II SA/Ol 591/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. S. – Firma A w "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. S. – Firma A w "[...]" na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – H. S. - Firma A w "[...]" wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że nałożona na niego kara jest zbyt wysoka i zapłacenie jej ujemnie wpłynie na rentowność jego firmy, znacznie pogorszy warunki zatrudnienia oraz doprowadzi do redukcji etatów. Stwierdził, że obecnie na rynku jest bardzo trudna sytuacja dla firm zajmujących się transportem - jako właściciel zmuszony jest do obniżania kosztów, żeby firma mogła funkcjonować, a prowadzenie działalności gospodarczej związane jest z ogromnymi wydatkami, które bardzo często przewyższają dochód. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Do wspólnego majątku małżonków należy: dom o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]"), zabudowa garażowa o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]") oraz "[...]" autobusów marki "[...]" i "[...]" samochody osobowe. Dodatkowo do odrębnego majątku skarżącego należy mieszkanie o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]"). W rubryce nr 9, skarżący wykazał ponadto: "użytkowanie wieczyste działki gruntu o pow. "[...]"", w rubryce nr 10 - stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres "[...]" 2016 r. w kwocie "[...]" oraz dochód żony w łącznej kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 (Zobowiązania i stałe wydatki) wpisał "średnio "[...]" miesięcznie (w tym: kredyt, raty leasingowe, media, ubezpieczenia pojazdów, naprawy pojazdów, podatki i opłaty, zakup paliwa i materiałów)". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na ocenę możliwości finansowych strony ma natomiast wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., i z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być przyznawane tylko, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie go od kosztów sądowych, czy w całości, czy też w części. W sytuacji, gdy skarżący i jego żona posiadają majątek o znacznych rozmiarach (nieruchomości: dom, mieszkanie, zabudowę garażową oraz ruchomości: "[...]" autobusów i "[...]" samochody osobowe), wzgląd na - jak wskazuje skarżący - trudną sytuację na rynku firm zajmujących się transportem nie może stanowić sam w sobie uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy. W tej bowiem sytuacji skarżącego trudno jest uznać za osobę należącą do grona osób ubogich, które nie posiadają możliwości zdobycia środków pieniężnych potrzebnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Wprawdzie - w zakresie dotyczącym sytuacji finansowej - skarżący powołuje się na problemy związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, wysokie koszty jej prowadzenia oraz stratę, która za okres "[...]" 2016 r. wyniosła "[...]", lecz wskazać należy, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, przy ocenie możliwości płatniczych strony prowadzącej działalność gospodarczą decydujące znaczenie ma uzyskiwany przez nią przychód, a nie dochód bądź strata, będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodem, a kosztami jego uzyskania i jednocześnie skutkiem podejmowanych przez stronę mających różne uzasadnienie decyzji gospodarczych. Z tego powodu niski dochód bądź strata nie muszą wcale świadczyć o złej kondycji materialnej firmy prowadzonej przez stronę (por. np. postanowienie NSA z dnia 24 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 49/14, i powołane w jego uzasadnieniu orzeczenia, orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy, o możliwościach płatniczych skarżącego świadczy fakt, że pomimo straty w dalszym ciągu kontynuuje działalność gospodarczą. Skoro zatem skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i nawet pomimo trudności finansowych jest w stanie wygenerować w jej ramach obrót i co miesiąc ponosić wydatki w wysokości "średnio "[...]"", to stwierdzić należy, iż nie wykazał, że kondycja finansowa jego firmy jest tak zła, że nie pozwala na partycypowanie w kosztach postępowania sądowego w niniejszej sprawie, wielokrotnie niższych od miesięcznych kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nie można uznać bowiem, że koszty prowadzonej działalności gospodarczej i zobowiązania cywilnoprawne skarżącego mają pierwszeństwo zaspokojenia przed zobowiązaniami natury publicznoprawnej, a takim jest obowiązek uiszczenia kosztów zainicjowanego przez niego postępowania sądowego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I FZ 376/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od kwestii związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, wskazać należy, że żona skarżącego osiąga stałe dochody przekraczające ponad "[...]" minimalne wynagrodzenie za pracę, a to jak przyjąć należy umożliwia również, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania rodziny, ale także poczynienie pewnych oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. W warunkach niniejszej sprawy stwierdzić zatem należy, że skarżący nie wykazał, że pomimo posiadanego majątku, stałych dochodów żony i prowadzenia działalności gospodarczej, w ramach której pokrywa miesięcznie wydatki wielokrotnie przekraczające wysokość kosztów postępowania, nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.