II SA/Ol 627/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF z dnia "[...]", skarżący – M. S. wniósł - jak przyjąć należy mając na uwadze sposób wypełnienia przez niego podrubryk nr 4.1. i nr 4.2. (w obydwu podrubrykach skarżący podkreślił jedynie pozycję "zwolnienie od kosztów sądowych") - o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu stwierdził, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z opłatą sądową bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Do jego majątku należy dom o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]", współwłasność), nieruchomość rolna o powierzchni "[...]" oraz samochód osobowy marki "[...]" (wartość: "[...]"). Matka jest współwłaścicielką wykazanego w rubryce nr 7.1. domu. W rubryce nr 10 skarżący wykazał dochód matki z tytułu umowy o pracę oraz dochody własne z tytułu umowy o pracę i działalności gospodarczej w łącznej kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki: wyżywienie, woda + ścieki, energia elektryczna, gaz, podatek od nieruchomości, kosmetyki + środki czystości, odzież + obuwie, ZUS, wynajem lokalu, utrzymanie samochodu + paliwo w łącznej wysokości "[...]" miesięcznie. Wskazać należy, że na urzędowym formularzu PPF z dnia "[...]", złożonym w sprawie o sygn. akt "[...]" przez matkę skarżącego, w rubryce nr 7.1., poza wykazanym również przez skarżącego domem, którego są współwłaścicielami, wykazała ona "[...]" nieruchomości rolne o powierzchni po "[...]". Nie wskazała jednocześnie, aby syn był ich współwłaścicielem, nie wskazała też, aby do jego majątku należała nieruchomość rolna o powierzchni "[...]", którą z kolei wykazał skarżący. W rubryce nr 11 matka skarżącego wykazała wydatki: wyżywienie, woda + ścieki, energia elektryczna, gaz, podatek od nieruchomości, kosmetyki + środki czystości, odzież + obuwie, leki, pomoc finansowa dla ojca w łącznej wysokości "[...]" miesięcznie. Mając na uwadze powyższe, zauważyć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że strony zobowiązane są co do zasady do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, jeżeli strona ma środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728, i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego i jego matki nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części. Zauważyć należy, że zarówno skarżący, jak i jego matka osiągają stałe miesięczne dochody w kwotach przekraczających kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a to jak przyjąć należy umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które w warunkach niniejszej sprawy mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. Wskazać należy, że łączny dochód skarżącego i jego matki stanowi ponad "[...]"krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Mając zatem na uwadze z jednej strony - wysokość środków, którymi dysponują skarżący i jego matka (łącznie: "[...]"), z drugiej zaś - wysokość wykazanych w rubryce nr 11 wydatków (łącznie: "[...]", a po powiększeniu o wykazane przez matkę skarżącego wydatki na leki i pomoc finansową dla ojca, które nie zostały objęte wykazem skarżącego – "[...]"), stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że środki te - po pokryciu koniecznych kosztów utrzymania 2-osobowej rodziny - nie są wystarczające na opłacenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżący nie wskazał bowiem żadnych szczególnych wydatków, których ponoszenie w przypadku jego rodziny jest obecnie konieczne, nie powołał się też na wyższą od przeciętnej, a uzasadnioną sytuacją tej rodziny, wysokość określonych wydatków koniecznych. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżący i jego matka posiadają również majątek – dom, samochód osobowy oraz "[...]" lub "[...]" nieruchomości rolne (skarżący wykazał, że w skład jego majątku wchodzi jedna nieruchomość rolna o powierzchni "[...]", podczas, gdy jego matka, że w skład jej majątku - "[...]" nieruchomości rolne o powierzchni po "[...]"). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się natomiast, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że mimo dysponowania stałym dochodem we wskazanej wyżej wysokości oraz posiadania wskazanego wyżej majątku nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i matki. Na zakończenie zauważyć należy, że skarżący nie wypełnił prawidłowo rubryki nr 7.2.1. urzędowego formularza ("Oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce"). Mając jednak na uwadze sytuację materialną skarżącego i jego matki wykazaną w tym formularzu uznano, że w warunkach niniejszej sprawy względy ekonomiki procesowej uzasadniają merytoryczne rozpoznanie wniosku bez wzywania skarżącego do uzupełnienia przedmiotowego braku. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.