II SA/Ol 603/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy oddala skargę. Rozkazem personalnym nr 26/2025 z dnia 14 lutego 2025 r. Dowódca 15 Pułku Przeciwlotniczego (dalej: "organ I instancji") zwolnił M. R. (dalej: "skarżąca") z dniem 31 marca 2025 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do pasywnej rezerwy wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej, zaskarżoną decyzją z dnia 11 lipca 2025 r., nr 163/2025/Pers., Dowódca Jednostki Wojskowej nr 2234 w Olsztynie (Dowódca 16 Dywizji Zmechanizowanej; dalej jako: "organ odwoławczy"), uchylił powyższy rozkaz personalny w części dotyczącej ustalenia daty zwolnienia i ustalił nową datę zwolnienia z zawodowej służby wojskowej na dzień 8 sierpnia 2025 r. W pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w niniejszej sprawie zaistniała obligatoryjna przesłanka zwolnienia określona w art. 226 pkt 6 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2025 r. poz. 825; dalej: "ustawa"). Do zastosowania tego przepisu niezbędne było wskazanie, że skarżąca podlegała opiniowaniu służbowemu, że otrzymała ogólną ocenę niedostateczną oraz że opinia ta jest ostateczna. Organ zwalniający nie miał obowiązku na nowo weryfikowania wyniku opiniowania. Opinia służbowa wydawana jest i podlega kontroli w odrębnie przypisanym do tego trybie, w ramach wewnętrznych struktur organów wojskowych. Podkreślono, że rolą organu odwoławczego nie jest merytoryczna ocena treści opinii służbowej. Po zapoznaniu się z całym materiałem dowodowym, organ odwoławczy uznał, że procedura opiniowania skarżącej została przeprowadzona w sposób prawidłowy, tj. zgodnie z ustawą i rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lutego 2023 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 433; dalej: "rozporządzenie w sprawie zwalniania"). Ustalono, że skarżąca podlegała opiniowaniu, gdyż pełniła zawodową służbę wojskową od 30 marca 2023 r. Przebywała na zwolnieniu lekarskim przez 133 dni, w związku z tym podlegała opiniowaniu, gdyż nie zaprzestała pełnienia służby z powodu choroby przez okres dłuższy niż 12 miesięcy. Za okres opiniowania służbowego za 2023 r., skarżąca otrzymał ocenę dostateczną, której otrzymanie może prowadzić do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, bowiem zgodnie z art. 228 ust. 1 pkt 4 ustawy otrzymanie dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej wypełnia znamiona fakultatywnej przesłanki zwolnienia żołnierza z tej służby, jednak co należy podkreślić w przedmiotowej sprawie, organ I instancji postanowił, aby nie zwalniać skarżącej z zawodowej służby wojskowej, tylko dać jej szansę na poprawę swojej postawy w służbie, z czego skarżąca nie skorzystała. W ocenie przełożonych otrzymując ocenę niedostateczną skarżąca nie wywiązała się należycie ze stawianych wobec niej zadań służbowych, jak również nie wyciągnęła odpowiednich wniosków dając wyraz niedyspozycyjności, niesamodzielności, nieumiejętności pracy w zespole, itd. Zdaniem organu odwoławczego skarżąca została zaopiniowana w sposób zgodny z procedurą, odwołała się od opinii, która została podtrzymana, a następnie złożyła wniosek o weryfikację tej opinii, na zasadzie art. 127 ust. 9 ustawy, jednak po terminie określonym w rozporządzeniu. W związku z tym wniosek ten nie podlegał rozpatrzeniu. Dodatkowo w dniu 31 stycznia 2025 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o uchylenie opinii służbowej na podstawie art. 127 ust. 13 ustawy. Jednak postanowieniem z 28 lutego 2025 r. Dowódca 16 Dywizji Zmechanizowanej odmówił wszczęcia postępowania. Organ odwoławczy zaznaczył, że do opiniowania służbowego, w świetle art. 127 ust. 4 ustawy, nie stosuje się przepisów k.p.a. i jest to procedura odrębna. Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutu skarżącej, która podnosiła, że opinia służbowa nie uzyskała waloru ostateczności wskutek błędnego pouczenia skarżącej o terminie wniesienia wniosku do dowódcy o zweryfikowanie tej opinii. