II SA/Ol 552/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia 28 lipca 2015 r. Burmistrz "[...]" (dalej jako: "organ pierwszej instancji"), przyznał "[...]" (dalej jako: "skarżąca"), świadczenie w formie zasiłku rodzinnego na dziecko do lat 5 - "[...]", w kwocie 77 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2015 r. do 31 października 2015 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w kwocie 1.000 zł. Następnie, decyzją z dnia 5 kwietnia 2017 r. organ pierwszej instancji uchylił własną decyzję z dnia 28 lipca 2015 r. za okres od 7 lipca 2015 r. do 31 października 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że Marszałek Województwa "[...]"ustalił, iż od 7 lipca 2015 r. dziecko skarżącej podlega holenderskiemu ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. organ wyjaśnił, że z dniem 18 września 2015 r. weszła w życie nowelizacja m.in. art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2016 r. poz. 1518, z późn. zm.), zgodnie którym organ właściwy uprawniony jest do uchylenia, na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy, decyzji przyznającej świadczenia rodzinne także w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdy właściwy marszałek ustali że mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego. W związku z tym, że od 7 lipca 2015 r. rodzina skarżącej stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w Holandii organ pierwszej instancji zobligowany był uchylić za okres od 7 lipca 2015 r. do 31 października 2015 r. decyzję z dnia 28 lipca 2015 r., na podstawie której skarżąca pobierała świadczenia rodzinne na syna. W złożonym odwołaniu skarżąca zarzuciła, że ojciec dziecka nie jest członkiem jej rodziny, gdyż jest ona matką samotnie wychowującą syna, co wynika z wyroku Sądu Rodzinnego w "[...]"z dnia 12 stycznia 2016 r., zasądzającego alimenty. Podniosła, że z ojcem dziecka nie jest związana w jakikolwiek sposób, lecz pracownik organu pierwszej instancji kazał jej podać w kolejnym wniosku o zasiłek rodzinny ojca dziecka jako członka rodziny. Zaznaczyła, że ojciec dziecka płaci wyłącznie zasądzone alimenty. Dodała, że nie utrzymuje kontaktów z ojcem dziecka. Decyzją z dnia 24 maja 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" (dalej jako: "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał treść art. 23a ust. 1 - 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 23a ust. 5 powołanej ustawy. Wyjaśnił, że koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego pozwala na wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, przede wszystkim w związku ze zmianami miejsca pobytu lub zamieszkania. Dotyczy zatem osób, które pracowały kolejno w różnych państwach i w tych państwach podlegały ubezpieczeniu. Organ odwoławczy podniósł, że Marszałek Województwa "[...]"ustalił, iż w sprawie świadczeń rodzinnych na dziecko skarżącej od 7 lipca 2015 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Tym samym organ pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że zachodzą przesłanki określone w art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie rodzinne na syna skarżącej. Skoro bowiem Marszałek Województwa ustalił, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w sprawie świadczeń rodzinnych na dziecko skarżącej mają zastosowanie od 7 lipca 2015 r., to organ pierwszej instancji zobowiązany był do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie rodzinne. Organ odwoławczy dodał, że skarżąca nie przedstawiła dokumentów, z których wynikałoby, iż dziecko podlega ustawodawstwu państwa, w którym ojciec dziecka podjął zatrudnienie, w zakresie świadczeń rodzinnych od innej daty, niż wskazana w piśmie Marszałka Województwa. Wyjaśnił ponadto, że ustawodawca wprowadził przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie w celu wymierzenia sankcji za podjęcie pracy zagranicą, lecz w celu zharmonizowania wypłacania świadczeń w krajach członkowskich Unii Europejskiej i stowarzyszonych z Unią. W konsekwencji uregulowanie to posiada charakter kompensacyjny, czemu odpowiada uchylanie decyzji przyznającej świadczenie tylko w tych okresach, gdy rzeczywiście zachodziła koordynacja wspomnianych systemów. W złożonej skardze skarżąca powtórzyła zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Wywiodła ponadto z treści art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a., że wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy należy rozstrzygać na korzyść strony. Stwierdziła, że nie wie, gdzie i kiedy przemieszcza się ojciec jej dziecka, a wobec stanowiska organów orzekających w sprawie, nigdy nie będzie miała pewności, że nie będzie musiała zwracać ewentualnych świadczeń przyznanych jej w przyszłości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2 (to jest gdy organ właściwy wystąpił do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1) ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z treści cytowanego przepisu wynika, że uzyskanie przez organ gminy informacji od marszałka województwa, że - według ustaleń tego organu - w stosunku do danej osoby mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obliguje organ do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Organ pomocy społecznej nie jest przy tym uprawniony do badania zasadności ustaleń właściwego marszałka ani rozważania, jakie mogą być potencjalne skutki uchylenia decyzji. W ocenie Sądu nie jest konieczne ustalanie przez organ gminy zobowiązany do zastosowania art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek, w oparciu o które marszałek województwa stwierdził, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego. Organ gminy nie jest bowiem uprawniony do weryfikowania prawidłowości działań marszałka województwa i nie dysponuje odpowiednimi narzędziami pozwalającymi na potwierdzenie albo zaprzeczenie uznania się przez marszałka za organ właściwy w sprawie. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że to marszałek województwa (a nie jakikolwiek inny organ lub organy) samodzielnie ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Prawidłowość tego ustalenia może być poddana ocenie dopiero na etapie kontrolowania wydanych przez marszałka decyzji w sprawie przyznania albo zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Przy tym, uchylenie decyzji w trybie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie niesie ze sobą skutku w postaci obowiązku zwrotu pobranych świadczeń lub odmowy ich przyznania, lecz przenosi kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczeń rodzinnych na rzecz innego, umocowanego do tego prawnie organu (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 633/17, dostępny [w:] Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa. gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Z art. 23a ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że w przypadku, o którym mowa w ust. 5, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że od dnia, w którym osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, właściwym organem do orzekania w sprawie świadczeń rodzinnych jest marszałek województwa. Za niezasadny Sąd uznał również zarzut zaniechania ustalenia okoliczności faktycznych w sprawie, w tym czy ojciec dziecka jest członkiem rodziny skarżącej. Najistotniejszy w sprawie dowód w sprawie w kontekście zastosowania art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiły ustalenia dokonane przez Marszałka Województwa, zawarte w piśmie z dnia 15 marca 2017 r., w którym wskazano, że do skarżącej mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 listopada 2013 r. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i w konsekwencji skargę oddalił, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.).