II SA/Ol 552/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 28 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Ol 552/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia rodzinnego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 14 września 2017 r. (sygn. akt II SA/Ol 552/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]", utrzymującą w mocy decyzję z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza K. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w sprawie uchylenia w okresie od dnia 7 lipca 2015 r. do dnia 31 października 2015 r. decyzji z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego na A. J. D. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, sporządzonym na wniosek skarżącej, został doręczony wymienionej w dniu 5 października 2017 r. Następnie w dniu 24 października 2017 r. (data nadania pocztowego) skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podniosła, że posiada skromny dochód, który w całości pochłaniany jest przez bieżące wydatki, w tym opłatę za pokój, dopłaty do rachunków za prąd, gaz i wodę, opłatę za żłobek dziecka i wydatki na żywność, a także wysoką łączną ratę kredytów. Ponadto skarżąca od września podjęła naukę w celu podwyższenia kwalifikacji zawodowych, mając na uwadze przyszłość własną i dziecka. Wnioskodawczyni wskazała, że dziecko jest osobą niepełnosprawną, jednak nie dostaje z tego tytułu należnej pomocy finansowej od Państwa. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dzieckiem. Do jej majątku należy samochód marki Audi A4 B6, rok prod. 2001 oraz motocykl Yamaha V-max 1200, rok prod. 2000, przy czym skarżąca zaznaczyła, że jest tylko właścicielem na dokumencie kupna wskazanego motocykla i nie posiada nawet uprawnień do kierowania tym pojazdem, na dowód czego załączyła kopię prawa jazdy. Jako dochód rodziny skarżąca podała wynagrodzenie za staż w kwocie 997,40 zł brutto oraz alimenty na dziecko w kwocie 500 zł brutto, co stanowi łącznie 1.497,40 zł, natomiast jako zobowiązania i stałe wydatki wskazała: opłatę za pokój - 200 zł, dopłaty do rachunków za wodę, prąd, gaz - 100 zł, opłatę za żłobek - 250-350 zł, czesne w szkole - 250 zł, ratę pożyczki/kredytu - 350 zł, co stanowi łącznie 1.150-1.250 zł. Dodała, że resztę pieniędzy pochłania zakup żywności, odzieży, leków, środków czystości i higieny osobistej, zwłaszcza na dziecko. Do wniosku skarżąca załączyła kopie: umowy kupna-sprzedaży motocykla z dnia 12 kwietnia 2014 r., umowy kupna-sprzedaży samochodu z dnia 20 lutego 2015 r., dokumentów potwierdzających wysokość wykazanych wydatków związanych z opłatami za żłobek i czesne, orzeczenia o niepełnosprawności dziecka, aneksów (częściowych) do dwóch umów pożyczki, potwierdzających wskazaną wysokość aktualnych rat z tego tytułu, wyciągów z rachunków bankowych w dwóch bankach: "[...]" i "[...]" odpowiednio za okres od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 23 października 2017r. i od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 1 września 2017 r., z których wynika, że w 2014 r. skarżąca zaciągnęła w banku "[...]" dwie pożyczki w kwotach 53.969,84 zł i 21.200 zł (saldo na dzień 30 września 2017 r. wynosi odpowiednio 36.832,02 zł i 17.135,65 zł). Odpowiadając na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez skarżącą oświadczenia, wnioskodawczyni przesłała dodatkowe oświadczenie z dnia 17 listopada 2017 r., w którym wskazała, że obecnie na dziecko nie dostaje żadnej pomocy finansowej od Państwa, zaś świadczenia rodzinne pobierała do maja 2017 r. Z przedłożonego zaświadczenia wynika, że w okresie od kwietnia do maja 2017 r. pobierała również świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł. Skarżąca oświadczyła, że ona sama otrzymuje wsparcie finansowe z ośrodka pomocy społecznej, na dowód czego załączyła zaświadczenie, z którego wynika, że pobierała zasiłek okresowy (od stycznia do sierpnia 2017 r.), zasiłek celowy na dożywianie (od stycznia do maja i od sierpnia do listopada 2017 r.) oraz otrzymuje pomoc w formie opłacenia obiadów dziecka w przedszkolu (od września do grudnia 2017 r.). Dodała, że oprócz wskazanej pomocy wspiera ją matka, co do zasady w formie żywności i odzieży, a zdarza się też, że pożycza jej pieniądze na życie lub niespodziewane, ale niezbędne wydatki, jak np. ostatnio – na ubezpieczenie samochodu i naprawę rozrządu w łącznej kwocie 950 zł. Skarżąca dodała, że zawsze stara się oddawać pożyczone pieniądze, ale jest to proces długotrwały, gdyż oddaje je w miarę możliwości w ratach, szybciej zaś, gdy uda się jej sprzedać nieużywane już rzeczy. Skarżąca wyjaśniła, że