II SA/Ol 537/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi L. G. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie rozbiórki konstrukcji wiaty postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – L. G. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, iż prowadzi działalność gospodarczą, a dochód z tego tytułu stanowi jedyne źródło utrzymania rodziny. Żona i syn nie pracują, a córka studiuje. Skromne środki pieniężne, jakimi dysponują, pochłaniane są w całości przez bieżące wydatki. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. W rubryce nr 7 skarżący wykazał "dom w trakcie budowy" oraz mieszkanie o powierzchni "[...]", w rubryce nr 10 – dochód z tytułu działalności gospodarczej w wysokości "[...]" brutto, natomiast w rubryce nr 11 – miesięczne koszty utrzymania mieszkania (czynsz, energia elektryczna, gaz, telefon, Internet – w łącznej kwocie "[...]") i dodał, że resztę dostępnych środków pochłania zakup żywności, odzieży, obuwia, leków i środków czystości. Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył kserokopie zeznań podatkowych małżonków za 2013 r. i 2014 r. ("[...]"). W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym wyjaśnił, iż lokal mieszkalny, zlokalizowany pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1., to wykazane w rubryce nr 7 mieszkanie, w którym mieszka jego rodzina. Lokal mieszkalny, zlokalizowany pod adresem wskazanym w zeznaniach podatkowych jako adres zamieszkania jego żony, to natomiast mieszkanie "[...]", do którego żona nie ma żadnego prawa i w którym jest tylko zameldowana. Skarżący dodał, iż wykazany w rubryce nr 7 dom o powierzchni "[...]" jest "w stanie wykończonym bez elewacji zewnętrznej", jego budowa została wstrzymana przez organ nadzoru budowlanego, a postępowanie naprawcze nie zostało zakończone. Na dzień dzisiejszy inwestycja nie jest finansowana z żadnego źródła, gdyż roboty budowlane praktycznie nie są prowadzone od "[...]". Wcześniej finansowana była z dochodów z pracy jego i żony. Dom posadowiony jest na działce o powierzchni "[...]". Odnosząc się do kwestii związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, skarżący oświadczył, iż do jej prowadzenia wykorzystuje wyłącznie drobne narzędzia oraz należący do majątku wspólnego małżonków samochód osobowy marki "[...]", rok prod. "[...]", o wartości szacunkowej – "[...]". Przedłożył kopie deklaracji VAT za I i II kwartał 2015 r. ("[...]") oraz przedstawił zestawienie przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu w rozbiciu na poszczególne miesiące (przychód za I półrocze: "[...]", koszty: "[...]", dochód: "[...]"). Oświadczył dodatkowo, iż w maju otrzymał zwrot podatku dochodowego z tytułu ulgi na dziecko uczące. Odnosząc się do sytuacji rodzinnej wskazał, iż syn i żona nie są zarejestrowani w urzędzie pracy jako osoby bezrobotne – żona uznała rejestrację za bezcelową, gdyż w okresie, w którym była zarejestrowana ("[...]") ani razu nie otrzymała propozycji pracy, syn pomaga mu natomiast w razie takiej potrzeby w pracach w ramach jego działalności gospodarczej. Córka studiuje zaocznie, a opłaty za studia ("[...]") oraz wydatki na odzież, obuwie i wyjazdy na zajęcia (ok. "[...]" miesięcznie) pokrywają rodzice żony. Skarżący wskazał wysokość miesięcznych wydatków całej rodziny: wyżywienie + leki + środki czystości – "[...]", telefony + Internet – "[...]", energia elektryczna – "[...]", gaz – "[...]", czynsz – "[...]" i dodał, że gdy w danym miesiącu brakuje środków pieniężnych nie opłaca czynszu. Do przedmiotowego pisma załączył jednocześnie kopie dokumentów potwierdzających wysokość wykazanych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Skarżący oświadczył ponadto, iż członkowie jego rodziny nie uzyskują dodatkowych dochodów okresowych, nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, a jego żona i syn nie posiadają rachunków bankowych. