II SA/Ol 602/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 11 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie przyznania wynagrodzenia za holowanie i dozór pojazdów postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, skarżący – M.C. złożył, na urzędowym formularzu PPF, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że po powrocie z "[...]" zamieszkał z żoną, z którą ma orzeczoną rozdzielność majątkową. Na jej utrzymaniu pozostawał do lutego 2018 r. Z czasem uznali jednak, że "nie będą razem" i w kwietniu 2018 r. na podstawie nieodpłatnej umowy najmu żona oddała mu do użytkowania zabudowaną nieruchomość, gdzie obecnie mieszka. W "[...]" 2018 r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku dla osób bezrobotnych, lecz sprawa jest ciągle w toku. Nie ma żadnych dochodów. Żona, z którą pozostaje w dobrych kontaktach, nadal mu pomaga - spożywa u niej obiad i otrzymuje prowiant na pozostałe posiłki. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Nie wykazał również żadnych dochodów i wydatków. Do wniosku skarżący załączył kopie: postanowienia sądowego w sprawie małżeńskiej (o zniesieniu separacji i utrzymaniu rozdzielności majątkowej), umowy najmu nieruchomości oraz zawiadomień w sprawie o przyznanie zasiłku dla osób bezrobotnych, w tym informujące o terminie załatwienia sprawy (do dnia 1 września 2018 r.). W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, wezwany on został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego dochodów uzyskanych w 2017 r. oraz źródeł utrzymania w 2018 r., w tym ewentualnego korzystania przez niego ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub innych poza żoną członków rodziny, sposobu zakończenia postępowania w sprawie ustalenia uprawnień skarżącego do zasiłku dla osób bezrobotnych, jego wydatków oraz źródeł ich pokrycia (poza wydatkami na wyżywienie finansowanymi przez żonę), w tym źródło pokrycia wydatków związanych z najmem nieruchomości (§ 5 umowy), aktualnej sytuacji materialnej żony skarżącego oraz jej ewentualnej pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie, a ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu od dnia 1 marca 2018 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przedmiotowe wezwanie zostało doręczone w dniu 30 sierpnia 2018 r. Wyznaczony w nim termin upłynął zatem w dniu 6 września 2018 r. W terminie tym, skarżący przesłał pismo procesowe z dnia 4 września 2018 r., w którym oświadczył, że nadal nie posiada żadnych własnych dochodów. Na skutek wezwania zwrócił się jednak do żony "z prośbą o dalszą pomoc, tj. pomoc w uiszczeniu kosztów tego postępowania sądowego" - żona udzieliła mu pomocy i zapłaciła 200 zł tytułem wpisu od skargi. Na potwierdzenie wpłaty skarżący załączył wydruk przelewu z rachunku żony. Poza wskazanym pismem, skarżący nie przedłożył innych żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie wyjaśnił też braku ich złożenia. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść wskazanych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wskazać należy, że skarżący przesłał wprawdzie pismo z dnia 4 września 2018 r., lecz ograniczył się w nim jedynie do wskazania, że nadal nie posiada żadnych własnych dochodów oraz poinformowania, że żona udzieliła mu dodatkowej pomocy w zakresie uiszczenia wpisu od skargi. Nie wyjaśnił natomiast przyczyny niezłożenia wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wobec powyższego nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, jak kształtują się rzeczywiste możliwości płatnicze skarżącego. To, że skarżący, mimo wezwania, nie przedkłada żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji finansowej, w tym dochodów uzyskiwanych w 2017 r., obecnych źródeł utrzymania i ponoszonych przez niego wydatków (także związanych z najmem nieruchomości - § 5 umowy), aktualnej sytuacji materialnej żony oraz jej ewentualnej dalszej pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia zweryfikowanie jego oświadczenia w zakresie aktualnej sytuacji materialnej i tym samym ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi również wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania, szczególnie że dzięki pomocy żony skarżący uiścił wpis od skargi. Nie można wykluczyć zatem, że dzięki jej dalszej pomocy jest w stanie uiścić również przyszłe koszty sądowe w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajduje umocowanie prawne w przepisach art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.). W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach NSA z 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepubl.). Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.