alimenty w kwocie 500 zł, zgodnie z załączoną kopią ugody sądowej, otrzymuje głównie do ręki od ojca dziecka lub jego znajomych. Oświadczyła, że w 2017 r. zanim podjęła staż nie posiadała żadnego dochodu poza pomocą z ośrodka pomocy społecznej. Odnosząc się do kwestii związanych z majątkiem, stwierdziła, że samochód osobowy jest jej niezbędny w życiu codziennym - w związku z dojazdami do pracy, do żłobka, wizytami u lekarzy oraz przedstawiła wysokość i rodzaj kosztów związanych z jego utrzymaniem i użytkowaniem. W dalszej kolejności stwierdziła, że nie korzysta z motocykla, a wszelkie koszty związane z jego eksploatacją i utrzymaniem nie należą do niej. Dodała, iż obecnie motocykl stoi pod plandeką i nie jest używany, ale nie może go sprzedać, bo faktycznie nie należy do niej. Skarżąca wyjaśniła, że kupiła go na prośbę ojca dziecka dla niego, lecz z powodu jego nieobecności - na siebie, a po rozstaniu zachowała jako zabezpieczenie na wypadek zaległości alimentacyjnych. Ponadto oświadczyła, że spłacane obecnie pożyczki zostały zaciągnięte w celu rozpoczęcia działalności gospodarczej, jednakże nie udało się jej zrealizować tego celu, a środki pieniężne, wobec tego, że nie pracowała i przy ratach w wysokości 1.500 zł, wydała w ciągu kilku miesięcy na życie. Stwierdziła, że za środki pochodzące z tych pożyczek nie kupiła nic wartościowego, co mogłaby sprzedać. Przedstawiając wyciągi z rachunków bankowych za okresy od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. oraz od dnia 1 października 2017 r. do dnia 14 listopada 2017 r., skarżąca załączyła również kopię potwierdzenia rezerwacji pobytu w hotelu w dniach 25-27 grudnia 2017 r. (transakcja z dnia 10 listopada 2017 r.). Wnioskodawczyni podała, że jest to prezent świąteczny dla matki i w ten sposób chce oddać matce dług związany z wydatkami na samochód, gdyż nie umie być dłużna, a przy okazji też odwdzięczy się za udzielaną jej i dziecku pomoc. Wyjaśniła, że kwotę tą uzbierała ze sprzedaży własnych rzeczy i okazjonalnych, drobnych prac krawieckich oraz z poczynionych oszczędności. Ponadto skarżąca załączyła kopie: umowy o zorganizowanie stażu z dnia 14 czerwca 2017 r. i aneksu do tej umowy, z których wynika, że okres odbywania stażu został ustalony od dnia 21 czerwca 2017 r. do dnia 30 listopada 2017 r. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2017 r. (sygn. akt II SA/Ol 552/17) Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego oraz umorzyła postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, iż w myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżąca nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a powołanej ustawy. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, stwierdzono, iż skarżąca nie wykazała wiarygodnie, że nie była i nie jest w stanie ponieść wymaganych w niniejszej sprawie kosztów postępowania. Wskazano, że na skutek wezwania skarżąca złożyła wprawdzie dodatkowe wyjaśnienia, starając się wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, lecz złożone przez nią oświadczenia nie pozwalają na stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że przedstawiona przez nią sytuacja rodzinna i materialna odpowiada sytuacji rzeczywistej, a to uniemożliwia również ocenę, czy skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla dwuosobowej rodziny. E.S. złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podniosła, iż składając oświadczenie dotyczące majątku, nie posiadała kwoty 798 zł, za które w późniejszych dniach dokonała rezerwacji w hotelu. Podkreśliła, iż był to prezent dla matki, który w zasadzie stanowił oddanie należnego jej długu. Dodała, iż od momentu złożenia oświadczenia majątkowego do Sądu udało jej się sprzedać stare, nieużywane rzeczy, w tym przede wszystkim opony samochodowe oraz niepotrzebne zabawki dziecka i nienoszone ubrania. Podkreśliła, iż na dzień składania oświadczenia nie posiadała oszczędności. Dodała, iż jakiekolwiek zaoszczędzone pieniądze w pierwszej kolejności przeznacza na spłatę pożyczek, które zaciągnęła w banku lub od osób fizycznych. Podniosła również, iż dopiero w dniu 28 listopada 2017 r. rozwiązała się kwestia jej dalszego zatrudnienia. Zaznaczyła, iż dług prędzej czy później musiałaby oddać, a skoro nadarzyła się okazja, to oddała pieniądze i wcale tego faktu nie ukrywała. Wskazała, iż zdecydowała się na odpłatne dokształcanie, aby zapewnić lepszy byt swojej rodzinie. Odnośnie zaciągniętej pożyczki z banku podała, iż ostatecznie nie doszło do założenia firmy ze względu na skomplikowaną sytuację osobistą, a pieniądze z tej pożyczki zostały wydane na raty w banku, koszty