II SA/Ol 501/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Asesor WSA Irena Szczepkowska Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2005 r. przy udziale Prokuratora Okręgowego sprawy ze skargi L. B. i M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie zmiany danych w dowodzie rejestracyjnym pojazdu oddala skargę Agencja A – W. G. w O. w dniu 12 kwietnia 1999 r. nabyła samochód osobowy marki "[...]" o nr nadwozia "[...]". Samochód ten posiadał świadectwo homologacji stwierdzające, iż jest to samochód osobowy, zgodny z typem homologowanym, na który zostało wydane przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej świadectwo homologacji Nr "[...]" z dnia 2 kwietnia 1997 r. Samochód ten decyzją Prezydenta Miasta O. z dnia 13 kwietnia 1999 r. został zarejestrowany pod numerem rejestracyjnym "[...]" na nazwisko W. G. Samochód poddano przeróbkom. W wydanym w dniu 14 kwietnia 1999 r. przez Wojewódzki Ośrodek Ruchu Drogowego Okręgową Stację Kontroli Pojazdów w O. zaświadczeniu Nr "[...]" o dopuszczeniu do pojazdu do ruchu drogowego, określono rodzaj pojazdu jako ciężarowy. Tego samego dnia przedmiotowy samochód nabyła B s.c. w O. L. B. i M. B., wspólnicy tej spółki, w dniu 16 kwietnia 1999 r. złożyli wniosek o rejestrację tego samochodu, który w tym dniu decyzją Prezydenta Miasta O. został zarejestrowany jako samochód osobowy. Jednocześnie wniosek o rejestrację przedmiotowego samochodu jako ciężarowy został złożony przez "[...]" Bank SA "[...]" i 16 kwietnia 1999 r. decyzją Prezydenta Miasta O. zarejestrowano na stałe ten pojazd jako samochód ciężarowy, zachowując ten sam numer rejestracyjny. Prokurator Prokuratury Okręgowej, działając na podstawie art. 184 § l i 2 Kpa, wniósł w dniu 15 października 2003 r. sprzeciw od ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia 16 kwietnia 1999 r. w sprawie zmiany rodzaju i przeznaczenia samochodu osobowego marki "[...]" o nr rej. "[...]" na ciężarowy, zarzucając tej decyzji naruszenie art. 68 ust. 9, art. 72 ust. l pkt 3 i art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, póz. 602 ze zm.) i wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. W dniu 2 grudnia 2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wszczęło z urzędu postępowanie sprawie stwierdzenia nieważności wskazanej wyżej decyzji Prezydenta Miasta O. i decyzją z dnia 15 stycznia 2004 r.. Nr "[...]" stwierdziło nieważność decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta O. przez Podinspektora w Wydziale Komunikacji Urzędu Miasta O. w dniu 16 kwietnia 1999 r. w sprawie zmiany klasyfikacji samochodu osobowego marki "[...]" o nr rej. "[...]", nr nadwozia "[...]" i silnika "[...]" na samochód ciężarowy, zarejestrowany na "[...]" Bank SA "[...]". We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik L. B. i M. B. wywodzi, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 Kpa zachodzi, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Podkreśla, że aby mówić o przekroczeniu prawa w sposób oczywisty, to przepis ten musi mieć treść nie budzącą żadnych wątpliwości i jego znaczenie może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu słów, z których się składa. Podnosi, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego i stanowisko Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, że normy prawne wyinterpretowane z przepisów stanowiących podstawę sprzeciwu Prokuratora budzą wątpliwości interpretacyjne. Wywodzi, że nie jest dopuszczalne stwierdzenie nieważności decyzji w przypadku, gdy z konkretnego przepisu prawnego można wysnuć różne oceny prawne, a przy rozstrzyganiu sprawy zastosowano jedną z możliwych wykładni. Ponadto zwraca uwagę, czy należy dać pierwszeństwo hipotetycznemu naruszeniu prawa przed wartością jaką jest stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej, a w konsekwencji ochroną praw nabytych i bezpieczeństwa prawnego. Stwierdza, że decyzja Prezydenta Miasta O. z dnia 16 kwietnia 1999 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż brak jest oczywistości tego naruszenia. Wskazuje, że stanowisko to zostało podzielone w tożsamym stanie faktycznym przez NSA w Warszawie (sygn. akt OSK 221/04, publ. Rzeczpospolita 123 (6806) z dnia 27 maja 2004r., strona C2 "Płymouth z kratką"). Decyzją z dnia 29 czerwca 2004 r.. Nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 15 stycznia 2004 r., Nr "[...]". W uzasadnieniu Kolegium powołało dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazujące na konieczność nowego świadectwa homologacji w celu dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy specjalizowany, zarówno w stanie prawnym obowiązującym pod rządami ustawy z dnia l lutego 1983 r. Prawo o ruchu drogowym, jak i aktualnym. Wywiodło, że wykładnia językowa § 5 ust, l rozporządzenia z dnia l lutego 1993 r. w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów nie nasuwa wątpliwości i nakazuje przyjąć, że zmiana rodzaju (typu) pojazdu może być dokonana jedynie w trybie uzyskania nowego świadectwa homologacji, co wynika z treści § 5 ust. l pkt l, w którym zakres dokonanych zmian wymagających udokumentowania świadectwem homologacji nie został określony wyczerpująco, a jedynie przykładowo, w przeciwieństwie do wyliczonych enumeratywnie w § 54 ust. l pkt 2 okoliczności mogących zostać poświadczonymi przez stacje kontroli pojazdów, przy czym katalog ten nie dopuszcza udokumentowania zmiany rodzaju i przeznaczenia, a zatem typu pojazdu z osobowego na ciężarowy, w trybie oceny dokonanej przez stację kontroli pojazdów. Odmówiło trafności podniesionemu przez skarżących zarzutowi, iż kwestionowana decyzja wydana została w warunkach wątpliwego interpretacyjnie stanu prawnego w materii odnoszącej się do procesu dopuszczania pojazdów do ruchu, skoro zastosowanie poprawnej metody wykładni znaczenia konkretnych norm i przepisów prawnych, w powiązaniu z ugruntowanym sposobem ich stosowania, prowadziło do jednoznacznego rozumienia hipotez powyższych przepisów. Kolegium wskazało, że Minister Transportu i Gospodarki Morskiej po reformie administracyjnej utracił przymiot organu nadzoru nad organami rejestrującymi pojazdy, zatem opinia tego organu nie mogła być prawnie wiążąca dla organów rejestrujących pojazdy, tym bardziej, że nie legitymował się on materialnym uprawnieniem do dokonywania legalnej wykładni tekstów języka prawnego. Kolegium nie podzieliło zarzutu, iż stopień naruszenia prawa przez organ wydający decyzję nie był rażący, skoro tylko rodzaj i treść przekładanych przez stronę dokumentów potwierdzających zgodność z przepisami określającymi warunki techniczne zakresu dokonanych W pojeździe zmian konstrukcyjnych skutkujących zmianą rodzaju i przeznaczenia (typu) samochodu, warunkowały treść merytorycznego rozstrzygnięcia. Zdaniem Kolegium w sprawie istotne jest, że z treści ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym i przepisów wykonawczych wyraźnie wynikało, że ustawodawca rozróżnia czynności homologacyjne i badania techniczne pojazdu, eliminując możliwość traktowania ich zamiennie. Organ ocenił, że decyzja Prezydenta Miasta O. obciążona jest rażącym naruszeniem prawa powodującym stwierdzenie jej nieważności, a polegającym na istnieniu sprzeczności pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Sprzeczność ta wynikła z błędnej interpretacji hipotez powołanych przepisów, gdyż w ustalonych w sprawie okolicznościach faktycznych, warunkiem dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z osobowego na ciężarowy specjalizowany, w przypadku dokonania w już zarejestrowanym pojeździe zmian konstrukcyjnych, jest uzyskanie nowego świadectwa homologacji na dany typ pojazdu, a obowiązek ten na samoistnego posiadacza tego samochodu nakłada art. 68 ust. 9 Prawa o ruchu drogowym. Samochód będący przedmiotem zgłoszenia został zarejestrowany jako ciężarowy niezgodnie z jedynym wydanym na ten pojazd świadectwem homologacji, określającym go jako samochód osobowy, wobec czego w obrocie prawnym znalazły się dwa sprzeczne ze sobą dokumenty, tj. decyzja z dnia 16 kwietnia 1999 r. i wspomniane świadectwo homologacji, co jest nie do pogodzenia z wymogami praworządności. Uchybienie to jest na tyle znaczące, że istniała konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji obciążonej tak istotna wadą prawną. Kolegium stwierdziło ponadto, że instytucja stwierdzenia nieważności nie narusza zasady trwałości decyzji administracyjnej, gdyż ustalenie istnienia przesłanek określonych w art. 156 § l Kpa obliguje organ do stwierdzenia nieważności. W złożonej na powyższą decyzję skardze pełnomocnik skarżących zarzucił naruszenie art. 156 § l pkt 2 Kpa poprzez przyjęcie, że decyzja Prezydenta Miasta O. z dnia 16 kwietnia 1999 r. w sprawie zmiany rodzaju i przeznaczenia samochodu osobowego marki "[...]" o nr rej. "[...]" na ciężarowy rażąco narusza prawo oraz art. 68 ust. l, 2, 9 art. 72 ust. l pkt 3, art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 października 1997 r. Prawo o ruchu drogowym i § 5 ust. l, § 55 i § 56 rozporządzenia z dnia l lutego 1993 r. w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów, poprzez przyjęcie, że podmiot dokonujący przeróbki używanego samochodu, powodującej zmianę jego rodzaju (przeznaczenia), zobowiązany był do uzyskania kolejnego świadectwa homologacji na nowy rodzaj pojazdu, jako warunku dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy specjalizowany. W uzasadnieniu podniósł argumenty powołane już w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie i wskazując na jego zgodność z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § l w zw. z art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem i może ją wzruszyć jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji administracyjnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. prawidłowo dopatrzyło się naruszenia prawa w decyzji Prezydenta Miasta O. rejestrującej na wniosek "[...]" Banku SA "[...]" samochód osobowy marki "[...]" jako samochód ciężarowy i oceniło, iż naruszenie to miało charakter rażący. W skardze natomiast nie podniesiono żadnych innych argumentów wskazujących na naruszenie prawa materialnego bądź procedury administracyjnej. Materialnoprawną podstawę rozpoznania niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, póz. 602, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania przedmiotowej decyzji Prezydenta Miasta O., oraz wydane na podstawie cytowanej ustawy rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 25 marca 1998 r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów (Dz. U. Nr 57, póz. 365 ze zm.). Stosownie do art. 72 ust. l Prawa o ruchu drogowym jednym z niezbędnych dokumentów do rejestracji pojazdu jest wyciąg ze świadectwa homologacji albo odpis decyzji zwalniającej pojazd z homologacji lub zaświadczenie o pozytywnym wyniku badania technicznego, jeżeli są wymagane. Natomiast zgodnie z art. 68 ust. l w/w ustawy producent lub importer nowego typu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego lub części jest zobowiązany uzyskać na nie świadectwo homologacji typu, wydane przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej. Skoro zatem samochód marki "[...]" był pojazdem nowego typu, to samo zaświadczenie o badaniu technicznym pojazdu nie było wystarczające. W tej sytuacji obowiązek uzyskania świadectwa homologacji spoczywał na właścicielu, który dokonał przeróbki samochodu osobowego, gdyż za producenta - zgodnie z ust. 2 tego przepisu - uważa się również podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdu. Niezależnie od powyższego, stosownie do art. 68 ust. 9 w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część. Zgodnie z uchwałami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2000 r. (sygn. OPK 17/00, publikowana ONSA 2001 r., Nr 2, póz. 62), z dnia 18 grudnia 2000 r. (sygn. OPK 18/00, publikowana ONSA 2001 r., Nr 3, póz. 102) oraz z dnia l lipca 2002 r. (sygn. OPK 22/02, publikowana ONSA 2003 r.. Nr 2, póz. 52), w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów, na właścicielu pojazdu, dokonującym w nim zmian modyfikujących rodzaj pojazdu, ciąży obowiązek przedłożenia nowego świadectwa homologacji w celu dokonania zmian w dowodzie rejestracyjnym tego pojazdu. Poza tym należy przywołać tezę wyżej powołanej uchwały składu pięciu sędziów NSA z dnia 23 października 2000 r., zgodnie z którą w świetle art. 68 ust. 9, art. 72 ust. l pkt 3 i art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, póz. 602 ze zm.) oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. (odpowiadającego brzmieniu § 13 ust. 2 rozporządzenia z dnia 25 marca 1998 r.) warunkiem dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy specjalizowany, jest dołączenie nowego świadectwa homologacji na dany typ pojazdu. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela to stanowisko. Podobne stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w wyroku z 9 listopada 2001 r., sygn. akt III RN 194/01 (OSNAPiUS z 2002 r. Nr 5, póz. 103), w uzasadnieniu którego wyrażono pogląd, że nie jest dopuszczalna zmiana danych określonych w świadectwie homologacji pojazdu w drodze wydania zaświadczenia w wyniku badań technicznych tego pojazdu. Reasumując, przepisy Prawa o ruchu drogowym wyraźnie rozróżniają homologację od badania technicznego pojazdu i nie dopuszczają możliwości traktowania ich zamiennie. Homologacja stwierdza zgodność pojazdu co do przypisanych mu funkcji, budowy itp., natomiast badanie techniczne stwierdza sprawność techniczną pojazdu. Zatem decyzja Prezydenta Miasta O. z dnia 16 kwietnia 1999 r. w sprawie zmiany klasyfikacji samochodu osobowego marki "[...]" o nr rej. "[...]", nr nadwozia "[...]" i silnika "[...]" na