II SA/Ol 492/19

Dnia 26 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2019 roku sprawy ze skargi J. J. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 880/18 w sprawie ze skargi J. A. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym 1) wznawia postępowanie sądowe zakończone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2019r. sygn. akt II SA/Ol 880/18; 2) zmienia wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie 31 stycznia 2019r. sygn. akt II SA/Ol 880/18 w ten sposób, że zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" uchyla; 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego J. J. kwotę 780 zł (słownie: siedemset osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Wyrokiem z 31 stycznia 2019r. w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 880/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę J.J. Usługi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej z [...] sygn. nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym. 2. Pismem z 27.05.2019r. J.J. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą: Usługi [...] wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Olsztynie z 31.01.2019r. sygn. akt II SA/Ol 880/18 ze względu na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 marca 2019r. w sprawie C-127/17, w którym uznano, że nakładając na przedsiębiorstwo transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się po niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej łącznie na podstawie przepisów art. 3 i 7 dyrektywy Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/719 z dnia 29 kwietnia 2015r. w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika 1 do dyrektywy 96/53. Wskazano, że orzekające w tej sprawie organy administracji skarbowej oraz WSA w Olsztynie przyjęły stan prawny, w którym obowiązujące normy pozwalają przypisywać przy realizacji przewozów międzynarodowych obowiązek posiadania specjalnych zezwoleń dla pojazdów, które przekroczyły 40 ton masy całkowitej, a oś napędzająca nie wywiera na drogę wyższego nacisku niż 11,5 tony. Nie ulega jednak wątpliwości, że stanowisko to wobec przywołanego wyroku TSUE nie jest prawidłowe, dlatego wnioskodawca wniósł o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego oraz zmianę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 31.01.2019r. sygn. II SA/Ol 880/18 i uwzględnienie jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z [...] nr [...], o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania. 3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej popiera wniosek o wznowienie postępowania i wnosi tym samym o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Podkreślono, że skarga niniejsza została oparta na ustawowej przesłance art. 272 § 3 p.p.s.a. Wyjaśniono, że w podjętej przez NSA w składzie siedmiu sędziów uchwale z 16.10.2017r. sygn. akt I FPS 1/16 orzeczono, że podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 272 § 3 p.p.s.a., może być orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeśli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania. W takim przypadku termin do wniesienia skargi wynosi trzy miesiące od daty publikacji rozstrzygnięcia. Wskazano, że zagadnienie prawne będące podstawą ww. wyroku TSUE w sprawie C-127/17 pozostaje w ścisłym związku z zagadnieniem prawnym, będącym podstawą prawomocnego wyroku WSA w Olsztynie z 31.01.2019r., który uprawomocnił się w dniu 5.03.2019r., zatem nie upłynął jeszcze pięcioletni termin, o którym mowa w art. 278 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 31 stycznia 2019r. sygn. akt II SA/Ol 880/18 ma usprawiedliwione podstawy. Instytucja wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego uregulowana jest w Dziale VII ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm) dalej: p.p.s.a. Rozpatrywanie skargi o wznowienie postępowania odbywa się w kilku etapach. W pierwszej kolejności badana jest formalna dopuszczalność skargi, w tym zachowanie terminu do jej wniesienia. Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Zgodnie zaś z art. 281 p.p.s.a., na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. W skardze zawarto oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podano i uzasadniono podstawę wznowienia - art. 272 § 3 p.p.s.a.- rozstrzygnięcie organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską, podano okoliczności stwierdzające zachowanie terminu oraz zawarto wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Podstawę wznowieniową skarżący wiąże z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21.03.2019r. w sprawie C-127/17, w którym uznano, że nakładając na przedsiębiorstwo transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się po niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej łącznie na podstawie przepisów art. 3 i 7 dyrektywy Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym, zmienionej dyrektywą parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/719 z dnia 29 kwietnia 2015r. w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika 1 do dyrektywy 96/53. W efekcie w pkt I niniejszego wyroku Sąd wznowił postępowanie zakończone wyrokiem z 31stycznia 2019r. sygn. II SA/Ol 880/18. Zgodnie z art. 282 § 1 p.p.s.a. Sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia, w