II SA/Ol 628/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca – B. S. wniosła - zgodnie z rubryką nr 4 - o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu stwierdziła, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z opłatą sądową bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dorosłym synem. Do jej majątku należy dom o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]", współwłasność) oraz "[...]" nieruchomości rolne o powierzchni po "[...]" arów. Syn jest współwłaścicielem wykazanego w rubryce nr 7.1. domu oraz właścicielem samochodu osobowego marki "[...]". W rubryce nr 10 skarżąca wykazała dochód własny z tytułu umowy o pracę oraz dochody syna z tytułu umowy o pracę i działalności gospodarczej w łącznej kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki: wyżywienie, leki, woda + ścieki, energia elektryczna, gaz, podatek od nieruchomości, kosmetyki + środki czystości, odzież + obuwie, pomoc finansowa dla "[...]" w łącznej wysokości "[...]" miesięcznie. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że strony zobowiązane są co do zasady do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, jeżeli strona ma środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728 i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej i jej syna nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącej prawa pomocy, czy to zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. Zauważyć należy, że zarówno skarżąca, jak i jej syn osiągają stałe miesięczne dochody w kwotach przekraczających kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a to jak przyjąć należy umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które w warunkach niniejszej sprawy mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. Wskazać należy, że łączny dochód skarżącej i jej syna stanowi ponad "[...]"krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Mając zatem na uwadze z jednej strony - wysokość środków, którymi dysponują skarżąca i jej syn (łącznie: "[...]"), z drugiej zaś - wysokość wykazanych w rubryce nr 11 wydatków (łącznie: "[...]"), stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że środki te - po pokryciu koniecznych kosztów utrzymania 2-osobowej rodziny - nie są wystarczające na opłacenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca nie wskazała bowiem żadnych szczególnych wydatków, których ponoszenie w przypadku jej rodziny jest obecnie konieczne, nie powołała się też na wyższą od przeciętnej, a uzasadnioną sytuacją tej rodziny, wysokość określonych wydatków koniecznych. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżąca i jej syn posiadają również majątek - dom, "[...]" nieruchomości rolne oraz samochód osobowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się natomiast, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała, że mimo dysponowania stałym dochodem we wskazanej wyżej wysokości oraz posiadania wskazanego wyżej majątku nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i syna. Na zakończenie zauważyć należy, że skarżąca nie wypełniła prawidłowo rubryki nr 7.2.1. urzędowego formularza ("Oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotowce"). Mając jednak na uwadze sytuację materialną skarżącej i jej syna wykazaną w tym formularzu uznano, że w warunkach niniejszej sprawy względy ekonomiki procesowej uzasadniają merytoryczne rozpoznanie wniosku bez wzywania skarżącej do uzupełnienia przedmiotowego braku. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.