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył wyciągi z rachunków bankowych własnego i córki (odpowiednio za trzy i dwa ostatnie miesiące z saldem końcowym: "[...]" i "[...]"). Wskazał, iż w związku z toczącym się "[...]" postępowaniem administracyjnym dotyczącym budowy domu, jego rodzina żyje w ciągłym stresie, co nie pozwala na normalne funkcjonowanie w społeczeństwie. W obecnej sytuacji nie jest w stanie sobie sam poradzić dlatego też prosi o pomoc. Do kolejnego pisma procesowego, skarżący załączył zaświadczenie o wysokości zadłużenia z tytułu opłat czynszowych (na dzień "[...]" – "[...]"). W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego jej wniosek, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Wskazać należy, iż rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na ocenę możliwości finansowych ma natomiast wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. W warunkach niniejszej sprawy, wskazać należy, iż w skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o powierzchni "[...]" oraz dom o powierzchni "[...]" ("w stanie wykończonym bez elewacji zewnętrznej"). W tej sytuacji skarżącego trudno jest uznać za osobę ubogą. Zauważyć jednocześnie należy, iż nieruchomości te nie są obciążone prawami osób trzecich, co czyni jego sytuację majątkową niepodważalnie lepszą od sytuacji wielu osób, które nie dysponują własnym lokalem mieszkalnym, czy też osób, które wprawdzie dysponują lokalem mieszkalnym, ale ciąży na nich obowiązek spłaty kredytu zaciągniętego w związku z jego zakupem. W tej sytuacji, uzasadnione jest twierdzenie, że nawet mimo trudności finansowych, dzięki posiadanemu majątkowi, skarżący jest w stanie zdobyć środki pieniężne na sfinansowanie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Podkreślić jednocześnie należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, iż w warunkach niniejszej sprawy budzi ponadto wątpliwość, jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja finansowa 4-osobowej rodziny skarżącego. Trudno bowiem racjonalnie wytłumaczyć, dlaczego w sytuacji, gdy jedynym źródłem dochodu rodziny jest dochód skarżącego z tytułu działalności gospodarczej, którego wysokość jest niższa nawet od kryterium dochodowego uprawniającego rodzinę do świadczeń z pomocy społecznej, z których rodzina skarżącego nie korzysta, troje dorosłych jej członków dobrowolnie rezygnuje z podjęcia pracy, dzięki której sytuacja finansowa rodziny mogłaby ulec poprawie. Zauważyć jednocześnie należy, iż skarżący nie wskazał jakichkolwiek przeszkód w podjęciu pracy przez żonę, która jest osobą niepracującą już od "[...]". Pomimo wezwania, nie wskazał również od kiedy osobą bezrobotną jest jego syn oraz w przypadku utraty przez niego pracy w latach 2014-2015 – wysokości jego dochodów uzyskiwanych w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed utratą pracy i tytułów z jakich pochodziły. Skarżący wskazał jedynie, że syn nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, ponieważ pomaga mu w razie takiej potrzeby w pracach w ramach jego działalności gospodarczej, lecz mając na uwadze to, że dochód z tego tytułu jest niższy nawet od minimalnego wynagrodzenia za pracę, trudno za racjonalne uznać jego angażowanie w uzyskanie tego dochodu, skoro samodzielnie może uzyskać dochód wyższy. Z kolei córka skarżącego studiuje, lecz zaocznie, a to nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy, która nie kolidowałaby z nauką. Dodatkowo zauważyć należy, iż skarżący oświadczył, że wydatki córki związane ze studiami (czesne) oraz wydatki na odzież, obuwie i wyjazdy na zajęcia (ok. "[...]" miesięcznie) pokrywają rodzice żony, lecz z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego córki (wyłącznie za dwa, a nie trzy miesiące) wynika, iż jest on zasilany przez żonę skarżącego i samego skarżącego [w czerwcu – wpłaty: "[...]" (żony skarżącego) i "[...]" (skarżącego), w maju – wpłaty: "[...]" i "[...]" (żony skarżącego)]. Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OZ 692/15, i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo sądowe, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.