II SA/Ol 504/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia dotyczącego bezczynności w sprawie wydania zaświadczenia 1/ stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2/ zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego J. D. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że postanowieniem z 12 maja 2025 r. Rektor Uniwersytetu [...] (Rektor, organ), działając na podstawie art. 37 § 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – k.p.a.), po rozpatrzeniu ponaglenia J.D. (skarżący, strona) z dnia 8 maja 2025 r. w zakresie niewydania w terminie zaświadczenia o treści, że na dzień 31 stycznia 2025 r. skarżący zajmował stanowisko Redaktora Naczelnego czasopisma [...] – stwierdził, iż organ nie dopuścił się bezczynności. W uzasadnieniu podniósł, że postanowieniem z dnia 8 maja 2025 r. Rektor odmówił wydania zaświadczenia, postanowienie to zostało doręczone skarżącemu 9 maja 2025 r. Organ nie pozostaje zatem w bezczynności, a postępowanie nie było prowadzone w sposób przewlekły. Pismem z dnia 1 czerwca 2025 r. skarżący wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia we własnym zakresie, względnie o stwierdzenie jego nieważności z uwagi na rażące naruszenie prawa oraz o przekazanie wniosku do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego jako organu wyższego stopnia. Decyzją z 14 lipca 2025 r. Rektor powołując się na art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia 12 maja 2025 r. [...] W uzasadnieniu przyznał, że przekazał pismo skarżącego do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, który jednak uznał się niewłaściwym w sprawie i wskazał, iż nie ma organu wyższego stopnia w stosunku do rektora uczelni, zatem władnym do rozstrzygnięcia wniosku strony jest właśnie Rektor. Organ nie dostrzegł podstaw do stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia 12 maja 2025 r. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ stwierdza nieważność decyzji, jeżeli została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Strona powołała się na wydanie postanowienia z rażącym naruszeniem prawa, nie wskazując jednocześnie okoliczności uzasadniających swoje twierdzenie, organ działając z urzędu również nie dopatrzył się w wydanym postanowieniu rażącego naruszenia prawa. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pełnomocnik skarżącego wniósł o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji. Stanowisko swoje motywował tym, że nadzór nad uczelniami sprawuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki i to jest organ właściwy - w rozumieniu art. 157 § 1 k.p.a. — do stwierdzenia nieważności decyzji rektora i odpowiednio postanowienia tego organu. Zaskarżona decyzja dotknięta jest zatem wadą kwalifikowaną z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., tzn. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Nadto zaskarżona decyzja została podpisana przez I Zastępcę Rektora, ale bez powołania się na jakiekolwiek upoważnienie, o którym mowa w art. 268a k.p.a. Naruszona została także forma załatwienia sprawy, bo zgodnie z art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 156 - 159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 158 § 1, wydaje się postanowienie. Jeśli organ chciał orzec w sprawie stwierdzenia nieważności swojego postanowienia z dnia 12 maja 2025 r. powinien wydać postanowienie, a nie decyzję. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2024 r., poz. 935. – zwanej dalej p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi. W rozpoznawanej sprawie kontroli Sądu poddana została decyzja Rektora dotycząca stwierdzenia nieważności postanowienia tego organu. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego, umożliwiającym wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznych rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Zastosowanie tego trybu stanowi więc wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w przepisie art. 16 § 1 k.p.a. Z tego też względu, katalog przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności został ściśle określony przez ustawodawcę w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. i nie może być on interpretowany rozszerzająco. Stosownie do treści art. 157 § 2 k.p.a., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, w niniejszej sprawie zostało ono zainicjowane przez stronę skarżącą. Organ właściwy do rozpatrzenia wniosku, przed przystąpieniem do jego merytorycznego rozpoznania, ma jednak obowiązek zbadać, czy wniosek taki został złożony został skutecznie, a zatem czy wszczęcie postępowania w oparciu o zawarte w nim żądanie jest możliwe na gruncie obowiązujących przepisów prawa. Ustawodawca w art. 126 k.p.a. ograniczył w odniesieniu do postanowień możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie przepisów art. 156-159 k.p.a. wyłącznie do kategorii postanowień, od których przysługuje zażalenie. Zatem, tylko tego rodzaju postanowienia, które są zaskarżalne w drodze zażalenia mogą zostać poddane kontroli w trybie postępowania nieważnościowego. NSA w wyroku z 17 października 2017 r. (II OSK 224/16) wywiódł, "że ze względu na art. 126 k.p.a. stwierdzenie nieważności może dotyczyć postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Jeżeli zatem akt objęty żądaniem stwierdzenia nieważności nie jest decyzją ani zaskarżalnym postanowieniem, to nie można wobec niego wszcząć i przeprowadzić postępowania w trybie 156 k.p.a. Gdy żądanie wszczęcia takiego postępowania wpłynie do organu, jest on zobowiązany do odmowy jego wszczęcia na podstawie właśnie art. 61a § 1 k.p.a.". Zatem, zgodnie z przepisem art. 126 k.p.a. nie można wszcząć postępowania i stwierdzić nieważności (odmówić stwierdzenia nieważności) postanowienia, od którego nie przysługuje zażalenie, a takim było w sprawie postanowienie z 12 maja 2025 r. stwierdzające, że organ nie dopuścił się bezczynności. Dlatego też nie było możliwe stosowanie wobec tego postanowienia nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego. Co więcej, wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowego postanowienia stanowiło rażące naruszenie przepisu art. 126 k.p.a. W konsekwencji należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie zaistniała niedopuszczalność wszczęcia postępowania nieważnościowego z przyczyn przedmiotowych. Z uwagi na przytoczone wyżej okoliczności sąd nie ma możliwości odniesienia się do merytorycznych zarzutów skargi. Mając powyższe na uwadze, sąd w pkt 1/ wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2/ wyroku na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., na łączną kwotę zasądzonych kosztów składał się wpis od skargi i wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika.