II SA/Ol 53/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie umorzenia opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł skarżąca – J. M., złożyła - na urzędowym formularzu PPF - wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podniosła, że jest wdową - osobą schorowaną, której jedynym źródłem utrzymania jest niska emerytura. Wskazała, że po dokonaniu opłat, na życie pozostaje jej "[...]". Bywa, że nie stać jej na wykupienie wszystkich leków, dlatego stan jej zdrowia ciągle się pogarsza. Od lat ma również ciągłe wydatki związane z toczącą się sprawą, dlatego zmuszona jest pożyczać niewielkie kwoty, które po otrzymaniu emerytury zwraca i po dwóch tygodniach znowu pożycza. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe sama. Nie posiada żadnych nieruchomości, środków pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 7.2.3. "Wierzytelności" wpisała: "[...]". W rubryce nr 10 "Dochody" skarżąca wykazała dochód z tytułu emerytury w kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 jako "Zobowiązania i stałe wydatki": czynsz, energię, telefon, Internet, leki, środki czystości, bilety komunikacji, odzież i obuwie, ubezpieczenie mieszkania w łącznej kwocie "[...]" oraz żywność w kwocie ok. "[...]". Z włączonego do akt niniejszej sprawy ze sprawy o sygn. akt "[...]" wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych oświadczeń złożonych przez nią w toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie prawa pomocy wynika, że wykazywana w rubryce nr 7.2.3. kwota to nie wierzytelność, lecz opłata z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty, którą skarżąca została obciążona. Skarżąca wskazała, że kwotę ze sprzedaży domu, którego dotyczy przyznana bonifikata, przekazała w części ("[...]") synowi na jego operację i rehabilitację – kosztem własnego leczenia, a pozostałą część przeznaczyła na kupno mieszkania ("[...]"). Mieszkanie to - z uwagi na pogarszający się stan jej zdrowia - "zbyła" następnie na rzecz syna. Obecnie w nim mieszka. Skarżąca oświadczyła, że na jego pomoc nie może liczyć - syn po operacji musiał wybrać lżejszą, mniej płatną pracę, posiada rodzinę, "[...]", mają kredyt do spłacenia. W tej sytuacji żądanie od niego wsparcia finansowego doprowadziłoby do znacznego uszczerbku w jego budżecie domowym. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat aktualnych możliwości płatniczych skarżącej - z uwagi na ustawowy obowiązek wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci oraz darowanie przez nią synowi znacznej kwoty pieniężnej i mieszkania, wezwana ona został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń wskazujących aktualną sytuację materialną syna (stan rodzinny, posiadany przez członków jego rodziny majątek, a także wysokość uzyskiwanych przez nich dochodów oraz wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków, a w przypadku spłaty pożyczki/kredytu dodatkowo celu na jaki zostały zaciągnięte), a ponadto, czy syn jest w stanie udzielić skarżącej pomocy finansowej w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania; jeśli tak - to w jakiej kwocie, a jeśli nie - to dlaczego. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca przedłożyła dodatkowe oświadczenie, w którym stwierdziła, że ani syn ani ona nie pomagają sobie, nie wspierają się finansowo, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Syn mieszka poza granicami kraju - "nie posiada żadnego majątku, z którego mógłby skorzystać. Żyje skromnie jak na tamtejsze warunki "[...]". Całe wynagrodzenie za pracę przeznacza na bieżące potrzeby swoje i swojej rodziny." Skarżąca zauważyła, że fakt przekazania synowi darowizny pieniężnej jest potwierdzeniem tego, że nie jest on osobą majętną. Zdarzenie to miało charakter wyjątkowy i nastąpiło kosztem jej własnego leczenia. Mieszkanie darowała synowi z powodu złego stanu zdrowia. Wskazała, że obecnie w nim mieszka, płacąc czynsz i rachunki ze skromnej emerytury. Konkludując stwierdziła, że syn nie jest w stanie sfinansować kosztów postępowania bez znacznego uszczerbku na egzystencji swojej i rodziny. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Podkreślić należy, że dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozostaje bez znaczenia sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony, gdyż dzięki ich pomocy może ona przezwyciężyć własne trudności finansowe. Wskazać należy, że obowiązek udzielania wsparcia i wzajemnej pomocy przez rodziców i dzieci znajduje umocowanie prawne w art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.). Niniejsza sprawa dotyczy umorzenia opłaty z tytułu zwrotu udzielonej bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Środki pieniężne pochodzące ze sprzedaży tej nieruchomości w kwocie "[...]" oraz zakupione za pozostałą część tych środków mieszkanie ("[...]") skarżąca darowała synowi. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy istotne było ustalenie jak kształtuje się nie tylko sytuacja materialna skarżącej, ale również jej syna, którego pośrednio także dotyczy ta sprawa, oraz ustalenie, czy może on wesprzeć ją w zakresie uiszczenia kosztów postępowania. Pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła jednak pełnych wyjaśnień we wskazanym zakresie. Skarżąca uchyliła się od przedstawienia aktualnej sytuacji materialnej syna i jego rodziny, poprzestając na kilku ogólnych, ocennych i dwuznacznych stwierdzeniach ("syn nie jest majętną osobą", "nie posiada żadnego majątku, z którego mógłby skorzystać", "żyje skromnie jak na tamtejsze warunki", "całe wynagrodzenie (...) przeznacza na bieżące potrzeby"), które nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej syna i jego rodziny. W oparciu o te stwierdzenia nie można też jednocześnie przesądzić o tym, że sytuacja ta jest rzeczywiście na tyle zła, że nie pozwala na wsparcie matki, która dotychczas udzieliła mu znacznej pomocy finansowej. Skarżąca nie wskazała jak wygląda sytuacja majątkowa rodziny syna, nie wskazała również chociaż w przybliżeniu jak kształtuje się jej sytuacja finansowa. Skarżąca nie wykazała natomiast obecnie, że syn spłaca kredyt, a to jak można przypuszczać świadczy raczej o jej polepszeniu. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżąca stwierdziła wprawdzie, że ani syn ani ona nie pomagają sobie, nie wspierają się finansowo, lecz twierdzeniu temu przeczy fakt udzielenia synowi przez skarżącą pomocy finansowej w znacznych rozmiarach i nie oznacza, że skarżąca nie otrzymałaby od niego wsparcia, gdyby zwróciła się o pomoc, szczególnie że syn przyjął nie tylko darowiznę pieniężną, ale i darowane mieszkanie, za które opłaty ponosi stale skarżąca, co nie pozostaje bez wpływu na jej własną sytuację materialną, a nie ciążą już na niej obowiązki właścicielskie. We wskazanych okolicznościach niezastosowanie się przez skarżącą do wezwania w pełnym zakresie sprawia, że nie jest możliwe stwierdzenie, jak rzeczywiście kształtują się jej możliwości płatnicze i czy zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym w całości lub w części, było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe, a tym samym nie pozwala również na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w jakimikolwiek zakresie. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.