II SA/Ol 571/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny stwierdził u J. P. (dalej zwanego stroną) chorobę zawodową – obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz - wymienioną w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia powołano się na orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia "[...]" o rozpoznaniu u strony takiej choroby zawodowej. Wskazano także, że w okresie zatrudnienia w Spółce A i Spółce B oraz w przedsiębiorstwach w następstwie przekształcenia których powstały te zakłady pracy, strona pracowała jako kierowca samochodów ciężarowych, w których nie przeprowadzono badań poziomu hałasu. Z tego względu, przy sporządzaniu oceny narażenia zawodowego, organ wziął pod uwagę wyniki badań pomiaru hałasu w kabinie samochodu STAR SW 201 (rok produkcji 1993), które wykazały przekroczenie wartości progu działania hałasu (80 dB). Stwierdzono, że w rozpatrywanym przypadku wystąpiły przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej, gdyż u strony rozpoznano chorobę ujętą w wykazie chorób zawodowych oraz ustalono, że strona podczas wykonywania czynności zawodowych była narażona na czynnik wywołujący rozpoznaną chorobę. Dodano, że do organów inspekcji sanitarnej nie należy rozstrzyganie, który zakład pracy ponosi odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, gdyż organy te mają jedynie kompetencję do ustalenia gdzie występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia. Po rozpatrzeniu odwołania Spółki A (dalej zwanej Spółką), powyższa decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy decyzją z dnia "[...]"Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu odwoławczego podano, że strona w okresie zatrudnienia w Spółce A kierowała samochodami Star 28, Star 29, IFA, Jelcz 3W 317, Jelcz 315. Natomiast w latach 1987-2000 kierowała samochodami Jelcz 315, Jelcz 422, a od 2000r. była kierowcą samochodów DAF i VOLVO. Za poprawne uznano uwzględnienie przez organ I instancji przy sporządzaniu oceny narażenia zawodowego wyników badań pomiaru hałasu w kabinie samochodu STAR SW 201. Stwierdzono, że skoro strona prowadziła starsze modele tego samochodu, to zasadnie organ I instancji przyjął, że z dużym prawdopodobieństwem była ona również narażona na hałas, pracując m.in. w odwołującej się Spółce. Dodano, że strona pracowała w wielu zakładach pracy, w których była narażona na hałas, stąd nie można mówić o zakończeniu narażenia zawodowego i uchybieniu terminu upoważniającego do rozpoznania choroby zawodowej. Na skutek skargi Spółki, wyrokiem z dnia 27 listopada 2012r., sygn. akt II SA/Ol 1222/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił rozstrzygnięcia organów obu instancji wydane w tej sprawie. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano na przedwczesność tych rozstrzygnięć związaną z niedostatecznym wyjaśnieniem przez organy administracji publicznej stanu faktycznego sprawy. Wątpliwości Sądu nie budził przy tym fakt, że strona cierpi na chorobę wyszczególnioną w wykazie chorób zawodowych, lecz brak możliwości stwierdzenia jednoznacznie lub z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że istnieje związek przyczynowy między wykonywaną pracą a stwierdzonym schorzeniem, choć jednocześnie takiego związku nie wykluczono. Zdaniem Sądu, organy w nieuprawniony sposób ograniczyły się jedynie do oceny warunków wykonywania pracy przez stronę w zakładzie Spółki, pomijając, że strona w latach późniejszych pracowała w innych zakładach pracy. Zwrócono uwagę, że strona zakończyła pracę w zakładzie Spółki ponad 30 lat temu i nie przez cały czas swojej pracy w tym zakładzie wykonywała zawód kierowcy. Za niewystarczające dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy Sąd uznał badanie pomiaru hałasu przeprowadzone w kabinie samochodu STAR SW 201 (rok produkcji 1993). Stwierdził, że aby wyniki tego typu badań były wiarygodne i odzwierciedlały narażenie strony na utratę słuchu to nie mogły się one ograniczyć do sprawdzenia poziomu hałasu w kabinie jednego samochodu. W ocenie Sądu, istniejący poziom hałasu powinien być sprawdzony również w samochodach, którymi strona kierowała w latach późniejszych, czego jednak organy administracji publicznej nie uczyniły. Podkreślono także, że jak wynika z akt sprawy, strona nie posiada żadnych dokumentów dotyczących badań lekarskich podczas pracy w zakładzie Spółki. Dodano, że organy nie ustaliły jednak, czy strona posiada takie badania za okres kiedy pracowała w innych zakładach pracy, bądź też, czy takie badania znajdują się u pracodawców strony. Za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy uznano ustalenie kiedy wystąpiły u strony objawy schorzenia odpowiadające chorobie zawodowej i wyjaśnienie tego, jak długo czynnik zewnętrzny w postaci hałasu mógł, czy musiał oddziaływać na stronę, aby można było ustalić u niej chorobę zawodową. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zostały więc zobowiązane do ustalenia warunków pracy strony przez cały okres jej aktywności zawodowej. Nie wykluczono przy tym konieczności wydania dodatkowego uzasadnienia orzeczenia lekarskiego. Po przeprowadzeniu stosownych czynności dowodowych, decyzją z dnia "[...]" Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny ponownie stwierdził u strony chorobę zawodową wymienioną w poz. 21 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w wykonaniu wytycznych Sądu, zawartych w podanym powyżej wyroku, uzupełniono kartę oceny narażenia zawodowego strony za cały okres jej aktywności zawodowej, uzyskano także informacje o profilaktycznych badaniach lekarskich strony w tym okresie, a ponadto otrzymano dodatkowe uzasadnienia do orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu u strony choroby zawodowej. Na podstawie tych dokumentów oraz własnych ustaleń poczynionych w poprzednim postępowaniu organ I instancji stwierdził, że strona podczas zatrudnienia na stanowisku kierowcy była eksponowana na działanie hałasu o różnym poziomie natężenia dźwięku (głównie praca silnika, hałas pochodzący od mechanizmów napędowych, ruch uliczny, sygnały dźwiękowe) we wszystkich zakładach pracy. Wskazał, że pomiędzy zatrudnieniem w kolejnych zakładach pracy nie było dwuletniej przerwy, o której mowa w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Skonstatował, że ocena warunków pracy strony w całym okresie jej zatrudnienia pozwala stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej. Po rozpatrzeniu odwołania Spółki, powyższa decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy decyzją z dnia "[...]" Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu odwoławczego opisano przebieg postępowania dowodowego w sprawie. Wskazano, że rozpatrywanie kwestii odpowiedzialności, bądź przyczynienia się danego zakładu pracy do powstania choroby zawodowej, wykracza poza kompetencje organów inspekcji sanitarnej. Podano, że doręczenie zakładowi pracy decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazanie zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika. W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie wystąpiły obie przesłanki niezbędne do stwierdzenia choroby zawodowej, gdyż rozpoznano u strony chorobę ujętą w wykazie chorób zawodowych, która według jednostki orzeczniczej (badającej związek przyczynowo-skutkowy) powstała w wyniku narażenia na hałas występujący podczas wykonywania przez stronę czynności zawodowych przez cały wieloletni okres zatrudnienia (1970-2011). Wskazano przy tym na związanie organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w prawidłowo sporządzonym orzeczeniu lekarskim. Podkreślono także, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z uchybieniem 2-letniego okresu do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 21 stosownego wykazu, gdyż czynniki szkodliwe, mogące być przyczyną powstania choroby zawodowej, występowały we wszystkich miejscach pracy strony, a rozpoznanie choroby zawodowej nastąpiło w okresie gdy strona była jeszcze pracownikiem. W skardze na powyższą decyzję do tutejszego Sądu Spółka wniosła o jej uchylenie zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie: 1) art. 235¹ Kodeksu pracy, poprzez przyjęcie, że choroba strony została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, to jest w zakładzie pracy Spółki, podczas gdy z jakiegokolwiek dowodu przeprowadzonego w sprawie nie wynika (bezspornie lub też z wysokim prawdopodobieństwem), że w zakładzie Spółki występują szkodliwe dla zdrowia czynniki powodujące wystąpienie u strony objawów chorobowych; wskazała ponadto, że organ nie wykazał związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy czynnikami szkodliwymi, które zdaniem organu występowały w zakładzie Spółki a objawami chorobowymi strony; 2) art. 235² Kodeksu pracy, poprzez błędne jego zastosowanie i stwierdzenie u strony choroby zawodowej po ponad trzydziestu latach od ustania stosunku pracy w zakładzie Spółki, podczas gdy przepisy dopuszczają jedynie 2-letni okres na stwierdzenie takiej choroby dla byłego pracownika; ponadto dokonanie błędnej wykładni tego przepisu i uznanie, że termin upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej nie minął, albowiem należy zsumować okresy zatrudnienia w zakładzie Spółki z dalszymi okresami zatrudnienia (traktować je jako okres ciągłego zatrudnienia) i dopiero od daty ostatniego zatrudnienia liczyć 2-letni okres upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej; 3) art. 6, 7, 77 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak dokładnego i należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; 4) art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zaniechanie oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. W uzasadnieniu skargi Spółka podniosła, że w toku całego postępowania organy nie odniosły się do podnoszonej przez nią kwestii, że po zakończeniu zatrudnienia w zakładzie Spółki (co bezspornie wynika ze zgromadzonej przez kolejnego pracodawcę dokumentacji) nie występowały u strony jakiekolwiek objawy chorobowe, będące w ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z charakterem wykonywanej pracy. Zarzuciła także, że organ nie odniósł się w sposób dostateczny i należyty do podnoszonych przez Spółkę twierdzeń, że w zakładzie Spółki nie występowały czynniki szkodliwe powodujące objawy chorobowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której przedmiotem skargi jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]", nr "[...]", w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Zauważyć przede wszystkim należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wydając