożliwe. Wobec powyższego, właściciel lokalu nie przedłużył umowy najmu (...) i zobowiązał go do opuszczenia miejsca pobytu stałego. (...) Obecny stan techniczny lokalu nie uprawnia do zamieszkiwania w nim, w celu przywrócenia funkcji mieszkalnej, niezbędne jest przeprowadzenie remontu budynku". Podobnie organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że "Przeprowadzone kontrole nadzoru budowlanego w listopadzie 2019 r. i w lutym 2020 r. wykazały, że ze względu na bezpośrednie zagrożenie życia dalsze zamieszkiwanie w ww. lokalu jest niemożliwe. Wobec powyższego, właściciel lokalu nie przedłużył umowy najmu (...) i dodatkowo obowiązał go do opuszczenia miejsca pobytu stałego. W związku z powyższym, w lutym 2020 r. ww. podpisał protokół zdawczo-odbiorczy, zabrał swoje rzeczy i przekazał klucze do lokalu pracownikom Uniwersytetu". Powyższe, w ocenie organów, przesądza, że opuszczenie lokalu nastąpiło dobrowolnie, bowiem skarżący podpisał protokół zdawczo-odbiorczy i oddał klucze do mieszkania, które nie nadawało się do zamieszkania ze względu na stan techniczny. Ze stanowiskiem organów nie sposób się zgodzić. Organy nie wzięły w ogóle pod uwagę tego, że skarżący zdał lokal oraz oddał klucze z tego powodu, że lokal został wyłączony z użytkowania decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Zgodnie z zaleceniami Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, budynek został zabezpieczony. Skarżący wskazał w skardze, że konieczność opuszczenia lokalu wynikała z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru, którą przedstawił mu właściciel. W aktach sprawy znajduje się też o oświadczenie strony z dnia 6 lutego 2020 r., że "Zobowiązuję się do przekazania zajmowanego budynku zgodnie z protokołem Powiatowego Inspektora Budowlanego w dniu 11.02.2020 r. o godz. 10.00. Z mieszkania zabiorę wszystkie moje rzeczy". Jak wynika z akt sprawy, jeszcze w późniejszym okresie skarżący bywał w przedmiotowym lokalu, które opuścił po interwencji straży uniwersyteckiej i policji w dniu 8 listopada 2020 r. Należy też wskazać na pismo Uniwersytetu z dnia 13 stycznia 2021 r. w którym stwierdza się, że "umowa najmu zawarta (...) wygasła z dniem 31.08.2019 r. i nie została przedłużona ze względu na zły stan techniczny budynku i zadłużenie (...) wobec Uczelni". Nie wynika w tych stwierdzeń, aby to skarżący chciał opuścić miejsce zamieszkania. W tym miejscu wskazać też należy na opinię sądowo-psychiatryczną, załączoną przez pełnomocnik skarżącego do akt sprawy o przyznanie prawa pomocy w części. We wnioskach, zawartych w tej opinii stwierdzono m.in.: "Podkreślić jednak należy, że przypisywane podejrzanemu działanie miało także emocjonalne pobudki. Oskarżony był emocjonalnie związany z nieruchomością, w której spędził część swojego życia". Chodzi tu o wejście skarżącego do budynku w "[...]" w dniu 8 listopada 2020 r. i nieopuszczenie tego miejsca wbrew żądaniu osób uprawnionych. Powyższe okoliczności w żaden sposób nie potwierdzają stanowiska organów, że opuszczenie przez skarżącego mieszkania nastąpiło zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Opuszczenie miejsca pobytu w trybie tego przepisu musi być, jak wskazano wyżej, trwałe i dobrowolne. Ustalenia organu powinny się zatem koncentrować wokół tego, czy skarżący dobrowolnie i trwale opuścił lokal. Tymczasem zaś, organy przyjęły, że fakt, iż zamieszkiwanie w lokalu jest niemożliwe ze względu na zagrożenie życia i zdrowia, jest równoznaczny z dobrowolnym jego opuszczeniem. Wskazać należy, że opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce i nastąpiło z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Dobrowolność to opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu. Bez wątpienia, z taką sytuacją nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Skarżący podkreśla i podkreślał, że opuścił lokal tylko ze względu na stan budynku, uniemożliwiający dalsze zamieszkiwanie. Wynika to też z decyzji organów obu instancji. Nie występuje tu zaś nieskrępowana wola skarżącego przeniesienia swoich spraw życiowych w inne miejsce. Powyższe obiektywne okoliczności faktyczne potwierdzają, że nie doszło w przedmiotowej sprawie do dobrowolnego opuszczenia miejsca zamieszkania przez skarżącego. W ocenie Sądu, okoliczności faktyczne sprawy oraz dowody wskazujące na stan rzeczywisty wskazują, że opuszczenie przez skarżącego mieszkania nie miało charakteru dobrowolnego i stałego. Uniwersytet powinien zatem podjąć wszelkie działania, wynikające z przepisów prawa, służące rozwiązaniu przedmiotowej sprawy. Działaniem takim nie powinna być z pewnością próba wymeldowania skarżącego z miejsca zamieszkania. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje też fakt, że skarżącego nie wiązała umowa najmu z Uniwersytetem, który nie podjął w tym zakresie żadnych kroków prawnych, zmierzających do rozwiązania tej kwestii. Końcowo wskazać należy, decyzja o zameldowaniu nie daje żadnych praw do lokalu, ani też takich praw, jeśli strona jest w ich posiadaniu, nie pozbawia (np. prawa własności czy prawa użytkowania) – vide: wyrok NSA z dnia 8 września 2021 r. sygn. akt II OSK 3074/18. Zaznaczyć też należy, że budynek nie nadaje się do zamieszkiwania ze względów technicznych. Mając powyższe na uwadze, zaskarżone decyzje należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. O wynagrodzeniu pełnomocnika, Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).