II SA/Ol 545/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. K. i W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca – M. K. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, podnosząc w uzasadnieniu, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów postępowania. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi sama gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1. wykazała, że jest współwłaścicielką gruntów rolnych o powierzchni ok. "[...]" oraz działki budowlanej o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]"). Skarżąca nie wykazała żadnych innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Nie wskazała też ciążących na niej zobowiązań i stałych wydatków. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, wezwana ona została do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej (w zakresie związków osobistych łączących skarżącą ze skarżącym) oraz sytuacji majątkowej i finansowej [w zakresie domów, zlokalizowanych pod adresami wskazanymi jako adresy skarżącej w skardze i we wniosku; wykazanej w rubryce nr 7.1. nieruchomości rolnej oraz wysokości przychodu z działalności rolniczej, kosztów związanych z jej prowadzeniem oraz dochodu/straty za lata 2015-2016, a także wchodzących w skład gospodarstwa rolnego ewentualnych innych, poza wykazaną nieruchomością gruntową, składników; wykazanej w rubryce nr 7.1. działki budowlanej; źródeł utrzymania skarżącej w latach 2015-2016; wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez nią wydatków; pochodzenia środków pieniężnych na opłacenie dotychczasowych kosztów sądowych, a ponadto wyciągów z posiadanych przez nią i skarżącego (jeśli pozostaje w związku małżeńskim ze skarżącą) rachunków bankowych z okresu od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie lub pisemnego oświadczenia skarżącej o nieposiadaniu przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych]. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła dodatkowe oświadczenie, w którym stwierdziła, że ze skarżącym mają "zniesioną wspólnotę majątkową". Oświadczyła, że do domów, wskazanych w wezwaniu nie posiada żadnego tytułu prawnego, w jednym z nich mieszka, zaś w drugim jest zameldowana. Nie posiada również tytułu prawnego do budynków gospodarczych, maszyn, zwierząt. Wskazała, że w skład wykazanej działki budowlanej wchodzą dwie działki, których wartości nie jest w stanie określić. Wyjaśniła jednocześnie, że wartość podana we wniosku pochodzi z aktu notarialnego. Dodała, że obecnie jej wartość jest znikoma ze względu na brak możliwości zbycia i uprawy. Na zakończenie skarżąca stwierdziła, że nie ma środków na pokrycie kosztów postępowania ani "chętnych na pomoc". Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Wskazać należy, iż skarżąca udzieliła wprawdzie dodatkowych wyjaśnień na ten temat, lecz nie w pełnym zakresie. Zauważyć należy, że skarżąca, która we wniosku nie wykazała żadnych dochodów, w żaden sposób nie odniosła się do źródeł swojego utrzymania w latach 2015-2016. Dla zaspokojenia nawet tyko podstawowych potrzeb konieczne jest natomiast posiadanie własnych lub pozyskanych z innych źródeł środków pieniężnych bądź korzystanie z pomocy rodziny, osób trzecich lub określonych instytucji, czego skarżąca nie wyjaśniła. Pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła też ani wyciągów z rachunków bakowych ani oświadczenia o ich nieposiadaniu. Bez informacji na temat wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponuje skarżąca i źródeł, z jakich pochodzą, w tym stanu środków na rachunkach bankowych, których posiadania nie można wykluczyć, nie można ocenić natomiast rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. Dodatkowo wskazać należy, że pomimo wezwania skarżąca nie złożyła również ani dodatkowego oświadczenia dotyczącego wysokości i przeznaczenia wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków ani kopii jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie. W świetle powyższego stwierdzić należy, że brak pełnych informacji na temat źródeł dochodu/źródeł utrzymania skarżącej oraz wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez nią wydatków, a także wyjaśnień dotyczących wchodzącej w skład jej majątku nieruchomości rolnej, sposobu jej zagospodarowania i wykorzystania oraz możliwości pozyskania z niej dochodu, uniemożliwia dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym również uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, jej sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia bowiem stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Dodatkowo wskazać należy, iż z przedłożonego na wezwanie dodatkowego oświadczenia nie wynika, że skarżąca nie pozostaje już w związku małżeńskim ze skarżącym. Skarżąca stwierdziła jedynie, że mają "zniesioną wspólnotę majątkową". Mąż skarżącej oraz jego majątek, dochody i wydatki nie zostały wykazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Informacji w tym zakresie skarżąca nie uzupełniła również w dodatkowym oświadczeniu. Mając to na uwadze wskazać natomiast należy, że w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony nie pozostaje bez znaczenia dla oceny jej możliwości płatniczych. Dzięki ich pomocy strona może bowiem przezwyciężyć własne trudności finansowe. Wskazać należy, iż obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajduje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i 27 KRO), zaś w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia zatem nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepubl.). W konsekwencji, nieprzekazanie przez skarżącą pełnych informacji na temat sytuacji materialnej jej męża i możliwości uzyskania od niego pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie uniemożliwia również podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.