niniejszy wyrok, związany był prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 27 listopada 2012r., sygn. akt II SA/Ol 1222/12, mocą którego, uchylono poprzednie rozstrzygnięcia organów inspekcji sanitarnej wydane w kontrolowanej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a., orzeczenia prawomocne wiążą nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie Sądu prawomocnym wyrokiem wydanym w tej sprawie, z jednej strony uniemożliwia Sądowi formułowanie odmiennych ocen prawnych, z drugiej zaś zobowiązuje Sąd do sprawdzenia, czy organy administracji publicznej prawidłowo wykonały wskazania Sądu zawarte w tym wyroku co do dalszego postępowania. Takie wskazania, zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., zawiera uzasadnienie wyroku jeżeli – tak jak w niniejszej sprawie – w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji. Podkreślenia bowiem wymaga, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W ocenie Sądu wydającego niniejszy wyrok, organ odwoławczy niewłaściwie ocenił wykonanie przez organ I instancji wytycznych tutejszego Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 listopada 2012r., sygn. akt II SA/Ol 1222/12, skutkiem czego błędnie przyjął, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia merytorycznego. Uszło bowiem uwadze tego organu, że Sąd w wyroku tym za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy uznał ustalenie kiedy wystąpiły u strony objawy schorzenia odpowiadające chorobie zawodowej i wyjaśnienie tego, jak długo czynnik zewnętrzny w postaci hałasu mógł, czy musiał oddziaływać na stronę, aby można było ustalić u niej chorobę zawodową. Tymczasem organy, mimo przeprowadzenia postępowania dowodowego, w wyniku którego: uzupełniono kartę oceny narażenia zawodowego strony za cały okres jej aktywności zawodowej, uzyskano informacje o profilaktycznych badaniach lekarskich strony w tym okresie, a ponadto otrzymano dodatkowe uzasadnienia do orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu u strony choroby zawodowej – nie dokonały oceny tego materiału dowodowego w sposób umożliwiający ustalenie okoliczności uznanych przez sąd w prawomocnym wyroku za istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Za niewystarczające w tym zakresie uznać należy stwierdzenie przez organ odwoławczy, że choroba strony powstała w wyniku narażenia na hałas występujący podczas wykonywania przez stronę czynności zawodowych przez cały wieloletni okres zatrudnienia (1970-2011). Nadal nie wiadomo bowiem, kiedy wystąpiły u strony objawy schorzenia odpowiadające chorobie zawodowej oraz jak długo czynnik zewnętrzny w postaci hałasu mógł, czy musiał oddziaływać na stronę, aby można było ustalić u niej chorobę zawodową. Bez ustalenia tych okoliczności niemożliwe jest wykazanie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy pracą wykonywaną przez stronę w narażeniu zawodowym a powstaniem u niej choroby zawodowej. Ustalenie zaś tego związku jest jedną z przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej. Zgodnie bowiem z art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz. U. z 1998r., nr 21, poz. 94 ze zm.), za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zaznaczenia przy tym wymaga, że Sąd wydający niniejszy wyrok nie wyklucza istnienia w kontrolowanej sprawie takiego związku. Nie sposób jednak nie dostrzec, co zresztą akcentował także tutejszy Sąd wydając wyrok z dnia 27 listopada 2012r., sygn. akt II SA/Ol 1222/12 i konsekwentnie podnosi Spółka, że strona zakończyła pracę w zakładzie Spółki ponad 30 lat temu. Ponadto, jak wynika z akt administracyjnych sprawy (k. 6), okres aktywności zawodowej strony u tego pracodawcy jest niewielki względem całego 41-letniego okresu jej pracy zawodowej. Podaje się, że strona zatrudniona była w zakładzie Spółki od 1 września 1970r. do 31 lipca 1979r. Zauważyć jednak należy, że w tym okresie nie wykonywała w sposób ciągły zawodu kierowcy. Mając bowiem 15 lat, od 1 września 1970r. rozpoczęła jedynie jako uczeń praktykę w Spółce przez 3 dni w tygodniu trwającą do 1 sierpnia 1973r, a w okresie od 25 października 1974r. do 17 października 1976r. odbywała 2-letnią służbę wojskową. Występowały też przerwy związane z oczekiwaniem na pracę, a w okresie od 23 sierpnia 1978r. do 31 lipca 1979r. strona pracowała jak mechanik (k. 49). Zaznaczenia wymaga także, że jak wynika z uzyskanych przez organy informacji o profilaktycznych badaniach lekarskich strony i wystawianych zaświadczeń lekarskich, podczas pracy w Spółce (k. 53) nie było żadnych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania przez stronę zawodu kierowcy. To zaś mogłoby wskazywać, że strona po zakończeniu pracy w zakładzie Spółki nie miała żadnych udokumentowanych objawów chorobowych, o których mowa w art. 235² Kodeksu pracy. Okoliczności te będą jednak wymagały oceny przez organ odwoławczy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wskazać przy tym należy, że nie sposób stwierdzać z wysokim prawdopodobieństwem a jedynie w ramach domniemania o narażeniu na powstanie choroby zawodowej po 34 latach od zakończenia zatrudnienie w konkretnym zakładzie pracy. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonego aktu podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy.