II SA/Ol 479/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H.S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie choroby zawodowej postanawia odmówić ustanowienia adwokata. H.S. - skarżąca decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u niej choroby zawodowej, zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podała, iż: od września 2008 r. jest na emeryturze; cały czas boryka się z problemami zdrowotnymi i finansowymi; ma na utrzymaniu uczące się dzieci (córka studiuje na "[...]", a syn jest uczniem kl. III Technikum "[...]"), opłaty pochłaniają praktycznie całość emerytury; w dalszym ciągu leczy się, ale często brak jej środków na kontynuowanie leczenia i normalną egzystencję. Z oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nią dwie osoby (dzieci), jedynym jej majątkiem jest mieszkanie o powierzchni 48 m2 a miesięczny dochód rodziny składa się wyłącznie z emerytury (1796 zł brutto) oraz dodatku mieszkaniowego (21,43 zł). Skarżąca została zobowiązana do przedłożenia oświadczenia podającego przeciętną miesięczną wysokość poszczególnych wydatków oraz wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie H.S. podała, iż "przychody" stanowią: "1. Emerytura - 1496 zł 53 gr, 2. Dofinansowanie do mieszkania - 21 zł 43 gr, 3. Prace sezonowe - ogrodnicze". Wyszczególnione "rozchody" to: "1. K.S. - 500 zł, 2. P.S. - 300 zł, 3. czynsz - ok. 300 zł, 4. światło i gaz ok. 150 zł, 5. telefon, internet - ok. 100 zł, 6. pozostaje mi na życie ok. 100 zł". Skarżąca oświadczyła, iż dzieci posiadają konta bankowe założone przez jej męża, z którym od 20 lat ma rozdzielność majątkową. Dzieci są pełnoletnie i nie ma wglądu w stan ich kont. Ona sama posiada zaś książeczkę mieszkaniową systematycznego oszczędzania, którą założyła w trosce o przyszłość dzieci, oraz jest ubezpieczona na życie. Do pisma załączone zostały: potwierdzenie ostatniej wypłaty z ZUS, kopia decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego, kopia wyroku o zniesieniu wspólność majątkowej małżeńskiej, zaświadczenie z "[...]" o posiadaniu przez skarżącą oszczędnościowej książeczki mieszkaniowej oraz lokaty subskrybowanej z ubezpieczeniem na życie i dożycie. W związku z tym, iż strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących chorób zawodowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych [art. 239 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a."], w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji tej wynika jednoznacznie, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, tj. udowodnienia, przedstawienia w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Służy temu środek dowodowy w postaci oświadczenia składanego na urzędowym formularzu, które winno obejmować dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie uznano za konieczne zapoznanie się ze strukturą wydatków rodziny ze względu na okoliczności podniesione w uzasadnieniu wniosku, tj. koszty leczenia skarżącej oraz utrzymywanie przez nią dzieci pobierających nauki w odległych miejscowościach. Udzielona odpowiedź nie jest miarodajna. Uzasadniając powód nieprzedłożenia wyciągów z rachunków bankowych swoich dzieci skarżąca wskazała, iż "nie ma(-) wglądu do stanu ich kont", gdyż są pełnoletnie. Stawia to pod znakiem zapytania wiarygodność twierdzenia, wedle którego są one zdane na jej utrzymanie, w konsekwencji czego jej samej musi starczyć "na życie" jedynie około 100 zł. Wyjaśnienia nie znajduje kwestia wydatków na leczenie oraz relacji z mężem, i to nie tylko w zakresie wspólnego wywiązywania się z obowiązków rodzicielskich (obowiązek wzajemnej pomocy małżonków, wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, istnieje niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego). Nieujawniona zostaje wysokość dochodu z prac sezonowych oraz środków zgromadzonych na oszczędnościowej książeczce mieszkaniowej i lokacie. Skoro zatem okoliczności, które miałyby przekonywać o zasadności poczynienia na rzecz skarżącej wyjątku od zasady samodzielnego poniesienia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), nie zostały należycie uzasadnione i uprawdopodobnione, orzeczono jak w sentencji. Formalnoprawną podstawę wydania postanowienia stanowi art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.