II SA/Ol 520/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. C. i A. C. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia odmówić zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych. W skardze na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]", Nr "[...]", skarżący – L. C. i A. C. (małżonkowie) zawarli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W jego uzasadnieniu powołali się na ciężką sytuację materialną, spowodowaną chorobą skarżącego i wysokimi kosztami jego leczenia oraz brakiem uzyskiwania przez skarżącą dochodu. Dodali, iż na ich utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci. Do skargi załączyli kopie: orzeczenia lekarskiego i decyzji w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego (odnoszących się do skarżącego) oraz decyzji o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, informacji o wysokości składek i potwierdzeń ich opłacenia (odnoszących się do skarżącej), a także oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, zgodnie z którymi do majątku skarżących należy dom o pow. "[...]" oraz działka o pow. "[...]", źródłem utrzymania ich 4-osobowej rodziny jest świadczenie rehabilitacyjne skarżącego w wysokości "[...]" netto, zaś koszty ich utrzymania wynoszą łącznie ok. "[...]" plus koszty leczenia ok. "[...]". W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, skarżąca przedłożyła wniosek z dnia "[...]" lipca 2013 r., w którym podtrzymując dotychczasowy zakres żądania, podniosła, iż nie uzyskuje żadnego dochodu, opiekuje się chorym mężem, a na utrzymaniu mają troje dzieci. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci, do jej majątku należy dom o pow. "[...]", a jedynym źródłem dochodu 5-osobowej rodziny jest świadczenie rehabilitacyjne męża w wysokości "[...]" brutto. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonych przez nią oświadczeń, skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji rodzinnej (w zakresie odnoszącym się do dzieci, w tym córki wykazanej dopiero w formularzu PPF; H. C., zamieszkałej pod tym samym adresem co rodzina skarżącej i w stosunku do której skarżąca jest domownikiem w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników), majątkowej (w zakresie odnoszącym się do działki, na której posadowiony jest dom wykazany w formularzu PPF; działki wykazanej w oświadczeniu, załączonym do skargi; działek o nr A, B i C, które w pismach skarżących, znajdujących się w aktach administracyjnych, określane są przez nich jako "nasze działki"; realizowanej na działce nr A inwestycji budowlanej) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, ponoszonych wydatków miesięcznych, dochodów męża skarżącej, ewentualnych jej dochodów z tytułu pracy świadczonej w gospodarstwie rolnym H. C., a ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącą i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca i skarżący (do którego - w związku z jego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy - skierowane zostało wezwanie o tożsamej treści co do skarżącej) przedłożyli wspólne oświadczenie, w którym wskazali, iż córka wykazana dopiero w formularzu PPF nie pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym od marca "[...]", tj. od czasu podjęcia pracy. Do pisma załączyli jednocześnie jej oświadczenie, zgodnie z którym prowadzi "odrębne gospodarstwo domowe" oraz kopię wydruku z jej rachunku bankowego, dokumentującego wpływ na ten rachunek z jednego dnia. Odnosząc się do pozostałych dzieci wskazali szkoły do jakich uczęszczają i wysokość jednorazowego stypendium, które otrzymało jedno z nich. Wskazując związki rodzinne łączące skarżącą z H. C. podnieśli, iż nie pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym i nie mogą liczyć na jej pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania. Skarżąca podniosła, iż nie otrzymuje dochodów. "W zamian, składek." Obecnie jest zobowiązana "do opiekowania się również mężem" z powodu rozpoznanej u niego choroby. Odnosząc się do kwestii związanych z posiadanym majątkiem wskazali, iż nieruchomość o pow. "[...]", do której przysługuje im "tytuł prawny/faktyczny" na podstawie aktu notarialnego, to trzy działki o nr A, B i C. Na działce nr B zlokalizowany jest dom, wykazany w formularzu PPF, działka nr C to "wjazd z drogi", zaś działka nr A to działka, na której realizowana jest inwestycja budowlana, polegająca na budowie budynku mieszkalno-usługowego i na której wykonano dotychczas ławy i fundamenty. Skarżący wskazali, iż działki to ugory i nie przynoszą dochodu z tytułu uprawy i dzierżawy, jedna z nich - nr B przynosi dochód z tytułu "[...]". Oświadczyli, iż źródłem finansowania inwestycji "będą dotacje unijne", a odpowiadając na wezwanie w zakresie wskazania przyczyn, dla których nie jest możliwe pokrycie ze źródła finansowania inwestycji kosztów postępowania w niniejszej sprawie wskazali, iż przyczyną jest niezdolność do pracy i choroba skarżącego. Skarżący wskazali ponadto, iż w 2013 r. nie korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej. Korzystali natomiast ze świadczeń rodzinnych na uczące się dzieci (w kwocie "[...]") oraz z zapomogi z zakładu pracy skarżącego (w kwocie "[...]"), co znajduje potwierdzenie w załączonym do przedmiotowego pisma zestawieniu operacji na rachunku bankowym skarżącej i zaświadczeniu pracodawcy skarżącego. Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków oświadczyli, iż załączają stosowne dokumenty (leki, prąd), wskazali wysokość wydatków na gaz ("[...]") i dodali, że doliczyć należy ponadto dojazdy do szpitala. Oświadczyli, iż przedkładają dokumenty, z których wynika wysokość netto dochodu skarżącego z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego oraz "rachunki bankowe z ostatnich 3 miesięcy". Do przedmiotowego pisma załączyli kopie: dokumentów załączonych już do skargi (orzeczenie lekarskie, decyzja w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego oraz decyzja o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników), informacji o wysokości składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników i potwierdzeń ich opłacenia, faktur za leki (średnio - "[...]" miesięcznie), potwierdzeń zapłaty opłat za energię (średnio - "[...]" miesięcznie) oraz zaświadczenia pracodawcy skarżącego o wysokości "wynagrodzenia uzyskanego w okresie od 01-04-2013 do 30-06-2013" ("[...]") i zestawienia operacji za okres 01.04.2013 - 30.06.2013 i za okres 01.07.2013 - 18.07.2013 na rachunku bankowym skarżącej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w całości lub w części. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jej i jej rodziny. Wskazać należy, iż skarżąca udzieliła wprawdzie dodatkowych wyjaśnień na temat sytuacji rodzinnej i materialnej, lecz nie w pełnym zakresie, a ponadto w sposób, który nie rozwiewa wątpliwości powstałych na tle jej wcześniejszych oświadczeń. Zauważyć należy, iż skarżąca, wyjaśniając w dodatkowym oświadczeniu, że z córką wykazaną dopiero formularzu PPF nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym od marca "[...]", tj. od czasu podjęcia przez nią pracy, nie wskazała jednocześnie przyczyn, dla których w tej sytuacji córka wykazana została w rubryce nr 6 formularza, do której - zgodnie z pouczeniem - "należy wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym". Skarżąca, mimo wezwania, nie wskazała również stanu majątkowego i finansowego córki oraz odnosząc się do kwestii związanych z H. C. - dlaczego nie może liczyć na pomoc z jej strony w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie skoro w świetle przedłożonej kopii decyzji o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników przyjąć należy, że skarżąca jako domownik stale pomaga H. C., pracując w jej gospodarstwie rolnym. W dalszej kolejności wskazać należy, iż skarżąca nie udzieliła również wyczerpujących wyjaśnień na temat wysokości i przeznaczenia wszystkich miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jej i jej rodziny. Podkreślić natomiast należy, że na ocenę sytuacji materialnej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków, w tym w szczególności wydatków na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb. W warunkach niniejszej sprawy skarżąca wykazała wprawdzie wysokość części ponoszonych wydatków, lecz nie wskazała wszystkich wydatków rodziny i ich wysokości. Rodzaj oraz wysokość wydatków koniecznych strony mogą być natomiast w każdym przypadku różne - zależnie od wieku strony, stanu jej zdrowia, stanu rodzinnego, stanu posiadania, itd., dlatego też to w interesie strony jest wskazanie wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków i wykazanie, że należą one do kategorii wydatków koniecznych. W warunkach niniejszej sprawy, wobec braku złożenia przez skarżącą pełnego oświadczenia w tym przedmiocie nie można ustalić zatem, czy i w jakim zakresie dochód rodziny pozwala na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb, a tym samym również, czy i w jakim ewentualnie zakresie pozwala na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Stwierdzić należy, iż skarżąca nie wyjaśniła także w sposób wyczerpujący kwestii związanych z majątkiem jej i jej męża. Podkreślić natomiast należy, że na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, szczególnie, gdy w skład tego majątku wchodzi wiele nieruchomości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, skarżąca nie określiła natomiast jaki tytuł prawny przysługuje jej i mężowi do wykazanych w dodatkowym oświadczeniu trzech działek, nie wskazała również dlaczego w trudnej obecnie, jak to przedstawia, sytuacji finansowej jej rodziny, gdy posiadane działki nie przynoszą dochodu, nie wykorzystuje ich w celu pozyskania dodatkowego źródła dochodu, a wobec realizacji inwestycji budowlanej, polegającej na budowie budynku mieszkalno-usługowego, której samo rozpoczęcie wymagało zabezpieczenia określonych środków pieniężnych - źródeł jej finansowania w zakresie już zrealizowanym, a także w zakresie, który nie będzie finansowany ze środków unijnych. Dodatkowo zauważyć należy, iż skarżąca, przedkładając wyciągi z własnego rachunku bankowego, nie przedłożyła jednocześnie oświadczenia o nieposiadaniu przez jej męża i dzieci jakichkolwiek rachunków bankowych. W tej natomiast sytuacji, nie można wykluczyć z całą pewnością, że pozostali członkowie rodziny skarżącej nie dysponują własnymi rachunkami bankowymi, co także uniemożliwia ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych jej i jej rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, sytuacji materialnej jej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Wobec nieprzedłożenia wszystkich oświadczeń i dokumentów źródłowych w żądanym zakresie nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.