tym więc przypadku w całości, bowiem podstawą wznowienia jest wyrok TSUE z 21.03.2019r. w sprawie C-127/17. W myśl art. 282 § 2 p.p.s.a. po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd oddala skargę o wznowienie albo ją uwzględnia stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie lub uchyla zaskarżone orzeczenie i skargę odrzuca lub postępowanie umarza. W niniejszej sprawie Sąd uznał za konieczne zmianę wyroku z 31 stycznia 2019r., sygn. akt II SA/Ol 880/18, o czym orzeczono w pkt II sentencji. Uwzględnienie skargi w tym zakresie i wyeliminowanie z obrotu wskazanego orzeczenia następuje z tej bowiem przyczyny, iż na ocenę zaskarżonych decyzji miał bezpośrednio wpływ wyrok TSUE z 21.03.2019r. w sprawie C-127/17. Zgodnie z art. 272 § 3 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postepowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Przepis ten został dodany ustawą z 3.02.2010r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 196), przy czym jako główny argument wprowadzonej zmiany ustawodawca wskazywał na konieczność ustanowienia podstaw prawnych dla wznowienia postępowania w przypadkach, w których Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdzał naruszenie Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zob. uzasadnienie, VI kadencja, druk sejm. nr 2001, s. 17). W orzecznictwie wskazana norma prawna wzbudziła wątpliwości, czy dopuszcza ona możliwość wniesienia skargi o wznowienie postępowania przez osobę, która nie była stroną postępowania przed organem międzynarodowym (por. postanowienie NSA z 8.11.2013r. sygn. II GSK 2131/13, dostępny w CBOSA). W efekcie Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 16.10.2017r. sygn. I FPS 1/17 (dostępnej w ONSAiWSA nr 1 z 2018r. poz. 1) wyjaśnił, że podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 272 § 3 p.p.s.a., może być orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania. Uchwała ta wyposażona jest w ogólną moc wiążącą, co oznacza, że przyjęta w niej wykładnia, w zakresie objętym sentencja uchwały, kształtuje praktykę stosowania art. 272 § 3 p.p.s.a. Powyższe oznacza, iż wprawdzie wyrok TSUE z 31.03.2019r. w sprawie C-127/17 nie został wydany w sprawie zainicjowanej skargą strony skarżącej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, to jednak okoliczność powyższa pozostaje bez wpływu dla możliwości wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na orzeczenie TSUE wskazane powyżej. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga ta ma usprawiedliwione podstawy, zatem podlega uwzględnieniu, a zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Celnej z [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy podlega uchyleniu. Zaskarżona decyzja dotyczyła wymiaru skarżącemu kary pieniężnej w kwocie 5.000 zł z tytułu wykonywania przewozu pojazdem, w którym nastąpiło przekroczenie dopuszczalnego nacisku na osi oraz braku posiadania zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Wyjaśniono, że stosownie do treści art. 61 ust. 1 ustawy z 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz.U. z 2017r. poz.1260 ze zm) dalej: p.r.d., ładunek nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności pojazdu. W myśl ust. 2 pkt 1 tego przepisu, ładunek na pojeździe umieszcza się w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków na osi pojazdu na drogę. Pojęcie pojazdu nienormatywnego zdefiniowane zostało w art. 2 pkt 35a p.r.d. i oznacza ono pojazd lub zespół pojazdów, którego nacisk osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy. Z kolei w art. 41 ust. 1-3 ustawy z 21 marca 1985r. o drogach publicznych (tj. Dz.U. z 2017r. poz. 2222, ze zm.) wyszczególniono trzy kategorie dróg, na których dopuszczalny jest ruch pojazdów o naciskach osi odpowiednio do 8 i 10 t oraz 11,5 t. I tak, droga nr 51, biegnąca na odcinku: Granica Państwa - Bezledy - Bartoszyce - Lidzbark Warmiński - Dobre Miasto - Olsztyn - droga 16, zgodnie z lp. 37 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 21 kwietnia 2017r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t - stanowi drogę krajową, po której mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t. Natomiast ustalony w trakcie kontroli nacisk na pojedynczej osi napędowej wynosił 10,43 t, zatem przekroczona została dopuszczalna norma. Wyjaśniono, że stosownie do treści art. 64 ust. 2p.r.d.., zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub kategorii II. Wskazano, iż zgodnie z załącznikiem do ustawy p.r.d. na przejazd po drodze krajowej pojazdu nienormatywnego m.in. o naciskach na osi nieprzekraczających wielkości przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t wydawane jest zezwolenie kategorii IV. Natomiast za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami o kreślonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej, na podmiot wykonujący przejazd (w myśl art. 140aa ust. 1 oraz ust. 3 pkt 1 p.r.d.). W sprawie nie mógł znaleźć zastosowania także art. 140 aa ust. 4 pkt 2 p.r.d., bowiem zgodnie z dokumentacją akt tej sprawy w dniu kontroli przewożono towar o kodzie taryfy [...], tj. antysurowice i pozostałe frakcje krwi, w postaci suszonej hemoglobiny świńskiej, umieszczonej w papierowych workach, co uniemożliwia uznanie za towar sypki lub drewno w rozumieniu ustawy p.r.d. W niniejszej sprawie kontrola pojazdu przeprowadzona [...] w Oddziale Celnym w B. wykazała przekroczenie dopuszczalnego nacisku na drugą oś napędową o 430 kg. W związku z tym w oparciu o wyżej przywołane przepisy organ nałożył stosowną karę pieniężną. Podnieść jednak należy, że 21 marca 2019r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie w sprawie o sygn. C-127/17 w sprawie ze skargi Komisji Europejskiej przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej dotyczącej ograniczania na terenie Polski ruchu pojazdów silnikowych o określonym maksymalnym nacisku na oś napędową. W wyroku tym Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że "Nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się po niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie przepisów art. 3 i 7 dyrektywy Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/719 z dnia 29 kwietnia 2015r., w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do tej dyrektywy 96/53". Przy czym w uzasadnieniu TSUE jednoznacznie stwierdził, że wynikające z prawa polskiego ograniczenia w dostępie do polskiej sieci dróg pojazdów odpowiadających określonym w pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do dyrektywy 96/53 dopuszczalnym wartościom nacisku osi, są sprzeczne z art. 3 ust. 1 tiret pierwsze oraz art. 7 tej dyrektywy w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do tej dyrektywy. Zgodnie zaś z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP, jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 maja 2005r. (sygn. akt K 18/04) na mocy Traktatu akcesyjnego Polska zobowiązała się przejąć całość prawa Unii Europejskiej, na które składa się cały "wspólnotowy zasób prawny", obejmujący zarówno przepisy traktatów (tzw. pierwotne prawo wspólnotowe - pochodzące bezpośrednio od państw członkowskich), przepisy wydawane przez organy Wspólnot (zwane pochodnym lub wtórnym prawem wspólnotowym - tu m.in. dyrektywny), jak również dorobek orzeczniczy Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. W związku z tym zarówno organy administracji, jak i sądy, są zobowiązane do przestrzegania zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego wobec prawa krajowego i odmowy stosowania prawa krajowego niezgodnego z prawem wspólnotowym. Sprzeczne z Dyrektywą Rady nr 96/53 było zatem przyjęcie możliwości obniżenia kryterium dopuszczalnych nacisków osi, na niektórych z dróg do 10 t. (lub nawet 8 t), gdyż wszystkie pojazdy winny mieć zagwarantowane prawo poruszania się po drogach bez zezwolenia do granicznej wartości nacisków 11,5 t. W związku z tym zaskarżona decyzja nakładająca karę pieniężną narusza art. 3 oraz art. 7 w związku z pkt 3.1 oraz pkt 3.4 załącznika nr I Dyrektywy Rady nr 96/53 w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej, gdyż nakłada sankcję administracyjną w sytuacji nieprzekroczenia określonego przepisami wspólnotowymi dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi napędowej. Dodatkowo należy wskazać, że z uzasadnienia wyroku TSUE wynika, że "gdyby ustanowione w dyrektywie 96/53 wspólne normy dotyczące maksymalnego dopuszczalnego nacisku na oś pojazdów użytkowych miały zastosowanie tylko do niektórych dróg publicznych państw członkowskich, nawet jeśli miałyby to być te drogi, które mogą generować ruch międzynarodowy, istniałoby prawdopodobieństwo uchybienia celowi tej dyrektywy, który polega na usunięciu przeszkód w ruchu między państwami członkowskimi. Przyjęcie sugerowanej przez Rzeczpospolitą Polską wykładni skutkowałoby tym, że w sytuacji gdy pojazd użytkowy przemieszczający się na terytorium co najmniej dwóch państw członkowskich opuszczałby transeuropejską sieć transportową lub główne drogi krajowe państwa członkowskiego, to ruch ten, do tej pory międzynarodowy, traciłby ten charakter. Wskutek tego ustanowione w dyrektywie 96/53 wspólne normy dotyczące maksymalnego dopuszczalnego nacisku na oś pojazdów użytkowych traciłyby zastosowanie w odniesieniu do tego pojazdu. Przyjęcie takiej wykładni, zamiast promować cel polegający na usunięciu przeszkód w ruchu między państwami członkowskimi, prowadziłoby do utrzymania przeszkód dla tego ruchu". W konsekwencji, mając na uwadze cytowany wyżej wyrok TSUE z 21 marca 2019r., organ ponownie rozpoznając odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji oceni, czy przedmiotowy przejazd odbywał się na warunkach przejazdu pojazdem nienormatywnym, za który wobec braku stosownego zezwolenia może być nałożona kara pieniężna. Konieczna jest bowiem weryfikacja poczynionych ustaleń w kontekście wskazań wynikających z treści wyroku TSUE w sprawie C-127/17. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. orzekł w pkt II sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania wywołanego skargą o wznowienie postępowania orzeczono w kpt III wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 w zw. z art. 276 p.p.s.a. przyjmując, iż składa się na nie zwrot wpisu od skargi o wznowienie w kwocie 100 zł oraz zwrot wpisu od skargi na decyzję organu w wysokości 200 zł, jak też koszty poniesione przez skarżącego na działanie w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, który działał przed Sądem I instancji w sprawie o sygn. II SA/Ol 880/18.