II SA/Ol 61/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 listopada 2025 r. nr 010070/680/8111162/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego na dziecko O. postanawia umorzyć postępowanie sądowe. Zaskarżoną decyzją nr 010070/680/8111162/2022 z dnia 25 listopada 2025 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "organ") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 2023 r. odmawiającą M. M. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O. D. na okres świadczeniowy 2021/2022. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z orzeczeniem obowiązku wypłaty świadczenia wychowawczego za okres kwiecień i maj 2022 r. z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że wnioskiem z 6 lipca 2022 r. zwróciła się do ZUS o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci W. i O. D., pozostające w jej pieczy zastępczej od 9 kwietnia 2022 r. W dniu 5 stycznia 2023 r. ZUS wydał decyzję odmowną. Odwołanie od tej decyzji skarżąca złożyła 9 stycznia 2023 r. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 25 listopada 2025 r., Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję odrębnie w stosunku do każdego z dzieci. Skarżąca zarzuciła, że decyzja odmowna wydana została z naruszeniem prawa po upływie blisko 4 lat po złożeniu wniosku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania sądowego. Wskazał, że w związku z wniesioną skargą dokonano ponownej analizy materiału dowodowego sprawy. Przyznał, że zaskarżona decyzja wydana została błędnie w oparciu o niewłaściwie ustalony stan faktyczny. W wyniku ponownej analizy ustalono, że skarżąca spełnia warunki uprawniające ją do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego za miesiące kwiecień i maj 2022 r. na dzieci W. i O. D. W dniu 28 stycznia 2026 r. organ przesłał Sądowi decyzję z 21 stycznia 2026 r. nr 010070/680/8111162/2022, wydaną na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji z 25 listopada 2025 r. i przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego na dziecko O.D. na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Załączono także potwierdzenie doręczenia skarżącej ww. decyzji w dniu 27 stycznia 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2026 poz. 143; dalej jako: "p.p.s.a."), sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli stało się ono bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia w sytuacji, gdy po wniesieniu skargi w toku postępowania sądowoadministracyjnego przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Będzie to miało miejsce między innymi wówczas, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie zostanie pozbawione bytu prawnego wskutek skorzystania przez organ, który je wydał z uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 18 września 2025 r. sygn. akt III OZ 427/25, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie: "CBOSA"). Unormowanie to stanowi, że organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych akt autokontrolny wydany w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a zastępuje akt pierwotnie zaskarżony do sądu i podlega odrębnemu zaskarżeniu. Przyjmuje się, że sąd administracyjny umarzając postępowanie sądowe z uwagi na zastosowanie przez organ autokontroli, bada jedynie czy skarga została uwzględniona przez organ, a zaskarżony akt administracyjny wyeliminowany z obrotu prawnego. Umarzając postępowanie, sąd nie kontroluje aktu autokontrolnego, gdyż naruszyłby zasadę skargowości. Na akt wydany w trybie autokontroli przysługuje bowiem skarga bezpośrednio do sądu administracyjnego, bez uprzedniego wnoszenia środka zaskarżenia lub wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa (por. uchwała NSA z dnia 20 marca 1999 r., sygn. akt OPS 16/99, ONSA 2000, Nr 3, poz. 94 oraz A. Kabat, Komentarz do art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III., też wyrok WSA w Olsztynie z 30 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 283/23, CBOSA). W związku z powyższym dopiero przy rozpoznaniu skargi na decyzję wydaną w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny bada czy organ prawidłowo zastosował art. 54 § 3 p.p.s.a., w tym czy mógł i uwzględnił skargę w całości. Jeżeli kontrola wykaże, że nie zostały spełnione warunki z tego przepisu i uzasadnione jest uchylenie aktu wydanego w trybie autokontroli, wówczas wraca do obrotu prawnego uprzedni akt organu uchylony lub zmieniony w trybie autokontroli. W takiej sytuacji, stosownie do art. 135 p.p.s.a., sąd administracyjny jest obowiązany dokonać oceny zgodności z prawem również aktu poddanego autokontroli (por. postanowienie WSA w Olsztynie z 23 października 2025 r., sygn. akt II SA/Ol 489/25 i powołane w nim orzecznictwo, publ. w CBOSA). W niniejszej sprawie istotnym więc jest, że organ skorzystał z uprawnień danych przez art. 54 § 3 p.p.s.a. i uchylił w całości zaskarżoną decyzję, przyznając jednocześnie wnioskowane świadczenie. Decyzja autokontrolna doręczona została skarżącej 27 stycznia 2026 r. Wobec tego dalsze postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego. Przedmiot zaskarżenia aktualnie nie istnieje. Na dzień orzekania Sąd nie miał informacji czy decyzja autokontrolna została przez skarżącą zaskarżona. Nie ma to jednak wpływu na ocenę bezprzedmiotowości niniejszego postępowania, co wyjaśniono powyżej. Z tych względów postępowanie sądowe podlegało umorzeniu, na podstawie cytowanego art.161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.