II SA/Ol 628/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D.Ż., M.Ż. i J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, J.P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części oraz o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie ze względu na "[...]". Dodał, iż ze względu na "[...]" nie jest w stanie zająć się w wystarczającym stopniu odziedziczonym gospodarstwem rolnym, z tego powodu istnieje również możliwość utraty przez niego pracy. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. W rubryce nr 7.1. wykazał mieszkanie o powierzchni "[...]" m2 (współwłasność wnioskodawcy i jego żony) oraz nieruchomość rolną o powierzchni "[...]" ha, w rubryce nr 7.2.2. – samochód osobowy marki "[...]", w rubryce nr 10 – dochód własny z tytułu płatności bezpośrednich ("[...]" zł) i umowy o pracę ("[...]" zł) oraz dochód żony (łącznie "[...]" zł), natomiast w rubrykach nr 9 i 11, przytaczając informacje na temat "[...]", wskazał, iż "[...]" negatywnie wpłynął na jego zdolności zarobkowe. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego żony oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie odnoszącym się do posiadanego gospodarstwa rolnego oraz prowadzonej działalności rolniczej, wykazanego we wniosku samochodu osobowego, dochodów jego i jego żony oraz ponoszonych przez nich wydatków, a ponadto wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wnioskodawca wezwany został jednocześnie do sprecyzowania, czy wnosi o ustanowienie radcy prawnego, czy też adwokata, a ponadto - w związku z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części - do wskazania w jakim zakresie jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Wnioskodawca pouczony został, że nieprzedłożenie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w wyznaczonym w wezwaniu terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie wnioskodawca przedłożył dodatkowe oświadczenia, w których stwierdził, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie, dlatego też wnosi o zwolnienie od tych kosztów w całości oraz o ustanowienia radcy prawnego. Wyjaśnił, iż współwłaściciel wykazanego we wniosku samochodu (rocznik "[...]", wartość szacunkowa: ok. "[...]" zł) nie partycypuje w kosztach jego eksploatacji z uwagi niski dochód. Oświadczył, iż z tytułu prowadzonej działalności rolniczej, polegającej na uprawie "[...]", w latach 2011-2013 osiągnął dochód odpowiednio w kwotach "[...]" zł, "[...]" zł i "[...]" zł, wypłacone zostały mu również płatności w związku z prowadzoną działalnością rolniczą w kwotach "[...]" zł za 2011 r. i "[...]" zł za 2012 r., za 2013 r. płatności nie otrzymał. Wskazał również wysokość dochodu z tytułu umowy o pracę (za lipiec 2013 r. – "[...]" zł netto) oraz ponoszone wydatki (wyżywienie, "[...]", utrzymanie samochodu oraz opłaty mieszkaniowe wraz z kopiami dokumentów potwierdzających wysokość tych ostatnich). Wnioskodawca załączył ponadto oświadczenie żony, zgodnie z którym nie pozostaje ona we "wspólnocie majątkowej" z wnioskodawcą, koszty utrzymania dzielą proporcjonalnie, rozliczają się oddzielnie. Żona wnioskodawcy oświadczyła jednocześnie, że odmawia udostępnienia informacji dotyczących jej dochodów i nie wyraża zgody na udostępnienie jej rachunków bankowych. Wnioskodawca przedłożył natomiast wyciąg z własnego rachunku bankowego za okres 10.05.2013 – 12.08.2013 oraz kopię decyzji o przyznaniu prawa do "[...]". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie, na wstępie zauważyć należy, iż obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajduje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i 27 KRO). W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia zatem nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepubl.). W konsekwencji, mimo oświadczenia żony wnioskodawcy, zgodnie z którym nie pozostaje ona z nim we "wspólnocie majątkowej", nie można przyjąć, że w razie potrzeby nie udzieli ona pomocy finansowej wnioskodawcy, szczególnie, że sam wnioskodawca wykazał ją we wniosku jako osobę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a jego żona w przedłożonym oświadczeniu możliwości takiej nie wykluczyła. Nawet jednak niezależnie od sytuacji materialnej żony wnioskodawcy, której ocena nie jest w pełni możliwa z uwagi na nieprzedłożenie żądanych kopii dokumentów wskazujących wysokość netto jej dochodów oraz wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych, w warunkach niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna wnioskodawcy nie przemawia za uznaniem, że zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. Wskazać należy, iż strony zobowiązane są co do zasady do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, jeżeli strona posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728 i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). W niniejszej sprawie wnioskodawca posiada natomiast majątek, w skład którego wchodzi gospodarstwo rolne oraz mieszkanie i samochód. Osiąga również dochód z tytułu umowy o pracę ("[...]" zł netto), którego wysokość przewyższa kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a ponadto uzyskuje dochód z tytułu działalności rolniczej (zgodnie z wnioskiem – "[...]" zł miesięcznie, zgodnie z dodatkowym oświadczeniem w 2013 r. – "[...]"zł). Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika ponadto, że saldo końcowe na tym rachunku wynosi "[...]" zł, a zatem znacznie przewyższa koszty postępowania w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się w istocie do wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Wnioskodawca nie wskazał natomiast przyczyn, dla których nie jest możliwe pokrycie przedmiotowych kosztów ze środków pieniężnych zgromadzonych na tym rachunku. Mając na uwadze przedstawioną sytuację materialną wnioskodawcy nie można uznać zatem, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. We wniosku wnioskodawca podniósł wprawdzie, iż nie jest to możliwe ze względu na ponoszone koszty "[...]", lecz zgodnie z dodatkowym oświadczeniem koszty te wynoszą "[...]" zł miesięcznie. Nie można przyjąć zatem, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na ten cel. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.