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca miała możliwość zapoznania się z obowiązującymi przepisami regulującymi procedurę opiniowania służbowego żołnierzy zawodowych. Przepisy prawa nie nakładają na organ obowiązku pouczania strony o możliwości weryfikacji ostatecznej opinii służbowej w trybie art. 127 ust. 9 ustawy. Podobnie żołnierz nie musi być pouczany, że zgodnie z § 13 pkt 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy (Dz. U. z 2024 r. poz. 461; dalej: "rozporządzenie w sprawie opiniowania") ma prawo zgłoszenia swojego przedstawiciela do składu komisji weryfikacyjnej. Wskazano, że kpt. P. K. został przesłuchany i zeznał, że poinformował skarżącą, że nie jest pewny jaki czas przysługuje na złożenie wniosku i pouczył skarżącą o konieczności samodzielnego sprawdzenia aktualnie obowiązujących przepisów. Podkreślił, że w procesie weryfikacji dowódca baterii nie bierze udziału. Organ odwoławczy nie uznał również zasadności zarzutów dotyczących odmowy przeprowadzenia wnioskowanych dowodów z zeznań wymienionych żołnierzy na okoliczność związaną z procesem opiniowania i zasadności wniosku o weryfikację ostatecznej opinii służbowej. W tym zakresie powtórzono, że organ orzekający o zwolnieniu ze służby nie jest uprawniony do prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego celem zbadania zasadności i rzetelności ocen sformułowanych w opinii służbowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją rozkazu personalnego - jako naruszających prawo materialne oraz przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 226 pkt 6 ustawy poprzez wydanie decyzji o zwolnieniu skarżącej z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej, która nie uzyskała waloru ostateczności wskutek błędnego pouczenia strony o terminie wniesienia wniosku do Dowódcy 15 Pułku Przeciwlotniczego o zweryfikowanie tej opinii, co skutkowało niezweryfikowaniem jej przez Dowódcę Jednostki Wojskowej i której w takich warunkach nie można przyznać waloru dowodu w sprawie zwolnienia skarżącej z zawodowej służby wojskowej; - art. 7, art. 77 i art. 81 k.p.a w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez wydanie decyzji administracyjnej przed zakończeniem postępowania mającego na celu weryfikację ważności opinii służbowej stanowiącej kluczowy dowód w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, co rażąco naruszyło zasadę wyczerpującego zebrania materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a także organ wydał rozstrzygnięcie bez dokonania pełnej oceny materiału dowodowego (art. 81 k.p.a.); - art. 79 k.p.a. poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka bez uprzedniego zawiadomienia strony o terminie i miejscu przeprowadzenia tej czynności, w konsekwencji czego skarżąca została faktycznie pozbawiona konstytucyjnego prawa do obrony. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nie sposób podzielić stanowiska organu odwoławczego, zgodnie z którym proces opiniowania został rzekomo zakończony i nie podlega weryfikacji merytorycznej w toku postępowania administracyjnego dotyczącego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Twierdzenie to pozostaje bez podstaw w sytuacji, gdy strona konsekwentnie podnosiła uzasadnione wątpliwości co do ważności sporządzonej opinii służbowej, a jednocześnie nierozstrzygnięta pozostaje kwestia formalnego zakończenia procesu jej opiniowania. Organ drugiej instancji, ignorując powyższe zarzuty, w sposób nieuprawniony i lekceważący pominął istotne dla sprawy okoliczności przemawiające na korzyść strony. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że po doręczeniu skarżącej opinii służbowej wraz z decyzją przełożonego rozpatrującego odwołanie, skarżąca odbyła rozmowę służbową z jej wyższym przełożonym - dowódcą baterii - kpt. P. K., podczas której otrzymała pouczenie, że ma prawo wystąpić do Dowódcy 15 Pułku Przeciwlotniczego z wnioskiem o zweryfikowanie wystawionej i utrzymanej w mocy opinii służbowej. Kapitan poinformował stronę również, że koniec terminu na złożenie stosownego wniosku przypada na dzień 8 października 2024 r. Skarżąca, stosując się do wskazań przełożonego, złożyła stosowny wniosek o zweryfikowanie opinii służbowej w terminie wskazanym jej przez kapitana. Następnie strona otrzymała pismo z 22 października 2024 r. informujące ją, że jej wniosek o zweryfikowanie opinii służbowej został złożony po 7-dniowym terminie od doręczenia opinii służbowej i z przyczyn formalnych nie podlega rozpatrzeniu. Wprowadzenie skarżącej w błąd co do istotnego elementu procedury - jakim jest termin przewidziany na złożenie przedmiotowego wniosku - należy ocenić jako naruszenie "Regulaminu Ogólnego Żołnierza Wojska Polskiego". Skarżąca działała w zaufaniu do informacji przekazanej jej przez przełożonego, który występował w imieniu organu. Błędna informacja doprowadziła do niezachowania ustawowego terminu, co w konsekwencji pozbawiło skarżącą prawa do skutecznej realizacji przewidzianego przepisami środka prawnego. Wprowadzenie skarżącej w błąd przez przedstawiciela organu doprowadziło do ograniczenia jej możliwości obrony praw i interesów, a w niniejszej sprawie - wpłynęło bezpośrednio na dalszy tok postępowania skutkującego wydaniem decyzji administracyjnej o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Radca prawny wywiódł, że pomimo iż przepisy rozporządzenia w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy nakładają obowiązek pouczenia żołnierza o możliwości wniesienia odwołania od opinii służbowej, to nie można wykluczać istnienia takiego obowiązku per analogiem w stosunku do alternatywnego środka ochrony, jakim jest wniosek o weryfikację opinii służbowej, który również służy ochronie interesów żołnierza w przypadku, gdy otrzymał ocenę ogólną niedostateczną, jakże istotną dla niego z kadrowego punktu widzenia. W ocenie skarżącej, przez analogiczne zastosowanie obowiązku pouczenia o prawie do odwołania, przełożony powinien był również rzetelnie poinformować ją o możliwości wystąpienia z wnioskiem o weryfikację opinii służbowej, co przełożony uczynił jednakże przekazując błędne informacje co do terminu na jego złożenie. Obie instytucje (odwołanie i wniosek o weryfikację) pełnią zbliżoną funkcję - umożliwiają zakwestionowanie treści opinii służbowej i są przewidziane w przepisach pragmatyki służbowej. Natomiast organy wojskowe w reakcji na to działanie przełożonego wskazują, że żołnierz nie musi być (o tym prawie) pouczony, co narusza prawo żołnierza do rzetelnego i sprawiedliwego traktowania oraz podważa zaufanie do działań organu wojskowego (przełożonych), który powinien realizować obowiązki informacyjne z należytą starannością, szczególnie w sytuacjach, gdy konsekwencje oceny w opinii mogą mieć wpływ na dalszy przebieg służby wojskowej (zwolnienie z zawodowej służby wojskowej). Okoliczność ta, nieznana Dowódcy 15 Pułku Przeciwlotniczego, uniemożliwiła dokonanie przez niego weryfikacji opinii służbowej sporządzonej przez bezpośredniego przełożonego skarżącej za rok 2024. Tym samym, proces opiniowania służbowego skarżącej nie został zakończony w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami i pozostaje niezakończony w sensie formalnym. Pełnomocnik zaznaczył, że skarżąca chcąc wyjaśnić wyżej wskazane okoliczności, w toku postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia jej z zawodowej służby wojskowej występowała dwukrotnie z wnioskami dowodowymi, których celem było wyłącznie wyjaśnienie okoliczności złożenia przez nią wniosku o weryfikację jej opinii służbowej. Podkreślono, że celem złożonego wniosku dowodowego było wykazanie, iż jako szeregowy żołnierz w strukturze pododdziału, skarżąca została wprowadzona w błąd przez swojego wyższego przełożonego co do terminu złożenia wniosku do dowódcy jednostki wojskowej o weryfikację opinii służbowej. W związku z powyższym, opinii tej - jako sporządzonej w warunkach naruszenia prawa strony do żądania zweryfikowania opinii służbowej - nie można przypisać wartości dowodowej w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Po drugie świadek w osobie kpt. P. K. mający być przesłuchany w prowadzonym postępowaniu w sprawie zwolnienia strony z zawodowej służby wojskowej jest jej wyższym przełożonym, lecz nie brał on udziału w przeprowadzonym procesie opiniowania służbowego. Zdaniem pełnomocnika, w świetle przedstawionych wyżej okoliczności należy uznać, iż błędne pouczenie udzielone stronie przez wyższego przełożonego co do terminu i trybu złożenia wniosku o weryfikację opinii służbowej nie może wywoływać dla skarżącej negatywnych skutków prawnych. Żołnierz, działający w zaufaniu do przekazanych mu informacji podczas rozmowy służbowej, nie powinien ponosić konsekwencji błędu przełożonego. W ślad za treścią art. 226 pkt 6 w