II SA/Ol 527/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego 1/ oddala skargę; 2/ przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokat H. S. kwotę 240zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Decyzją z dnia 21 lutego 2011 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działając na podstawie upoważnienia Burmistrza Miasta M., przyznał D.P. świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w wysokości 200,00 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, odmówił przyznania na ten cel dodatkowo zasiłku celowego w kwocie 150,00 zł i zaliczył w poczet przyznanego świadczenia kwotę 200,00 zł, wypłaconą dnia 14 grudnia 2010 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia 8 grudnia 2010 r. przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy na zakup leków w kwocie 200 zł, lecz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia 28 stycznia 2011 r. uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W toku ponownego rozpoznania sprawy wnioskodawca podtrzymał wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości 379,21 zł i sprecyzował, że wnioskuje o przyznanie kwoty 150 zł. Organ pomocy społecznej stwierdził, że wnioskodawca jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym, prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód stanowił zasiłek stały w kwocie 444,00 zł. Wyjaśnił, że ustalając kwotę przyznanego świadczenia kierował się kosztem zakupu wskazanych przez lekarzy w zaświadczeniach lekarskich lekarstw, których zakup w grudniu 2010 r. wyceniono na kwotę 205,34 zł. Dyrektor MOPS uwzględnił jednocześnie zakres pomocy udzielonej stronie w grudniu 2010 r. i styczniu 2011 r., kiedy również przyznano zasiłek celowy na zakup lekarstw w kwocie 276,00 zł. Organ pomocy społecznej uznał, że zakres udzielanego wnioskodawcy co miesiąc wsparcia oraz posiadane przez MOPS środki finansowe nie uzasadniały zwiększenia kwoty zasiłku celowego przyznanego i wypłaconego w grudniu 2010 r. Podał, że w dacie wydawania pierwszej decyzji dysponował niewielką kwotą na udzielanie pomocy w formie zasiłków celowych, gdyż na koniec listopada 2010 r. wydatkowano 70 % środków przyznanych na zasiłki celowe. Dyrektor MOPS podał ponadto, że w grudniu 2010 r. wpłynęło 505 wniosków o udzielenie wsparcia finansowego, a większość osób znajdowała się w trudniejszej sytuacji niż wnioskodawca. Wnioski rodzin wielodzietnych o niskich dochodach, lub bez dochodu dotyczyły w szczególności udzielenia wsparcia w zakupie opału, żywności, obuwia i odzieży zimowych. Ponadto organ pomocy społecznej musiał zapewnić środki finansowe na zabezpieczenie schronienia osobom tego potrzebującym przez opłaty w schroniskach i ośrodkach wsparcia. Pod uwagę wziął też fakt, że w całości wykorzystał otrzymaną od Wojewody dotację na wypłatę zasiłków okresowych. Dyrektor MOPS podniósł również, że do dnia 21 lutego 2011 r. wpłynęło 1351 wniosków o udzielenie pomocy i wyjaśnił, że z uwagi na zwiększającą się stale w ciągu całego roku liczbę osób zwracających się o wsparcie, w pierwszej kolejności przyznawana jest pomoc na zakup żywności i obiadów w szkole i stołówce MOPS oraz na zakup leków i opału dla osób starszych i rodzin mających na utrzymaniu małoletnie dzieci. W tej sytuacji, w ocenie organu pomocy społecznej, uwzględnianie wszystkich żądań zgłaszanych przez stronę skutkowałoby niemożnością wspierania osób znajdujących się w trudniejszych sytuacjach. Zauważył, że wnioskodawca co miesiąc wnioskuje i otrzymuje różnego rodzaju wsparcie, w tym również na zakup leków, a udzielane przez Ośrodek od kilku lat wsparcie nie skutkuje usamodzielnieniem się wnioskodawcy, lecz zwiększeniem się jego roszczeń. W złożonym odwołaniu D.P. wniósł o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków w kwocie 150 zł, gdyż za przyznane środki mógł wykupić lekarstwa na niektóre ze schorzeń, na okres 1 miesiąca. Podniósł ponadto, że w pierwotnej decyzji podano, iż przyznano mu zasiłek na zakup leków "w całości", jednakże przyznano mu zasiłek w wysokości 200 zł zamiast 350 zł, która to kwota zaspokoiłaby całą zgłoszoną potrzebę. W ocenie odwołującego się, organ pierwszej instancji celowo zaniechał ustalenia u lekarzy specjalistów wykazu niezbędnych leków na wszystkie schorzenia odwołującego się. w ten sposób mógł przyznać zasiłek w kwocie tylko 200 zł. Podał, że za leki dopłacił 24 zł, na co nie było go stać. Decyzją z dnia 25 maja 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wyjaśniło w uzasadnieniu, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, zatem uzupełniają tylko środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Wobec tego, za bezpodstawny uznało zarzut, jakoby odwołujący się został oszukany co do wysokości udzielonej pomocy. W ocenie Kolegium, w sprawie nie zachodziła konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, gdyż bezsporne było, że odwołujący się jest niepełnosprawny i leczy się na wymienione w aktach sprawy schorzenia. Organ odwoławczy nie zgodził się również z argumentem, że decyzją z dnia 8 grudnia 2010 r. przyznano odwołującemu się zasiłek "w całości", skoro z treści tej decyzji wynikało, że organ pierwszej instancji przyznał zasiłek celowy na pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 200,00 zł. Kolegium podało, że odwołujący się jest osobą stanu wolnego, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma dorosłą córkę, z którą nie utrzymuje kontaktu. Do dnia 31 października 2012 r. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności i cierpi na choroby przewlekłe. Głównym źródłem dochodu odwołującego się jest zasiłek stały w kwocie 444 zł miesięcznie. Organ odwoławczy stwierdził, że odwołujący się był uprawniony do ubiegania się o udzielenie pomocy ze środków pomocy społecznej w formie zasiłku celowego bezzwrotnego, gdyż w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 7 pkt 5 i 6 ustawy o pomocy społecznej, tj. długotrwała lub ciężka choroba i niepełnosprawność oraz ze względu na wysokość dochodu, który nie przekraczał kryterium dochodowego. W tym stanie faktycznym, zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że ograniczone środki finansowe będące w dyspozycji MOPS w grudniu 2010 r. i zwiększone w tym okresie wydatki sezonowe, a także ilość bieżących wniosków o udzielenie pomocy i ilości środków na rok 2011 r., nie pozwoliły na przyznanie zasiłku celowego w kwocie wyższej niż 200 zł. Ponadto Kolegium podniosło, że za utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji przemawiała okoliczność, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ pomocy społecznej winien więc brać pod uwagę zarówno ustawowe cele pomocy społecznej, jak i własne możliwości finansowe oraz interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Wskazało, że skoro zasiłek celowy jest przeznaczony na zaspokojenie określonej potrzeby, to nie może mieć charakteru świadczenia wypłacanego w sposób stały. Kolegium podkreśliło, że odwołujący się co miesiąc korzystał z różnych form pomocy: w 2010 r. pomoc taka udzielana była systematycznie, poza zasiłkiem stałym, odprowadzaniem składki na ubezpieczenie zdrowotne dla osoby pobierającej zasiłek stały, udzielana była również pomoc w formie zasiłków celowych, w tym na leki w łącznej kwocie 2.395,00 zł, czyli średnio 199,58 zł miesięcznie, zaś tylko w grudniu 2010r. udzielono mu świadczeń ze środków pomocy społecznej na kwotę 1.007,46 zł. Organ pomocy społecznej udzielał zatem odwołującemu się wsparcia w pokonaniu jego trudnej sytuacji życiowej. W złożonej skardze D.P. powtórzył argumentację zawartą uprzednio w odwołaniu. Stwierdził, że przyznanie zasiłku celowego w niższej niż żądana kwocie skutkowało pogorszeniem się jego stanu zdrowia. Zakwestionował ponadto prawidłowość podanych w zaskarżonej decyzji kwot udzielonych mu świadczeń z pomocy społecznej. Podniósł, że organ pierwszej instancji dysponował środkami pieniężnymi w grudniu 2010 r., gdyż do listopada 2010 r. wypłacał mu zasiłek celowy na dożywianie w kwocie 62 zł, a w grudniu 2010 r. - po 93 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Wyjaśniło ponadto, że różnice w sumie świadczeń wypłaconych skarżącemu stanowią kwoty składek na ubezpieczenie społeczne dla osoby pobierającej zasiłek stały, przekazywane do ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje. Stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia 31 października 2012 r. Mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie utrzymuje kontaktów z dorosłą córką. Jego źródłem dochodu jest zasiłek stały w kwocie 444 zł miesięcznie. Skarżący cierpi na choroby układu krążenia (niedokrwistość serca, nadciśnienie i żylaki kończyn dolnych) i z tego powodu stale przyjmuje leki. Kwestią sporną w sprawie jest zasadność odmowy, w przedstawionym wyżej stanie faktycznym, przyznania skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 150 zł na zakup lekarstw w grudniu 2010 r. Decyzją z dnia 8 grudnia 2010 r. skarżącemu przyznano bowiem zasiłek celowy na powyższy cel w wysokości 200 zł (kwotę tę wypłacono w dniu 14 grudnia 2010 r.), lecz w ocenie skarżącego, świadczenie przyznano w zbyt niskiej wysokości, gdyż nie pokryło wszystkich wydatków na zakup niezbędnych lekarstw. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom, zgodnie z art. 7 pkt 5 i 6 tej ustawy, w szczególności z powodu niepełnosprawności i długotrwałej lub ciężkiej choroby. Zgodnie natomiast z art. 39 ust. 1 cytowanej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Z treści cytowanego przepisu wynika wprost, że decyzja wydawana w przedmiocie zasiłków celowych ma charakter uznaniowy. W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być zatem kryteria ustawowe sformułowane w art. 2 - art. 4 ustawy o pomocy społecznej, czyli cele i zadania pomocy społecznej. W ramach takiej kontroli nie mieści się natomiast badanie uznania administracyjnego (tak NSA w wyroku z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08 i z dnia 28 kwietnia 2010 r. I OSK 116/10, LEX nr 594935). Kontrola decyzji uznaniowych jest zatem przeprowadzana pod względem ich zgodności z prawem. Badania wymaga czy uznanie było dopuszczalne, czy nie przekroczono granic uznania przy wydawaniu decyzji i czy prawidłowo uzasadniono wybór rozstrzygnięcia sprawy. Jednocześnie należy zauważyć, że z powyższych względów sądowa kontrola decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej, nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej (zob. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08). Wybór rozstrzygnięcia powinien zaś być oparty o wyraźnie określone kryteria, którymi kierował się organ pomocy społecznej. Winien więc mieć na względzie zawartą w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy ogólną zasadę dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W niniejszej sprawie, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznacie zasiłku celowego na zakup leków, organ pomocy społecznej wziął pod uwagę sytuację, w jakiej znajdował się skarżący i jego niezbędne potrzeby. Jednocześnie uwzględnił konieczność zaspokojenia potrzeb innych podopiecznych. Wskazał bowiem na koszt zakupu niezbędnych w stanie zdrowia skarżącego leków, fakt systematycznego udzielania mu zasiłków celowych na ten cel w wysokości średnio 199,58 zł miesięcznie oraz również stałe udzielanie w 2010 r. innych świadczeń z pomocy społecznej w łącznej kwocie prawie 10.000 zł (vide: karta świadczeń klienta za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r.). Ponadto, organ pomocy społecznej uwzględnił konieczność zaspokojenia, w ramach posiadanych w grudniu 2010 r. ograniczonych środków finansowych, zwiększonych -z uwagi na porę roku- potrzeb innych beneficjentów, w tym osób bezdomnych, osób w podeszłym wieku, rodzin z małymi dziećmi i osób posiadających niewielki dochód lub bez dochodu. W tym zakresie Dyrektor MOPS podał, jaką ilością środków finansowych dysponował i ile wniosków o udzielenie pomocy społecznej zostało złożonych. Prawidłowo organy obu instancji uznały, że skoro zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego, to nawet spełnianie kryteriów ustawowych nie oznaczało automatycznego przyznania wnioskodawcy żądanego świadczenia w zgłoszonej wysokości. Organ pomocy społecznej nie miał zatem obowiązku przyznania skarżącemu zasiłku celowego w wysokości, która została przez niego uznana za odpowiednią, tj. dodatkowej kwoty 150 zł. Odnosząc się do zarzutu skargi, że organ pomocy społecznej posiadał w grudniu 2010 r. środki finansowe, więc - zdaniem skarżącego - winien był przyznać zasiłek celowy we wnioskowanej wysokości, należy wskazać, że organ pomocy społecznej nie miał takiego obowiązku, skoro ocenił, że przyznana i wypłacona kwota zasiłku celowego stanowiła odpowiednie wsparcie skarżącego w zaspokojeniu przez niego niezbędnej potrzeby życiowej. Podkreślenia wymaga, że zasiłek celowy nie musi być udzielany zawsze w wysokości, która zaspokoi zgłoszoną potrzebę życiową. Skarżący zakwestionował również prawidłowość ustalenia listy leków niezbędnych w jego stanie zdrowia i zarzucił, że w tym zakresie oparto się wyłączenia na wyjaśnieniach lekarza rodzinnego. Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji ustalił ceny leków podanych w przedłożonych przez skarżącego receptach z dni: 23, 24, 26 i 29 listopada 2010 r., które były wystawione przez lekarza chorób wewnętrznych oraz przez chirurga i otolaryngologa. Z treści decyzji wynika, że w tym zakresie kierował się treścią zaświadczeń lekarskich z dnia 26 listopada 2010 r., wystawionych przez lekarza chorób wewnętrznych oraz chirurga. Z tego względu nie ma podstaw do kwestionowania prawidłowości ustalenia przez organ pierwszej instancji wysokości kosztu zakupu niezbędnych leków. Dodać należy, że skarżący musi sam podejmować wysiłki zmierzające do zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb, w tym w zakresie zakupu niezbędnych lekarstw, a nie ograniczać się do oczekiwania na środki z pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są wprawdzie zobowiązane do wspierania osób potrzebujących w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb, jednakże wsparcie to nie może przybierać formy stałego utrzymywania i zaspokajania zgłoszonych potrzeb życiowych w zakresie wynikającym bezwarunkowo z żądania strony. Wobec powyższego, skoro organ pomocy społecznej ocenił sytuację materialną i potrzeby skarżącego oraz własne możliwości finansowe i potrzeby innych podopiecznych i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego w żądanej wysokości, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270, ze zm.), skargę należało oddalić. O zwrocie kosztów pełnomocnikowi z urzędu orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).