II SA/Ol 540/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2010 r. sprawy ze skargi S. A. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi C. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wynagrodzenie w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) netto powiększone o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że pismem z dnia "[...]" S. A. wniósł o wymeldowanie swojej żony – I. A. z miejsca pobytu stałego przy ulicy W. 9/13 w G. Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" , Burmistrz G. orzekł o odmowie wymeldowania I. A. z przedmiotowego miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono bezspornie, iż brak jest przesłanek do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), który stanowi podstawę do wydania decyzji o wymeldowaniu, ponieważ działanie I. A. nie posiadało przymiotu działań dobrowolnych, a jedynie było następstwem lęku przed agresywnym zachowaniem męża. Opuszczenie mieszkania nastąpiło w kwietniu 2009r., w chwili, kiedy do przedmiotowego lokalu powrócił z zakładu penitencjarnego mąż uczestniczki, po odbyciu kary pozbawienia wolności za znęcanie się nad rodziną. W odwołaniu od powyższej decyzji S. A. podniósł, że była małżonka od ponad roku nie zamieszkuje w spornym lokalu, a obecnie przebywa u swojej matki w mieszkaniu przy ul. K. 1/43 w G. Ponadto podkreślił, iż przedmiotowe mieszkanie uzyskał będąc kawalerem i sam ponosi koszty jego utrzymania. Decyzją z dnia "[...]" Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy – na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przepisów regulujących zasady i tryb wymeldowania z miejsca pobytu stałego – podniósł, że wymeldowanie z miejsca stałego pobytu winno być następstwem definitywnego zerwania więzi z tym miejscem przez osobę zameldowaną, bez woli powrotu. Organ zaznaczył, że przez opuszczenie miejsca pobytu stałego należy rozumieć nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, ale również zamiar jego opuszczenia i skoncentrowania swoich spraw życiowych w innym miejscu. Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka opuszczenia miejsca stałego zameldowania, ponieważ opuszczenie lokalu przez I. A. nie jest dobrowolną i trwałą zmianą miejsca pobytu stałego, a jedynie czasową nieobecnością w lokalu, spowodowaną brakiem dostępu do niego oraz obawą przed agresywnym zachowaniem męża. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O., S. A. podtrzymał argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji i wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w O. w dniu 9 września 2010r., skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wskazał, że nie dał żadnych powodów, aby uczestniczka była zmuszona do opuszczenia lokalu. Ponadto oświadczył, że nie przekazał żonie kluczy po zmianie zamków, ponieważ bał się o własne życie. Uczestniczka postępowania wniosła o oddalenie skargi. Zeznała, że prosiła męża o wydanie kluczy do lokalu, aby mogła zabrać swoje rzeczy na zimę. Mąż kluczy jej nie wydał, spakował rzeczy i zostawił je pod drzwiami. Z mieszkania wyprowadziła się w obawie przed mężem po wydaniu wyroku skazującego ale przed jego wykonaniem. Mąż się ukrywał, a ona bała się przebywać w jego towarzystwie, ponieważ wcześniej był agresywny. Mąż ją straszył, że z więzienia się wychodzi a z grobu nie. Wiedząc, że mąż wraca z więzienia, uprzedzając jego powrót, opuściła mieszkanie. W czasie pobytu męża w zakładzie karnym mieszkała w tym lokalu i go opłacała. Podkreśliła, że chce nadal korzystać z tego lokalu i trzymać w nim swoje rzeczy. Ma przyznane wyrokiem prawo do wyłącznego korzystania z jednego pokoju i wspólnego korzystania z pozostałych pomieszczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy wymeldowania I. A. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. W. 9/13 w G. Podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst .jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Na wstępie odnotować trzeba, że w myśl art. 6 ust. 1 tej ustawy pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przepis ten jednoznacznie określa przesłanki, od wystąpienia których uzależnione zostało uznanie pobytu za stały. Należy przy tym zaznaczyć, że obie wymienione w nim przesłanki muszą wystąpić łącznie. Samo przebywanie pod oznaczonym adresem, nawet jeśli ma charakter dobrowolny i trwały, nie przesądza bowiem o stałym charakterze pobytu. Musi być ono połączone z wolą przebywania. Również sam zamiar stałego pobytu w oznaczonym miejscu, nie przesądza o stałym jego charakterze. Towarzyszyć musi mu przebywanie pod oznaczonym adresem, które polega na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Materialne przesłanki wymeldowania z miejsca pobytu stałego uregulowane zostały natomiast w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy, na podstawie którego organ wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle tej regulacji, badając zasadność wniosku o wymeldowanie ustalenia wymaga, czy wnioskowana do wymeldowania osoba opuściła miejsce pobytu stałego, przy czym - w myśl utrwalonego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądu - przesłanka ta jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2005r., sygn. akt II OSK 302/05, System Informacji Prawnej LEX nr 190969). Słusznie również podkreślały sądy administracyjne, że stanowiące hipotezę omawianego przepisu "opuszczenie miejsca pobytu stałego" nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym, niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w tym innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Ma to ważne znaczenie dla ustalenia, czy doszło do opuszczenia lokalu w rozumieniu analizowanego przepisu. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma z kolei to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka itp.), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3169/00, System Informacji Prawnej LEX nr 50123 oraz z dnia 10 lutego 1989r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989r., nr 2, poz. 72). Tak skonstruowana przesłanka, zawierająca zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe, wymaga ustalenia, czy osoba powzięła zamiar fizycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy ten zamiar zrealizowała. Zarówno element przedmiotowy, czyli fizyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego, jak i element podmiotowy, tj. zamiar innego zrealizowania centrum życiowego, są możliwe do ustalenia w drodze wyjaśnienia różnorodnych okoliczności faktycznych. W szczególności chodzi o fizyczne przebywanie w określonym miejscu, cel przebywania w tym miejscu i cel w jakim to miejsce, np. na pewien czas, zostało opuszczone, a także o przyczynę opuszczenia miejsca pobytu. Jest to o tyle istotne, że w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego, czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu z powodu wymiany zamków w drzwiach, nie można uznać tego zachowania za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2001r., sygn. akt V SA 2950/00, System Informacji Prawnej LEX nr 80643). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że bezspornym jest fakt, iż I. A. opuściła miejsce pobytu stałego w lokalu mieszkalnym przy ulicy W. 9/13 w G. i przebywa od tego czasu u swojej matki w mieszkaniu przy ul. K. 1/43 w G., jednakże opuszczenie miejsca pobytu stałego nie było dobrowolne i nie miało charakteru trwałego. Samo przebywanie przez uczestniczkę postępowania w innym lokalu nie świadczy jeszcze o zamiarze trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Przyczyną opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania był narastający strach i obawa przed agresywnym zachowaniem męża. Faktyczne opuszczenie mieszkania nastąpiło dopiero w chwili powrotu męża z zakładu penitencjarnego. Potwierdzeniem realności obaw są, w ocenie Sądu, dołączone do akt administracyjnych odpisy wyroków Sądu Rejonowego w G. z dnia "[...]" (sygn. akt "[...]") i z dnia "[..]" (sygn. akt "[...]"), na mocy których skarżący odbywał karę pozbawienia wolności za czyn z art. 207 § 1 kk tj. za znęcanie się psychiczne i fizyczne nad członkami rodziny tj. żoną I. A. i synami R. i M. A. Podkreślić ponadto należy, że opuszczenie miejsca pobytu stałego jest nie tylko fizycznym nieprzebywaniem w lokalu, ale i zamiarem opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Dlatego też opuszczenie lokalu powinno być dobrowolne, połączone z zabraniem wszystkich swoich rzeczy z zajmowanego lokalu (mebli i innych przedmiotów) i skoncentrowaniem swojego centrum życiowego poza miejscem pobytu stałego. W niniejszej sprawie zdaniem Sądu również te przesłanki nie zaistniały. Jak wynika z zeznań uczestniczki postępowania w czasie pobytu męża w zakładzie karnym, mieszkała ona w spornym mieszkaniu, opłacała wszystkie rachunki, gromadziła swoje rzeczy i prowadziła w nim życie osobiste i towarzyskie. Opuszczając lokal pod wpływem obawy o swoje życie i zdrowie I. A. zabrała ze sobą tylko parę ubrań na zmianę, parę sztuk bielizny, kilka rzeczy osobistych, natomiast wszystko inne pozostało w lokalu. Niewątpliwym jest również, iż zainteresowanej utrudniano dostęp do spornego mieszkania. Fakt ten potwierdza sam skarżący, który stwierdził, iż nie wydał kluczy do zmienionych zamków w drzwiach wejściowych ani swojej żonie, ani synowi R. A., zaś rzeczy osobiste należące do I. A. własnoręcznie spakował i odwiózł je do lokalu teściowej położonego w G. przy ul. K. 1/43. Nadto z zeznań świadków wynika, że I. A. kilkakrotnie próbowała dostać się do spornego lokalu mieszkalnego, ale skarżący nie chciał jej do niego wpuścić. W niniejszej sprawie brak jest także zdaniem Sądu znamion trwałości w opuszczeniu spornego lokalu. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu musi nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia woli, jak i w drodze odpowiedniego zachowania się, który w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Tymczasem zachowanie zainteresowanej wskazuje na chęć zamieszkiwania w spornym w lokalu. Świadczy o tym wniesienie powództwa posesoryjnego o przywrócenie naruszonego posiadania przedmiotowego lokalu i wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia "[...]", sygn. akt "[...]" przywracający to posiadanie i nakazujący skarżącemu wydanie byłej małżonce kluczy do przedmiotowego lokalu, czego S. A. pomimo wielokrotnych próśb ze strony I. A. nie uczynił. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że działania uczestniczki postępowania nie miały przymiotu działań dobrowolnych, a jedynie były następstwem działań skarżącego. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę należało oddalić. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez adwokata ustanowionego z urzędu postanowiono po myśli § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348 ze zm.)