zw. z art. 127 ust. 1, ust. 2 pkt 1 oraz ust. 9 ustawy o obronie Ojczyny w niniejszej sprawie organ wojskowy błędnie przyjął, jakoby sporządzona w 2024 r. wobec skarżącej opinia służbowa mogła stanowić legalną przesłankę zwolnienia skarżącej z zawodowej służby wojskowej. Pełnomocnik podniósł, że 31 stycznia 2025 r., w oparciu o przepis art. 127 ust. 13 ustawy, skarżąca zwróciła się do Dowódcy 16 Dywizji Zmechanizowanej z wnioskiem o uchylenie opinii służbowej, który postanowieniem nr 89 z dnia 28 lutego 2025 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia kwestionowanej opinii służbowej. Na powyższe rozstrzygnięcie w dniu 11 marca 2025 r. skarżąca wniosła zażalenie. W wyniku jego rozpatrzenia Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych wydał w dniu 8 kwietnia 2025 r. postanowienie nr 10/Pers. utrzymujące w mocy postanowienie nr 89. Co istotne i mające wpływ na ocenę ważności wydanej decyzji, skarżąca wniosła na postanowienie nr 10/Pers. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz jednocześnie wystąpiła w dniu 26 maja 2025 r. do Dowódcy 16 Dywizji Zmechanizowanej o zawieszenie toczącego się postępowania odwoławczego w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do czasu rozpoznania złożonego wniosku o uchylenie opinii służbowej, ponieważ rozstrzygnięcie to ma kluczowe znaczenie w tymże postępowaniu. Organ odwoławczy postanowieniem nr 147/2025 z dnia 3 czerwca 2025 r. odmówił zawieszenia prowadzonego postępowania administracyjnego i pomimo toczącego się postępowania w sprawie uchylenia opinii służbowej, w dniu 11 lipca 2025 r. wydał przedwcześnie zaskarżaną decyzję nr 163/2025/Pers. Stwierdzono, że kolejną istotną okolicznością mającą znaczenie zarówno dla oceny ważności zaskarżonej decyzji, jak i dla prawidłowości przebiegu kwestionowanego postępowania, jest działanie organu odwoławczego rażąco naruszające zasady postępowania dowodowego. W dniu 19 czerwca 2025 roku organ odwoławczy postanowił przeprowadzić dowód z przesłuchania świadka - kpt. P. K., nie zawiadamiając o tym strony postępowania, czym naruszył jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu oraz zasadę równości stron. W konsekwencji skarżąca nie miała realnej możliwości zakwestionowania wiarygodności złożonych zeznań, które pozostają w sprzeczności ze stanowiskiem strony oraz cechują się wewnętrzną niespójnością. Świadek zeznał mianowicie z jednej strony, że ma pierwszy raz do czynienia z tematem weryfikacji opinii, a z drugiej strony wykazał się pełną wiedzą, podając, że w procesie weryfikacji dowódca baterii nie bierze udziału. Radca prawny podkreślił, że na podstawie tego zeznania, bez udziału skarżącej, ustalono kluczowy dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stan faktyczny. Wskazano, że organ odwoławczy posunął się jedynie do przesłania w dniu 16 czerwca 2025 r. zawiadomienia o przeprowadzonym dowodzie z przesłuchania świadka. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Dowódcy 16 Dywizji Zmechanizowanej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że żadne przepisy prawa nie nakładają na organ obowiązku pouczania strony o możliwości weryfikacji ostatecznej opinii służbowej, jak również brak jest przepisów regulujących kwestię przywrócenia terminu do złożenia wniosku o weryfikację opinii (postanowienie WSA w Poznaniu z 23 września 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 594/15, wyrok WSA w Bydgoszczy z 13 września 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 310/23). Wyjaśniono również, że sygnalizowane w skardze postępowanie przed WSA w Warszawie w sprawie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia opinii służbowej, nie stanowi zagadnienia wstępnego dla sprawy administracyjnej dotyczącej zwolnienia żołnierza zawodowego. Przedmiotem niniejszego postępowania nie jest bowiem ocena zgodności z prawem samej opinii służbowej, lecz wyłącznie ustalenie, czy w świetle art. 226 pkt 6 ustawy zachodzą przesłanki do zwolnienia żołnierza zawodowego, który otrzymał ogólną ocenę niedostateczną. Pełnomocnik organu podniósł, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych organy wojskowe nie mają kompetencji do oceny zasadności treści opinii służbowej. Opinia taka – jeżeli została utrzymana