II SA/Ol 545/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2008 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie uznania kwot wypłaconych tytułem zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane świadczenia - oddala skargę. Decyzją Prezydenta Miasta z dnia "[...]" zmieniona została wysokość zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego R. T. od 1 września 2005 r., z kwoty 144 zł miesięcznie na kwotę 153 zł miesięcznie, począwszy od 1 września 2006 r. Decyzją z dnia "[....]" ten sam organ orzekł o uchyleniu z dniem 1 stycznia 2007 r. prawa do przedmiotowego zasiłku, czyniąc to w oparciu o ustalenie, iż od tego dnia R. T. przebywa i legalnie pracuje w Norwegii. Decyzja ta stała się ostateczna. W konsekwencji, w dniu 25 kwietnia 2008 r., powołując się na art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Prezydent Miasta orzekł o uznaniu kwot wypłaconych R. T. tytułem zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 stycznia 2008 r., w łącznej wysokości 1989 zł, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne. W odwołaniu od tej decyzji R. T. wskazał, iż nie zrzekł się obywatelstwa polskiego, dlatego nie rozumie, czemu odmawia mu się prawa do świadczenia w Polsce. Podniósł, iż nadal mieszka na stałe w E., gdzie ma żonę i dziecko, w Norwegii jedynie pracuje, jest tam zameldowany tymczasowo i otrzymuje jedynie zasiłek rodzinny na dziecko w kwocie około 200 zł miesięcznie. Zdaniem odwołującego się, ktoś powinien wypłacać mu zasiłek pielęgnacyjny, tylko organy polskie twierdzą, że zasiłek ten powinien być wypłacany w Norwegii, a organy norweskie, że to państwo polskie jest do tego zobowiązane. Zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Organ odwoławczy wskazał, iż wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uzależnione jest od istnienia ostatecznej decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję przyznającą to świadczenie. W niniejszej sprawie decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny nie była kwestionowana, w związku z czym stała się ostateczna. Z tego powodu zarzuty odwołania co do zasadności pozbawienia strony prawa do tego zasiłku nie mogą być rozważane w postępowaniu w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Kolegium wskazało, iż w myśl art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W rozumieniu ust. 2 pkt 1 tegoż przepisu, za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W przedmiotowej sprawie, zarówno we wniosku z 3 sierpnia 2005 r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jak i decyzji z "[...]" zawarto pouczenie, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego osoba pobierająca świadczenia rodzinne jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego te świadczenia. R. T. pomimo podjęcia pracy na terenie innego państwa nie poinformował o tym organu. Tym samym dopuścił się pobrania nienależnego świadczenia za okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. w łącznej kwocie 1983 zł. Stosownie do art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. W skardze skierowanej do sądu R. T. wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez organy obu instancji. Zarzucił, iż rozpatrywały one sprawę bez uwzględnienia szczególnej sytuacji, jaką jest niepełnosprawność trzech osób w jego rodzinnie. Wskazując na fakt wykonywania od 1 stycznia 2007 r. legalnej pracy zarobkowej w Norwegii, skarżący wyraził przekonanie, iż zastosowanie w sprawie mają przepisy rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz członków ich rodzin, przemieszczających się we Wspólnocie oraz rozporządzeń wykonawczych do w/w rozporządzenia Nr 574/77 z dnia 21 marca 1972 r. Wbrew tym unormowaniom nie rozstrzygnięto, czy świadczenie jest pobierane przez skarżącego w Norwegii, nie ustalono, czy jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Organy winny tymczasem przestrzegać zarówno przepisów prawa krajowego jak i prawa wspólnotowego, w celu wyeliminowania skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, w związku ze zmianą miejsca zamieszkania. Zdaniem skarżącego, w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje mu zasiłek pielęgnacyjny. Zgodnie z przepisami unijnymi, obowiązek wypłaty świadczenia spoczywa na państwie zatrudnienia pod warunkiem, ze świadczenie nie jest niższe niż w kraju zamieszkania. W takim przypadku na kraju zamieszkania ciąży obowiązek wyrównania, co winno być dokonane przez właściwą do tego instytucję. Kwestionując obowiązek zwrotu "nienależnie pobranego świadczenia", skarżący podniósł, że bez postępowania wyjaśniającego wydano decyzję o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, a następnie zaskarżone decyzje. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Niezwiązany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy [art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)]. Rozstrzyganie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy niż ta, w której wniesiono skargę. Przy czym przez pojęcie "sprawa" należy rozumieć przedmiot zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (por. uchwała NSA z dnia 3 lutego 1997r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3 poz. 104). Stąd też sąd nie mógł uczynić przedmiotem swych rozważań i ocen spawy innej niż ta, której dotyczy zaskarżona decyzja. W rozpatrywanym przypadku przedmiotem rozpoznania mogła być więc wyłącznie kwestia uznania za nienależnie pobrane świadczeń z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, wypłaconych R. T. za okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. Rozstrzygnięcie wydane w tym zakresie przez organy obu instancji było wynikiem uzyskania waloru ostateczności przez decyzję Prezydenta Miasta z dnia "[...]", uchylającą z dniem 1 stycznia 2007 r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego R. T. decyzją z "[...]", zmienioną decyzją z "[...]". Dopiero ostateczne zakończenie postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne otworzyło bowiem drogę do rozstrzygnięcia, czy świadczenie zostało nienależnie pobrane. Zgłaszając na tym etapie zarzuty odnoszące się do zasadności pozbawienia go prawa do zasiłku, skarżący zdaje się nie rozumieć, że kwestionuje decyzję ostateczną - akt prawnie wiążący, który może zostać wzruszony już tylko w nadzwyczajnym trybie administracyjnym na przykład poprzez wznowienie postępowania czy stwierdzenie nieważności decyzji [art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Rozpatrzenie więc zarzutów dotyczących decyzji odmawiającej skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie mogło być przedmiotem niniejszego postępowania. "Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe (...). Dopiero bowiem eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym (...) takiego rozstrzygnięcia otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy" (teza z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2247/98, LEX nr 44391). W toku kontrolowanego postępowania administracyjnego badano jedynie to, czy doszło do nienależnego pobrania świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Skoro samo zaistnienie okoliczności powodujących ustanie z dniem 1 stycznia 2007 r. prawa R. T. do zasiłku pielęgnacyjnego zostało już stwierdzone ostateczną decyzją Prezydenta Miasta z dnia "[...]", warunkiem uznania, iż świadczenia z tego tytułu pobierał on nienależnie było wyłącznie ustalenie, że czynił to będąc pouczonym o okolicznościach powodujących brak prawa do ich pobierania. Materiał dowodowy w pełni uzasadnia poczynienie takiego ustalenia. Składając wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego skarżący własnoręcznie złożonym podpisem potwierdził fakt zapoznania się z warunkami uprawniającymi do tego świadczenia oraz z treścią pouczenia zamieszczonego na druku przedmiotowego wniosku. Zawarta jest tam informacja, ze zasiłek pielęgnacyjny przysługuje, jeżeli osoba uprawniona zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w którym otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny. R. T. złożył również podpis pod zobowiązaniem do niezwłocznego powiadomienia organu właściwego o wyjeździe poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej. W tej sytuacji wydanie decyzji o uznaniu kwot wypłaconych tytułem zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie było w pełni uprawnione. W zgodzie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w łącznej ich wysokości uwzględniono ustawowe odsetki. Tu też na marginesie należy zwrócić uwagę skarżącego, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponieważ Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.