II SA/Ol 561/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 13 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia A na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr Rep.[...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia postanawia 1. odrzucić skargę. 2. odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia [...] nr [...] umorzyło postępowanie odwoławcze, zainicjowane odwołaniem Stowarzyszenia A, od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] określającej środowiskowe uwarunkowania przedsięwzięcia p.n. Budowa elektrowni wiatrowej [...] wraz z infrastrukturą towarzysząca, o mocy nominalnej do 2,5 MW., na działce nr [...] w obrębie ewidencyjnym Ś., w gminie G. W dniu 2 maja 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie A (zwane dalej: Stowarzyszeniem), reprezentowane przez B.L., wystąpiło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] zarzucając jej naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 10 i art. 44 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku oraz art. 28 kodeksu postępowania administracyjnego. Strona skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu odwoławczego, który stwierdził brak legitymacji Stowarzyszenia do wniesienia odwołania, gdyż nie brało ono udziału w postępowaniu przed organem I instancji, jak również nie jest ono organizacją ekologiczną w rozumieniu ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku mającej na celu ochronę środowiska. W ocenie skarżącej Kolegium dokonało błędnej wykładni zapisów statutu stowarzyszenia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 30 maja 2014 r. Stowarzyszenie zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 200 zł, stosownie do § 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm), w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Kolejnym zarządzeniem przewodniczącego wydziału II z dnia 30 maja 2014 r. Stowarzyszenie zostało wezwane do złożenia dokumentu określającego umocowanie B.L. do reprezentowania strony skarżącej przed tutejszym Sądem - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania te zostały doręczone B.L. na wskazany adres w jednej przesyłce w dniu 9 czerwca 2014 r. W odpowiedzi na zarządzenie w dniu 16 czerwca 2014 r. (data nadania przesyłki) B.L. złożyła formularz wniosku o przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, argumentując, że jest to organizacja działająca od niedawna, która nie posiada majątku i nie uzyskuje żadnych dochodów. Podała, że gmina jest biedna a Stowarzyszenie działa społecznie. Nadto przesłała: kserokopię uchwały z dnia [...] Nr [...] z zebrania członków Stowarzyszenia, kserokopię regulaminu Stowarzyszenia stanowiącego załącznik do uchwały Stowarzyszenia z dnia [...], nr [...], zgodnie z którego § 6 regulaminu Stowarzyszenie reprezentuje Prezes Stowarzyszenia, wybierany i odwoływany przez Zgromadzenie Członków zwykłą większością głosów w głosowaniu tajnym. Udokumentowała też, że jest to stowarzyszenie zwykłe wpisane pod nr [...] w ewidencji, kserokopię pisma Starosty z dnia 22 listopada 2012 r., w którym potwierdzono, że Stowarzyszenie A zostało wpisane pod nr [...] w ewidencji stowarzyszeń prowadzonej przez Starostę i zgodnie z wnioskiem zarejestrowane zostało jako stowarzyszenie zwykłe. Przedłożono również kserokopię pisma z dnia 14 marca 2013r., w którym cztery wymienione w nim osoby tj. D.T., L.J., R.A. i O.Z. oświadczyły, że są członkami Stowarzyszenia i upoważniają B.L. do reprezentowania Stowarzyszenia na zewnątrz. Zarządzeniem z dnia 25 sierpnia 2014 r. do akt niniejszej sprawy wykonano z akt o sygn. II SA/Ol 484/14 kserokopię załączonych do pisma procesowego Stowarzyszenia z dnia 12 sierpnia 2014 r. dokumentów tj. listy osób uczestniczących w zebraniu założycielskim stowarzyszenia zwykłego, które odbyło się w dniu 8 października 2012 r. oraz Regulamin Stowarzyszenia obowiązującego na dzień wniesienia skargi do Sądu. Na podstawie zarządzenia z dnia 5 września 2014 r. strona skarżąca została wezwana do podpisania wniesionej skargi przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to doręczone zostało B.L. w dniu 8 września 2014 r. ( karta 35 akt). W dniu 15 września 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżące Stowarzyszenie przesłało do tutejszego Sądu skargę podpisaną przez: B.L., T.D., J.L. oraz A.R. Kolejnym zarządzeniem Sądu z dnia 24 września 2014 r. Stowarzyszenie z uwagi na fakt, iż nie wszyscy jego członkowie złożyli podpis pod wniesioną skargą, zostało wezwane do udzielenia informacji, z jakich powodów skarga ta nie została podpisana przez wszystkich jej członków. W odpowiedzi na to wezwanie pismem z dnia 26 września 2014 r., B.L. wyjaśniła, że skargi nie podpisał członek Stowarzyszenia Z.O., gdyż w tak krótkim czasie nie miała możliwości skontaktowania się z nim. Podała, że pan O. był nieobecny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do odrzucenia skargi. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego stwierdzająca brak legitymacji Stowarzyszenia A do wniesienia odwołania na decyzję Wójta Gminy z dnia [...] określającą środowiskowe uwarunkowania przedsięwzięcia p.n. Budowa elektrowni wiatrowej [...] wraz z infrastrukturą towarzysząca, o mocy nominalnej do 2,5 MW., na działce nr [...] w obrębie ewidencyjnym Ś., w gminie G. Skarżące stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z treścią art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr, 79 poz. 855 ze zm.) osoby w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia, nieposiadającą osobowości prawnej (art. 40 ust. 2 prawa o stowarzyszeniach). Prostsza forma stowarzyszeń zwykłych wyraża się po pierwsze - w obniżeniu minimalnej liczby osób uprawnionych do ich założenia (z 15 do 3 osób), po drugie - w zastąpieniu wymogu uchwalania statutu mającego rozbudowaną treść wymogiem uchwalania znacznie bardziej uproszczonego regulaminu i po trzecie - w zastąpieniu wniosku do sądu o rejestrację w KRS wnioskiem do organu nadzorującego, informującym o utworzeniu stowarzyszenia zwykłego. Do stowarzyszeń zwykłych nie stosuje się m.in. art. 10 i art. 11 prawa o stowarzyszeniach, co oznacza że stowarzyszenie takie nie może mieć organów, niemniej posiada ono wewnętrzną strukturę organizacyjną (art. 2 ust. 2 prawa o stowarzyszeniach) i musi określać w regulaminie przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie (niebędącego jednak organem). Konsekwencją braku osobowości prawnej stowarzyszenia zwykłego jest brak zdolności do czynności prawnych i brak własnego majątku. Stowarzyszeniom zwykłym zaś przysługuje zdolność sądowa tj. zdolność do występowania w postępowaniu jako strona np. w postępowaniu sądowoadministracyjnym - art. 25 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm) zwana dalej: ustawą ppsa. Zdolność sądowa organizacji społecznych, zarówno posiadających osobowość prawną, jak i niemających takiej osobowości, w zakresie ich statutowej działalności jest także konsekwencją przyznania takim organizacjom w prawie publicznym prawa do udziału w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób (zob. art. 31 k.p.a.). Do takich sytuacji odnosi się art. 25 § 4 ustawy ppsa. (wyrok NSA z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. II OSK 1308/11, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis ten stanowi, że zdolność sądową mają organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. We wskazanym wyroku z dnia 20 listopada 2012r. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że zdolność sądową w sprawach dotyczących interesów osób trzecich organizacje społeczne, w tym stowarzyszenia zwykłe, będą posiadały wówczas, gdy przepisy prawa dopuszczają je do działania w postępowaniu, którego wynik podlega sądowej kontroli. Zdolność sądowa organizacji społecznej do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym uzależniona jest bowiem od możliwości jej występowania w postępowaniu administracyjnym. Kwestia ta w rozpatrywanym przypadku była badana przez organ odwoławczy i legła u podstaw zaskarżonej decyzji. W związku z tym jej ocena wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie istotnym jest, że stowarzyszenie zwykłe powinno mieć przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie (art. 40 ust. 2 ustawy), ale przedstawiciel ten nie jest jego organem. Dlatego stowarzyszenie zwykłe działa poprzez wszystkich swoich członków, którzy podejmują czynności wspólnie lub przez pełnomocnika na zasadach i w sposób określony w przepisach Kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie (tak NSA w postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2687/12, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).). W postanowieniu tym NSA podkreślił, że konieczne jest zweryfikowanie przez sąd w oparciu o przedłożone dokumenty, że osoby podpisane pod skargą były założycielami czy też są członkami stowarzyszenia uprawnionymi do złożenia skargi albo, że wszyscy członkowie stowarzyszenia podpisali dokument udzielający pełnomocnictwa procesowego. Stosownie do treści art. 28 § 1 i art. 29 ustawy ppsa. jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy lub osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W razie zaniedbania powyższemu obowiązkowi, na zasadzie art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy ppsa., Przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Wykazanie umocowania wymaga formy dokumentu, a zwykle będzie to dokument urzędowy (np. odpis z KRS) lub prywatny (statut, umowa spółki lub inny, który potwierdzi legitymację do działania). Z przedłożonych przez B.L. w wyznaczonym terminie dokumentów nie wynika, aby była osobą uprawnioną do działania w imieniu Stowarzyszenia. Zgodnie z § 6 regulaminu Stowarzyszenia, stanowiącego załącznik do uchwały z dnia [...] Stowarzyszenie reprezentuje Prezes Stowarzyszenia. Przy czym strona nie udokumentowała, czy po przyjęciu regulaminu podjęta została uchwała w przedmiocie powołania Prezesa Stowarzyszenia i kto został wybrany do pełnienia tej funkcji. Wobec obowiązywania przytoczonego zapisu regulaminu, B.L. nie może powoływać się na pełnomocnictwo udzielone jej w dniu 14 marca 2013 r. W tej sytuacji nie można przyjąć, że strona skarżąca udokumentowała w należyty sposób uprawnienie do reprezentowania Stowarzyszenia. W związku z tym, na zasadzie art. 46 § 1 pkt 4 i art. 49 § 1 ustawy ppsa. w związku z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy ppsa. strona skarżąca została wezwana do podpisania skargi przez wszystkich członków Stowarzyszenia, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W wyznaczonym terminie skargę podpisało tylko 4 z 5 członków Stowarzyszenia. Mimo prawidłowo doręczonego wezwania oraz zawartego w nim pouczenia o skutkach zaniedbania nałożonego obowiązku skargi nie podpisał członek Stowarzyszenia Z.O. Okoliczność ta obliguje Sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy ppsa., wobec nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Podnoszona przez B.L. argumentacja, mająca na celu usprawiedliwienie braku podpisu wskazanego członka Stowarzyszenia, nie mogła spowodować nadania skardze dalszego biegu, gdyż jak wyjaśniono wyżej stowarzyszenie zwykłe, w przypadku braku ustanowienia pełnomocnika, działa poprzez wszystkich swoich członków, którzy podejmują czynności wspólnie. Skarga powinna być więc podpisana przez wszystkich członków Stowarzyszenia. W przypadku stwierdzenia braku formalnego skargi Sąd zakreśla 7-dniowy termin do jego uzupełnienia. Jest to termin zawity wyraźnie wskazany w art. 49 § 1 ustawy ppsa., nie może więc podlegać przedłużeniu. Zgodnie z art. 85 ustawy ppsa. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Na zasadzie jednak art. 86 i 87 ustawy ppsa strona może wnosić o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności. Rozpatrując natomiast wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd uwzględnił, że w myśl art. 245 § 1 ustawy ppsa. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ppsa.). Na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W rozpoznawanej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych (§ 4 pkt 5 regulaminu), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach skarżące Stowarzyszenie, jako stowarzyszenie zwykłe może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Wynika z tego, że stowarzyszenie zwykłe winno zapewnić środki na prowadzenie swojej działalności poprzez utrzymanie wysokości składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Dodatkowo w związku z celami statutowymi skarżące Stowarzyszenie winno liczyć się z konsekwencjami podejmowanych działań. A zatem sam charakter działalności Stowarzyszenia nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej - gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie ubiegające się o taką pomoc winno najpierw poczynić kroki celem skutecznego uzyskania odpowiednich środków finansowych od jego członków (tak: NSA w postanowieniu z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 790/14, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl.). Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji postanowienia.