II SA/Ol 608/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 26 października 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 608/18 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" , nr "[...]" w przedmiocie przedłożenia projektu budowlanego zamiennego postanawia zmienić zaskarżone postanowienie z dnia 26 października 2018 r. w ten sposób, że przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie dla skarżącego radcy prawnego. WSA/pos.1- sentencja postanowienia M. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia "[...]" nakładającą na A. i M. M. obowiązek sporządzenia i przedstawienia 4 egzemplarzy projektu budowlanego zamiennego na przebudowę dachu wraz z wykonaniem ścianki kolankowej i przeznaczeniem poddasza na lokal mieszkalny w budynku mieszkalno-usługowym w O., przy ul. G. "[...]", uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych, w stosunku do projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją z dnia "[...]" wydaną przez Starostę O., w terminie 90 dni od dnia kiedy niniejsza decyzja stanie się ostateczna. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 500 zł, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a następnie – w przedłożonym na wezwanie Sądu urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy – wniósł zarówno o zwolnienie go od kosztów sądowych, jak i o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżący nawiązał do przedmiotu skargi. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i czwórką dzieci, z których dwoje to osoby pełnoletnie, przy czym jedno z nich studiuje. Dodał, iż młodszy syn jest niepełnosprawny, a on sam również przewlekle choruje. Skarżący podniósł, iż w związku z tym, iż w należącym do nich mieszkaniu występują niebezpieczne dla zdrowia związki chemiczne, zmuszeni są wynajmować stancję i ponosić dodatkowe koszty utrzymania. Do majątku skarżącego należy mieszkanie o powierzchni 97m², którego wartości nie jest w stanie określić ze wskazanego wyżej powodu oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,04ha (nieużytki, bez inwentarza) wraz z altanką (wartość około 45.000 – 60.000 zł). Skarżący wskazał, że jego dochód z tytułu działalności gospodarczej wynosi 1 647 zł, zaś dochód żony z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem to kwota 1477 zł, co łącznie z otrzymywanymi zasiłkami rodzinnymi, dodatkiem rehabilitacyjnym i świadczeniem opiekuńczym wynosi 3704 zł miesięcznie. Ponadto starsza córka skarżącego otrzymywała stypendium socjalne na uczelni (od października 2017r. do czerwca 2018r.) w wysokości 1200 zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił, że ponoszone wydatki miesięczne to: koszty stancji, kredyt hipoteczny, utrzymanie mieszkania, spłata dwóch kart kredytowych, internet, telefon, koszty leczenia i rehabilitacji, ubezpieczenie na życie, ubezpieczenie dzieci, a także bilet miesięczny, w łącznej kwocie ok. 2 850 zł. Jak wynika z włączonego do akt niniejszej sprawy pisma skarżącego z dnia 14 sierpnia 2018 r., złożonego w sprawie przyznania prawa pomocy w postępowaniu o sygn. akt II SA/Ol 425/18, wskazana we wniosku działka została nabyta ze środków pochodzących z kredytu i pomocy teścia, a służy do celów rehabilitacyjnych niepełnosprawnego dziecka. Odnosząc się do dzieci pełnoletnich, skarżący wskazał, że dziecko studiujące otrzymywało stypendium, które pozwoliło pokryć koszty stancji i część wydatków związanych ze studiowaniem, natomiast drugie pracowało przez miesiąc (w czerwcu 2018 r.), uzyskując dochód w kwocie 3 571, 62 zł, a obecnie nie jest zatrudniony, pomaga w pracy u skarżącego i od października zamierza podjąć studia. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego o złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów skarżący nadesłał pismo z dnia 17 października 2018 r., w którym wyjaśnił, że od września 2018 r. nie otrzymuje już świadczenia wychowawczego (500+) na młodszą córkę, natomiast starsza córka, która studiuje, ponownie ubiega się o stypendium socjalne na uczelni. Ponadto skarżący podał, że pożyczka na zakup działki została w ratach spłacona. Zaznaczył również, iż nie posiada żadnej maszyny ani samochodu o wartości przekraczającej 5 000 zł. Do pisma skarżący dołączył dokumenty na potwierdzenie swoich wyjaśnień, m.in. wypis z księgi wieczystej, potwierdzenie operacji na rachunku bankowym, zaświadczenie o przychodach w 2017 r., decyzje o przyznaniu świadczenia wychowawczego, pielęgnacyjnego, dodatku do zasiłku rodzinnego, zasiłku pielęgnacyjnego oraz rachunki opłat za wynajmowane mieszkanie Postanowieniem z dnia 26 października 2018 r. (sygn. akt II SA/Ol 608/18) starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, uznając, iż brak pełnych informacji na temat sytuacji finansowej i majątku skarżącego oraz członków jego rodziny uniemożliwia dokonanie oceny ich rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym również uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazano, iż pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Od powyższego postanowienia sprzeciw złożył M. M., wnosząc o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniósł, iż jego rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji, a kwota 500 zł to duży wydatek. Jednocześnie wskazał, iż pracuje po 10-12 godzin dziennie, aby móc opłacić stancję. Nie ma czasu na urlop, czy inne, dodatkowe sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 1302, dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). W oparciu o przedstawione kryteria oraz analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dodatkowych pismach procesowych złożonych przez skarżącego, Sąd uznał, że zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niego radcy prawnego i w tym zakresie nie podzielił stanowiska referendarza sądowego. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału aktowego, w tym oświadczenia wnioskodawcy złożonego na urzędowym formularzu – stosownie do treści art. 252 § 1a p.p.s.a. – pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia – jego sytuacja materialna jest trudna. Uzyskiwany przez skarżącego miesięczny dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynosi 1.647 zł, natomiast żona pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem w wysokości 1477 zł, co łącznie z otrzymywanymi zasiłkami rodzinnymi, dodatkiem rehabilitacyjnym i świadczeniem opiekuńczym daje kwotę 3704 zł. Majątek skarżącego stanowi mieszkanie o powierzchni 97m², którego dotyczy skarga i w którym to lokalu nie mogą mieszkać, gdyż jak podnosi skarżący, występują w nim niebezpieczne dla zdrowia związki chemiczne, dlatego też wynajmują inne mieszkanie. Ponadto skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni 1,04ha wraz z altanką, która służy do celów rehabilitacyjnych niepełnosprawnego syna. Biorąc zatem pod uwagę stałe miesięczne wydatki skarżącego, w tym także na zakup leków i rehabilitację dziecka, należy uznać, że aktualnie poniesienie kosztów sądowych w postaci wpisu od wniesionej skargi w wysokości 500 zł, nie jest możliwe. Jednocześnie zawiłość sprawy będącej przedmiotem wniesionej skargi pozwala na uznanie, iż ustanowienie dla skarżącego radcy prawnego na obecnym etapie postępowania jest w pełni uzasadnione. W warunkach niniejszej sprawy dodatkowo wskazać należy, że tut. Sąd postanowieniem z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 425/18, ustanowił dla skarżącego radcę prawnego. Biorąc pod uwagę fakt, że w obu tych sprawach przedstawiona przez stronę sytuacja materialna, jak i życiowa jest tożsama należy uznać, że skarżący spełnia warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.