samochód ciężarowy, niewątpliwie narusza cytowane wyżej przepisy. Skarżący nie kwestionują powyższego faktu, nie zgadzają się jedynie z oceną stopnia tego naruszenia, wskazując na istniejące wątpliwości interpretacyjne, wykluczające stwierdzenie rażącego naruszenia prawa. Określenie pojęcia "rażące naruszenie prawa" zostało szeroko przedstawione w doktrynie oraz utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego. Na tle tych publikacji można przyjąć istnienie powszechnie uznawanej zasady, według której cechą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § l pkt 2 Kpa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią, zatem nie każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa może być uznane za rażące. W sytuacji, kiedy rozstrzygnięcie sprawy zależy od oceny jej stanu faktycznego przez organy administracji publicznej bądź też w sprawie mamy do czynienia z różną wykładnią przepisu prawa, nie może dojść do "rażącego" naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § l pkt 2 Kpa. Chodzi tu bowiem o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Jednocześnie wskazać należy na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w z dnia 5 maja 2004 r. sygn. akt FSK 2/04 (ONSAiWSA z 2004 r. Nr l, póz. 6), w którym Sąd wywiódł, że rozbieżność orzecznictwa sądowego sama przez się nie wyklucza możliwości, że jeden z dwóch sprzecznych ze sobą poglądów wyrażonych w tym orzecznictwie jest na tyle wadliwy, iż jego przyjęcie przez organ orzekający stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 247 § l pkt 3 Ordynacji podatkowej. O wykluczeniu naruszenia prawa w stopniu rażącym można mówić wyłącznie wówczas, gdy na gruncie danego przepisu możliwy jest wybór różnych jego interpretacji, z których jednak każda daje się uzasadnić z jednakową mocą. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy dokonane przeróbki w pojeździe spowodowały zmianę funkcji pojazdu z osobowego na ciężarowy, a nadane mu nowe cechy spowodowały zmianę kategorii pojazdu. Koniecznym wymogiem dla rejestracji było zatem uzyskanie świadectwa homologacji na nowy, przerobiony typ pojazdu. Brak tego świadectwa czynił rejestrację nieważną, gdyż rejestrowanie pojazdu na podstawie badania technicznego rażąco naruszało powołane wyżej przepisy prawa. W zaskarżonej decyzji organ uzasadnił, dlaczego w jego ocenie decyzja Prezydenta Miasta O. z dnia 16 kwietnia 1999 r. o zmianie klasyfikacji pojazdu osobowego na ciężarowy rażąco naruszyła prawo. "Rażące naruszenie prawa" bez wątpienia jest kategorią ocenną, jednakże ocena wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie jest dowolna. Nie może być bowiem uznane za nie rażące oczywiste naruszenie powołanych wyżej przepisów przez zatwierdzenie decyzją zmiany przeznaczenia pojazdu bez odpowiedniego świadectwa homologacji. Kolegium słusznie stwierdziło istnienie sprzeczności pomiędzy treścią przepisów a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Stanowisko to Wojewódzki Sąd Administracyjny w całości podziela. Przepisy regulujące kwestię rejestracji pojazdu poddanego przeróbkom, na skutek których zmieniony został jego rodzaj i przeznaczenie były w swojej treści jednoznacznie, tak więc przyjęcie innego rozumienia tych przepisów odbiegało od prawidłowego rozumienia ich treści w takim stopniu, że należało uznać je za rażące naruszenie prawa. Powyższe jest zbieżne z treścią powołanych uchwał, w których nie wskazano, aby możliwa była inna interpretacja przepisów regulujących to zagadnienie. Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w skardze, że decyzja z dnia 16 kwietnia 1999 r. była wprawdzie dotknięta wadami, ale nie są one na tyle istotne, aby mogły być uznane za rażące naruszenie prawa, gdyż istniały możliwości różnej interpretacji norm mających zastosowanie w tym stanie faktycznym. Odnosząc się natomiast do twierdzeń zawartych w skardze, jakoby w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2004 r., sygn. akt OSK 221/04, Sąd uznał za niejasne, czy przy zmianie charakteru pojazdu wymagane było świadectwo homologacji, a nawet jeżeli tak, to nie oznacza to, że jego brak może być uznany za rażące naruszenie prawa, stwierdzić należy, że są one mylne. Sąd w uzasadnieniu powołanego orzeczenia, uchylając zaskarżoną decyzję i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, wskazał jedynie na obowiązek dokonania oceny w okolicznościach danej sprawy, czy kwestionowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem określonych przepisów prawa. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.).