wynajmu stancji w A. (do końca stycznia 2015 r.) oraz koszty związane z wyjazdem do pracy do H. Ponadto wskazała, iż uregulowanie kwestii prawnych dotyczących należącego do niej formalnie motocykla nie jest prostą sprawą, bowiem pieniądze ze sprzedaży tego pojazdu tylko formalnie będą należały do niej, a w rzeczywistości motocykl ten nie był kupiony za jej pieniądze tylko za pieniądze jej byłego konkubenta. Natomiast posiadając motocykl, ma zabezpieczenie na wypadek zaległości alimentacyjnych. W świetle powyższych argumentów, wnioskodawczyni podniosła, iż jej rzeczywisty stan życiowy nie pozwala na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności należy wskazać, iż w myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. skarżąca zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszych sprawie z mocy ustawy. Zatem wniosek skarżącej może dotyczyć jedynie kwestii ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, czyli – zgodnie z wnioskiem – radcy prawnego. Stosownie zaś do art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Odnosząc powyższe uregulowania do rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie z dnia 28 listopada 2017 r. odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez starszego referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż skarżąca ma możliwości zdobycia środków pieniężnych, które mogłyby być przeznaczone na sfinansowanie ustanowienia radcy prawnego jako pełnomocnika w niniejszej sprawie. Jak wynika bowiem z przedłożonych oświadczeń i dokumentów skarżąca była w stanie poczynić oszczędności w celu zakupu prezentu świątecznego dla matki w postaci rezerwacji pobytu w hotelu na kwotę 798 zł. Należy przy tym podkreślić, iż przeznaczenie uzbieranych oszczędności na cele, które nie odpowiadają kategorii wydatków koniecznych dla utrzymania rodziny, a tym samym nie korzystają z pierwszeństwa przed należnościami na rzecz Skarbu Państwa, nie może być uznane za usprawiedliwione. Jednocześnie, biorąc pod uwagę fakt, iż matka skarżącej regularnie pomaga wnioskodawczyni poprzez kupno żywności i odzieży, jak również pożycza pieniądze na niespodziewane, ale niezbędne wydatki, zwrócenie matce długu z tytułu udzielonej pomocy finansowej na naprawę samochodu w sytuacji, gdy nie żądała ona zwrotu długu a pieniądze są niezbędne na sfinansowanie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, jest nieracjonalne. Podobnie jak podjęcie odpłatnie nauki, co powoduje obciążenie domowego budżetu o dodatkowe 250 zł miesięcznie. Nie budzi wątpliwości, iż podwyższanie kwalifikacji zawodowych jest jak najbardziej korzystne i zasadne, jednakże w przypadku trudnej i niestabilnej sytuacji finansowej, na którą powołuje się skarżąca, takie zachowanie wydaje się co najmniej niewłaściwe. Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty pożyczek, nie mogą mieć co do zasady pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. W tym przypadku istotny jest jednak cel zaciągniętej pożyczki i sposób wydatkowania środków pochodzących z tego tytułu. Jak wynika z przedłożonych dokumentów skarżąca w 2014 roku zaciągnęła pożyczki na łączną kwotę ponad 75 000 zł w celu rozpoczęcia działalności gospodarczej, jednakże ostatecznie planu tego nie udało się jej zrealizować, zaś środki pieniężne, jak podała skarżąca, zostały wydane w ciągu kilku miesięcy na bieżące wydatki jak koszty wynajmu stancji, czy raty w banku. W tych okolicznościach, nie można zatem uznać, że spłata wskazanych pożyczek stanowi wydatek, któremu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Odnośnie zaś motocykla, który według oświadczenia skarżącej należy do niej tylko formalnie, należy zauważyć, iż bez względu na istniejącą sytuację faktyczną, pojazd ten w świetle prawa stanowi majątek skarżącej i w związku z tym, może stanowić dodatkowe źródło dochodu, np. poprzez sprzedaż lub wypożyczenie. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała wiarygodnie, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego jako pełnomocnika w niniejszej sprawie. Przedłożone przez skarżącą oświadczenia nie pozwalają bowiem w sposób nie budzący wątpliwości uznać, iż przedstawiona przez nią sytuacja rodzinna i materialna odpowiada sytuacji rzeczywistej, a tym samym, uniemożliwia ocenę, czy skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny skarżącej. Należy wyraźnie podkreślić, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że prawidłowo Starszy referendarz sądowy odmówiła skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, bowiem nie wykazano przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.