II SA/Ol 608/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 23 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.A. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B.A. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia: 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia na jej rzecz adwokata. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 500 zł tytułem wpisu od skargi, B.A. zwróciła się wnioskiem z dnia 11 sierpnia 2011 r. o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie dla niej adwokata (k. 13-15 akt). W uzasadnieniu podała, iż nie pracuje i jest na utrzymaniu męża. W roku 2006 mąż przebył zawał serca i ma problemy zdrowotne do dnia dzisiejszego. Sama też przyjmuje stale leki i korzysta z poradni psychiatrycznej. Sytuacja ekonomiczna jest bardzo ciężka, a koszt leczenia wysoki, co powoduje, że nie stać jej na obronę adwokacką oraz uiszczenie wpisu sądowego. Według oświadczenia zawartego we wniosku, skarżąca (48 l.) prowadzi gospodarstwo domowe z mężem (52 l.) i synem (25 l.). Majątek stanowi współwłasność domu o pow. 54,88 m2. Dochód miesięczny brutto z tytułu umowy o pracę męża wynosi 1300 zł, a z tytułu umowy zlecenia syna - 500 zł. W późniejszych pismach (k. 24 i 25) skarżąca oświadczyła, że od 28 sierpnia 2011 r. wynajęła mieszkanie znajdujące się w S. za 300 zł miesięcznie. Określiła wysokość miesięcznych dochodów na 1742,23 zł, a miesięcznych opłat na 873,66 zł. Wskazała, iż drugi syn, który nie mieszka z nią od 3 lat zadeklarował pomoc tymczasową w postaci opłaty za energię. Załączone zostały: kopia karty informacyjnej leczenia szpitalnego (k. 18), kopie umowy o pracę i umowy zlecenia (k. 29 i 30), zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń z tytułu umowy o pracę i umowy zlecenia (k. 27 i 28), potwierdzenie przelewu świadczenia chorobowego (k. 32), zaświadczenie o posiadaniu spółdzielczego prawa do lokalu (k. 43), kopia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (k. 44), informacja o stanie konta z tytułu opłat czynszowych (k. 45), kopie rachunków i dowodów wpłat (k. 33-34, 36, 37-42, 47-51). Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późniejszymi zmianami; dalej w skrócie: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Uwzględnienie postulatu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika oznacza przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W przypadku osoby fizycznej uwarunkowane jest to wykazaniem przez nią, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W orzecznictwie i literaturze podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno następować w wyjątkowych przypadkach, gdy ubiegający się o pomoc wykaże, że jego sytuacja życiowa nosi cechy ubóstwa. Chodzi tu więc o osoby praktycznie pozbawione środków do życia, których sytuacja materialna utrudnia godną egzystencję (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 398/11, publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Odnosząc się do informacji przedstawionych przez skarżącą, należy zaznaczyć, iż rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, bierze się pod uwagę nie tylko aktualną sytuację dochodową wnioskodawcy, lecz również jego stan majątkowy. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie jest on obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (vide np. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z uwagi na posiadanie dwóch nieruchomości mieszkalnych, skarżącą nie sposób zakwalifikować jako osobę rzeczywiście ubogą. Tym samym uwzględnienie zgłoszonego wniosku w całości nie byłoby całkowicie uzasadnione. Niewątpliwie jednak sytuacja skarżącej jest na tyle trudna, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takim przypadku, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Decydując o rozmiarze zastosowania prawa pomocy w tym zakresie należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Analiza tych czynników na gruncie rozpatrywanej sprawy prowadzi do przekonania, iż właściwym zastosowaniem prawa pomocy względem skarżącej będzie zwolnienie jej w pełni od relatywnie wysokich kosztów sądowych, jakie byłaby ona zmuszona ponieść w sprawie z zakresu budownictwa. Na marginesie godzi się wyjaśnić, iż na obecnym etapie postępowania koszt ustanowienia adwokata nie należy do nieodzownych wydatków. Reprezentowanie skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie warunkuje realizacji prawa do sprawiedliwego procesu. Wynika to z tego, iż nie występuje tu ograniczenie zdolności postulacyjnej strony w postaci tak zwanego przymusu adwokacko-radcowskiego (art. 175 § 1, art. 194 § 4 p.p.s.a.), a sąd nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje oceny zgodności z prawem czynności organu administracji, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 w/w p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.) Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.