w mocy - jest dla organu wiążąca, a postępowanie administracyjne nie może stanowić alternatywnej drogi jej weryfikacji. W konsekwencji żadne dodatkowe dowody, w tym zeznania świadków, nie mogą wpłynąć na rozstrzygnięcie. Dowód z przesłuchania dowódcy baterii został przeprowadzony jedynie pomocniczo, na okoliczność rzekomego błędnego pouczenia skarżącej o terminie złożenia wniosku o weryfikację opinii służbowej. Okoliczność ta jednak pozostaje irrelewantna prawnie, gdyż przepisy pragmatyki wojskowej nie przewidują ani obowiązku pouczania żołnierza o możliwości złożenia takiego wniosku, ani też instytucji przywrócenia terminu do jego wniesienia. Tym samym nawet gdyby świadek faktycznie udzielił nieprawidłowej informacji, nie wywoływałoby to skutków prawnych w postaci możliwości skutecznego złożenia wniosku po terminie. Przytoczono również postanowienia Regulaminu ogólnego żołnierza Wojska Polskiego, wskazując, że podwładny ma jednego bezpośredniego przełożonego. W niniejszej sprawie kpt. P. K. nie był bezpośrednim przełożonym skarżącej. Nie występował również jako osoba upoważniona przez Dowódcę 15 Pułku Przeciwlotniczego do działania w imieniu organu. Przesłuchanie świadka miało charakter prewencyjny, a nie decydujący dla rozstrzygnięcia sprawy. Naruszenie art. 79 k.p.a. nie skutkuje wadliwością decyzji, jeżeli w świetle okoliczności sprawy nie mogło mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi oraz poparł argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę oraz zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź procesowego. Przy czym zaskarżona decyzja podlega uchyleniu tylko w przypadku, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 226 pkt 6 cytowanej ustawy o obronie Ojczyzny, zgodnie z którym żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. Stosownie do art. 229 ust. 1 i 4 ustawy zwolnienie z zawodowej służby wojskowej w przypadku, o którym mowa w art. 226 pkt 6, następuje decyzją organu wymienionego w art. 186 ust. 1 (w myśl pkt 4 - w korpusie szeregowych – jest to dowódca jednostki wojskowej zajmujący stanowisko służbowe zaszeregowane do stopnia etatowego co najmniej pułkownika (komandora), w podległych jednostkach wojskowych), z dniem określonym w decyzji organu. Szczegółowe warunki i tryb zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej określa powołane rozporządzenie w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej. Stosownie do § 4 tego rozporządzenia w przypadku otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej dowódca jednostki wojskowej występuje niezwłocznie do organu zwalniającego z wnioskiem o zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Do wniosku dołącza się ostateczną lub zweryfikowaną opinię służbową. W myśl § 16 ust. 1 rozporządzenia w sprawie zwalniania jeżeli organem uprawnionym do występowania z wnioskiem o zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej jest organ zwalniający, nie sporządza się wniosku o zwolnienie. Zgodnie z § 21 ust. 1 tego rozporządzenia dowódca jednostki wojskowej w omawianym przypadku doręcza żołnierzowi decyzję zwalniającą go z zawodowej służby wojskowej. Doręczenie decyzji odbywa się na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Z przytoczonych unormowań wynika, że podstawą zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej w trybie art. 226 pkt 6 ustawy jest ostateczna lub zweryfikowana opinia służbowa. Przytoczone unormowania mają charakter związany i nakazują uwzględnienie wyniku opiniowania służbowego, bez możliwości ponownego weryfikowania zasadności oceny niedostatecznej. W judykaturze utrwalone pozostaje stanowisko, zgodnie z którym organ zwalniający ocenia wyłącznie czy opinia spełnia prawem przewidziane warunki formalne i czy zawiera niedostateczną ocenę ogólną o opiniowanym (por. wyroki NSA z 20 grudnia 2013 r., sygn. akt. I OSK 2732/12; z 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2123/18, z 5 listopada 2025 r., sygn. akt III OSK 1279/25, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Do zastosowania przytoczonych przepisów wystarczyło zatem wykazanie, że skarżąca podlegała opiniowaniu służbowemu, że opinię sporządził uprawniony podmiot, że uzyskała ogólną ocenę niedostateczną i postępowanie to zostało ostatecznie zakończone. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia, czy kwestionowanej przez skarżącą opinii służbowej z 3 września 2024 r. można przypisać walor ostateczności. Skarżąca zgodnie z pouczeniem wniosła odwołanie, które zostało rozpatrzone przez właściwego dowódcę plutonu 24 września 2024 r., który utrzymał w mocy zaskarżoną opinię służbową. Stanowisko to doręczone zostało skarżącej przesyłką poleconą 27 września 2024 r. (k. 206 akt administracyjnych). W dniu 8 października 2024 r. (k.220 akt administracyjnych) skarżąca złożyła wniosek o weryfikację opinii służbowej. Pismem z 22 października2024 r. skarżąca została poinformowana, że wniosek został złożony po terminie określonym w § 14 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opiniowania służbowego i z przyczyn formalnych nie podlega rozpatrzeniu. Pismo to, wbrew przekonaniu skarżącej, potwierdza, że postępowanie w sprawie opiniowania służbowego skarżącej za okres od 19 września 2023 r. do 3 września 2024 r. zostało ostatecznie zakończone i opinia służbowa jest prawnie wiążąca, mogła stanowić podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia skarżącej z zawodowej służby wojskowej. Pełnomocnik skarżącej niezasadnie w toku postępowania prowadzonego w trybie art. 226 pkt 6 ustawy o zwolnienie skarżącej z zawodowej służby wojskowej zmierzał do podważenia rzetelności i zasadności sporządzonej opinii służbowej z oceną niedostateczną, wskazując na dolegliwości chorobowe skarżącej oraz domagając się przesłuchania świadków. Organy orzekające prawidłowo wyjaśniły skarżącej, że na tym etapie postępowania nie dokonuje się już weryfikacji opinii służbowej, gdyż wydawana jest ona i podlega kontroli w odrębnym przypisanym do tego trybie, odbywającym się w ramach wewnętrznych struktur organów wojskowych. Prawa osób opiniowanych podlegają ochronie wyłącznie przez ustalony w pragmatykach służbowych tryb odwołania się od treści wydanej opinii do właściwych przełożonych wyższego stopnia. W judykaturze utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym prawo opiniowania i oceniania żołnierzy oraz funkcjonariuszy innych służb mundurowych jest atrybutem właściwego przełożonego i mieści się w sferze podległości służbowej. Ten zakres władzy służbowej pozostaje poza kontrolą sądową (art. 5 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z uchwałami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2011 r. o sygn. akt I OPS 2/11 i I OPS 3/11, publ. w CBOSA, opinia służbowa nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego, gdyż nie można traktować jej jako orzeczenia administracyjnego. Opinia służbowa stanowi jedynie ocenę – stan wiedzy bezpośredniego przełożonego o określonych cechach opiniowanego. W wyroku z 29 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 2860/21, publ. w CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny zasadnie podkreślił, że pragmatyka służbowa przewiduje własny, szczegółowy tryb sporządzania oraz weryfikacji opinii służbowej, ograniczając przy tym możliwość zaskarżenia opinii tylko do wyższego przełożonego. Opinia nie podlega dalszej kontroli instancyjnej. W wyrok z 5 listopada 2025 r., sygn. akt III OSK 1279/25, publ. w CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny przekonywająco też wyjaśnił, że ewentualne błędy procesowe postępowania w przedmiocie opiniowania służbowego mogą być podnoszone wyłącznie w tym postępowaniu, zaś w postępowaniu mającym za przedmiot zwolnienie żołnierza bada się jedynie czy opinia służbowa została wydana, czy ma ostateczny charakter, czy wydano ją we właściwym postępowaniu i czy pochodzi od właściwego organu. Tym samym zarzuty dotyczące ustaleń, na których oparto opinię służbową, czy też kwestie dotyczące przyczyn uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia od opinii służbowej mogą być zgłaszane wyłącznie w toku postępowania mającego za przedmiot opiniowanie służbowe i wystawioną ocenę. Uwzględnić pozostaje, że procedurę opiniowania służbowego żołnierzy reguluje kompleksowo art. 127 ustawy o obronie Ojczyzny oraz przepisy wykonawcze cytowanego rozporządzenia w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy. Zgodnie z art. 127 ust. 4 ustawy do opiniowania służbowego nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Opiniowany żołnierz w trakcie opiniowania służbowego występuje osobiście i nie może być reprezentowany przez pełnomocnika. Już treść tego unormowania przekonuje, że w opiniowaniu służbowym nie ma zastosowania zasada wyrażona w art. 9 k.p.a., który zobowiązuje organ prowadzący postępowanie administracyjne do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw. Wyraźne wyłączenie przez ustawodawcę w opiniowaniu służbowym zasad obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, potwierdza, że postępowanie to ma szczególny tryb i nie można przenosić reguł obowiązujących w postępowaniu procesowym na wewnętrzne postępowanie służbowe. Zgodnie z art. 127 ust. 6 ustawy o obronie Ojczyzny od opinii służbowej żołnierzowi przysługuje odwołanie do wyższego przełożonego, zaś z art. 127 ust. 9 ww. ustawy wynika, że opinia służbowa wydana wskutek odwołania jest ostateczna, chyba że żołnierz uzyskał ogólną ocenę niedostateczną. W takim przypadku żołnierz może wystąpić do dowódcy jednostki wojskowej z wnioskiem o zweryfikowanie tej opinii. W myśl art. 127 ust. 11 ustawy o obronie Ojczyzny w przypadku wystąpienia przez żołnierza z wnioskiem o zweryfikowanie opinii służbowej dowódca jednostki wojskowej może powołać komisję w celu zbadania zasadności wniosku i po zapoznaniu się z opinią komisji, o ile została ona powołana, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku, może opinię: 1) utrzymać w mocy; 2) zmienić lub uzupełnić; 3) uchylić i wydać nową; 4) uchylić, jeżeli brak było podstaw prawnych do jej sporządzenia. Terminy i zasady wnoszenia środków zaskarżenia od opinii służbowej określa rozporządzenie wykonawcze w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy. Zgodnie z § 12 ust. 2 tego rozporządzenia przełożony zapoznaje żołnierza z opinią służbową podczas rozmowy oraz doręcza za pokwitowaniem potwierdzoną kopię opinii służbowej żołnierza, którego ona dotyczy, w terminie 14 dni od dnia jej sporządzenia, z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę w pasywnej rezerwie, których zapoznaje w ostatnim dniu odbywania ćwiczeń. Podczas rozmowy przełożony poucza opiniowanego o przysługującym mu prawie wniesienia odwołania od opinii. Fakt ten potwierdza w arkuszu opinii służbowej. Stosownie do § 12 ust. 4 rozporządzenia w przypadku braku możliwości zapoznania opiniowanego żołnierza z opinią służbową w sposób określony w ust. 2 przełożony zapoznaje żołnierza z tą opinią w inny możliwy sposób, w szczególności: 1) przesyła mu tę opinię za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na jego adres zamieszkania. W myśl § 13 ust. 3 tego rozporządzenia wyższy przełożony w przypadku: 1) utrzymania w mocy opinii służbowej - dokonuje w arkuszu adnotacji o sposobie rozpatrzenia odwołania, a następnie potwierdza ją własnoręcznym podpisem oraz opatruje datą. Zgodnie z § 13 ust. 4 wyższy przełożony w terminie 30 dni od dnia otrzymania odwołania informuje opiniowanego oraz opiniującego o sposobie rozpatrzenia odwołania i doręcza opiniowanemu - za pokwitowaniem - potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię ostatecznej opinii służbowej. W świetle przytoczonych unormowań opinia służbowa z oceną ogólną niedostateczną staje się ostateczna: z dniem upływu terminu do wniesienia odwołania (w przypadku braku wniesienia odwołania); z dniem utrzymania opinii w mocy (w przypadku wniesienia odwołania spełniającego wymogi formalne); albo w przypadku terminowanego skorzystania przez opiniowanego z dodatkowego środka zaskarżenia w postaci wniosku o weryfikację opinii - z dniem rozpatrzenia tego wniosku. Słusznie organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji akcentował, że brak jest przepisu, który wymagałby pouczania skarżącej o przysługującym prawie do złożenia wniosku o zweryfikowanie ostatecznej opinii służbowej. W wyroku z 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2123/18, publ w CBOSA, Naczelny Sad Administracyjny przyjął, że brak pouczenia o możliwości, sposobie i terminie wystąpienia z wnioskiem o zweryfikowanie ostatecznej opinii służbowej, w której opiniowanemu wystawiono ocenę ogólną niedostateczną, nie stanowi uchybienia, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy. NSA wskazał, że fakt nieskorzystania przez opiniowanego z tego uprawnienia nie stanowił podstawy do stwierdzenia, że w sprawie nie została spełniona przesłanka do obligatoryjnego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Podobnie w wyroku z 30 września 2021 r., sygn. akt III OSK 720/21, publ. w CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjnego odnosząc się do zarzutu braku pouczenia opiniowanego o możliwości wniesienia wniosku o zweryfikowanie ostatecznej opinii służbowej, nie dopatrzył się błędnej wykładni przepisów, polegającej na przyjęciu braku takiego obowiązku. W cytowanym wyroku z 5 listopada 2025 r., sygn. akt III OSK 1279/25, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wniosek o zweryfikowanie ostatecznej opinii jest dodatkowym środkiem weryfikacji wnoszonym po wyczerpaniu trybu odwoławczego. NSA zauważył trafnie, że ustawa o obronie Ojczyzny służy w pierwszym rzędzie realizacji interesu publicznego, zaś interes indywidualny żołnierza pełniącego służbę podlega ochronie tylko wówczas, gdy wyraźnie taką gwarancję dla żołnierza wprowadza ustawa. Skoro więc prawodawca wskazał, że o prawie do wniesienia odwołania żołnierz musi być pouczony, a wymogu tego nie zakreślił w przypadku do wniosku o weryfikację opinii służbowej, to oznacza to, że było to zamierzenie celowe. Skarżąca nie neguje, że wniosek o zweryfikowanie opinii służbowej złożyła po terminie. Uważa jednak, że nie nastąpiło to z jej winy. Oświadczyła, że została błędnie pouczona co do daty końcowej złożenia tego wniosku przez dowódcę baterii, który co przyznała nie brał w ogóle udziału w procedurze opiniowania służbowego. Poza gołosłownym twierdzeniem skarżącej, brak jest jakiegokolwiek dowodu, który pozwoliłby przyjąć, że skarżąca została błędnie pouczona. Nie ma podstaw do negowania zeznania kapitana, który zaprzeczył twierdzeniu skarżącej. Niedopuszczenie skarżącej do udziału w przesłuchaniu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż skarżąca miała możliwość zapoznania się z protokołem przesłuchania świadka i nie przedłożyła żadnych dowodów, które mogłyby podważyć zeznania świadka. Wyjaśnienia świadka są spójne i logiczne. Niezrozumiałe jest przeświadczenie skarżącej, że skoro świadek nie brał udziału w procedurze opiniowania, to mógłby skarżącej udzielić wiążących pouczeń. Zgodnie z powołanym w skardze regulaminem ogólnym żołnierza Wojska Polskiego - pkt 129 - żołnierz przestrzega drogi służbowej. W myśl tej zasady skarżąca powinna znać obowiązujące ją przepisy pragmatyki służbowej i stosować się do nich. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że żaden z przełożonych służbowych uczestniczących w opiniowaniu służbowym skarżącej nie mógł ją poinformować ustnie o przysługujących jej prawach w związku z opiniowaniem z uwagi na to, że przebywała na zwolnieniu lekarskim. Przesłane zaś dokumenty zawierały wystarczające pouczenie nakazane przepisami. Skarżąca skorzystała z prawa do wniesienia odwołania, a wniosek o weryfikację opinii służbowej złożyła po terminie i z tej przyczyny nie mógł podlegać rozpatrzeniu, co skarżąca rozumie, ale bagatelizuje. Zasadnie pełnomocnik organu odwoławczego wskazał w odpowiedzi na skargę, że przepisy regulujące opiniowanie służbowe nie przewidują w ogóle możliwości przywracania terminów do wniesienia środków zaskarżania i nie stosuje się w tej procedurze k.p.a. Bez wpływu na sytuację prawną skarżącej pozostaje w obecnym postępowaniu wyjaśnianie przyczyn opóźnienia w złożeniu wniosku o weryfikację opinii służbowej. W art. 127 ust. 13 ustawy o obronie Ojczyzny dopuszczony został nadzwyczajny tryb weryfikacji opinii służbowej, z którego skarżąca skorzystała. Oczekiwanie przez skarżącą na prawomocne zakończenie postępowania w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia kwestionowanej opinii służbowej nie stanowi zagadnienia wstępnego w postępowaniu o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej, gdyż podstawą orzekania jest ostateczna opinia służbowa, a taki walor uzyskała bezspornie opinia służbowa skarżącej z 2024 r. Złożenie wniosku o uchylenie opinii w trybie nadzwyczajnym nie pozbawiło wydanej opinii przymiotu ostateczności. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.