II SA/Ol 637/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. E. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku z dnia "[...]", skarżący – J. E. wniósł o zwolnienie od wszelkich kosztów postępowania. Oświadczył, iż utrzymuje się z renty, z której po potrąceniach, w tym z tytułu alimentów, otrzymuje "[...]". Wskazał, iż posiada nieruchomość rolną o powierzchni "[...]", co stanowi "[...]" przeliczeniowych, lecz "[...]" stanowi "dożywocie" matki, którą się opiekuje, zaś "[...]" "dzierżawę" jego siostry. Dla niego pozostaje "[...]". Podniósł, iż z renty i z tego co "uzyska z ziemi, jeśli uzyska" musi pokryć wszystkie wydatki. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący przedłożył wniosek z dnia "[...]", w którego rubryce nr 4 zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, iż z jego emerytury na życie zostaje ok. "[...]", zaś matka wydaje głównie na leki i wizyty u lekarzy, dlatego też z jej emerytury praktycznie nic nie pozostaje na życie i opłaty. Podniósł, iż uprawia swoją część ziemi, lecz środki pieniężne, jakie uzyskuje raz do roku ze zbiorów trzeba pomniejszyć o koszty uzyskania przychodu – podatki, opłaty, nawozy, wynajem kombajnu i innych niezbędnych urządzeń. Dodatkowo ponosi wydatki na leki w wysokości "[...]", energię elektryczną – "[...]" i wodę – "[...]" miesięcznie oraz podatek rolny – "[...]" kwartalnie. Dodał, iż nie kupuje ubrań ani urządzeń domowych, ponieważ go na to nie stać. W rubryce nr 6, w której należy wpisać osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wymienił córkę, na rzecz której płaci alimenty oraz matkę, którą się opiekuję "w ramach umowy dożywocia". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, do majątku skarżącego należy pół domu o powierzchni "[...]" oraz nieruchomość rolna o powierzchni "[...]". W rubryce nr 8 skarżący wykazał dochód matki z tytułu emerytury w kwocie "[...]", zaś w rubryce nr 10 – dochód własny z tytułu renty w kwocie "[...]" ("[...]" brutto) oraz z tytułu zbioru plonów, "po odliczeniu kosztów, opłat, nawozów", w przybliżeniu "[...]" miesięcznie, co łącznie stanowi "[...]". Dla potwierdzenia wysokości otrzymywanej renty skarżący załączył do wniosku kopię decyzji o ustaleniu prawa do renty. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do posiadanych przez niego nieruchomości budynkowych i gruntowych oraz maszyn i urządzeń rolniczych) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do dochodu z tytułu działalności rolniczej, dochodu jego matki z tytułu emerytury, ponoszonych wydatków, a także wyciągów z posiadanych przez niego i jego matkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia "[...]", w którym wyjaśnił, iż druga połowa domu należy do sąsiada, który pokrywa swoją połowę kosztów utrzymania domu. Poza domem, w skład gospodarstwa rolnego wchodzi obora i stodoła, które wymagają remontu i w istocie nie przedstawiają żadnej wartości. Skarżący oświadczył, iż posiada ponadto ciągnik o wartości ok. "[...]", brona i pług. Wskazał, iż nie prowadzi żadnej hodowli ze względu na stan zdrowia (który opisał w dalszej części pisma) i nieopłacalność, obsiewa natomiast pole. "Dochód z obsianego pola jest raz do roku albo go nie ma." Podniósł, iż pieniądze, które otrzymuje z tego tytułu muszą starczyć na całoroczne przeżycie. Wskazał, iż nie całość jego ziemi nadaje się do uprawy, część ziemi to nieużytki. Stwierdził: "sprzedać tej ziemi nie mogę bo z czego będę żył" i dodał "dopóki żyje mama i dopóki nie skończy się dzierżawa (...) nie ma w ogóle możliwości sprzedać tej ziemi." Wyjaśnił, iż część nieruchomości rolnej dzierżawiona przez siostrę, została jej wydzierżawiona w "[...]" przez rodziców "[...]" w zamian za ponoszenie wszelkich kosztów związanych z jej utrzymaniem. Część jego matki to w części nieużytki, a w części grunt użytkowany na potrzeby własne (drzewa owocowe, warzywa, zboże). Wskazał, iż za zboże otrzymał "[...]", z czego od razu zapłacił za kombajn "[...]". Oświadczył, iż nawet nie wie, czy z pozostałej kwoty wystarczy na paliwo do ciągnika, bo pole trzeba zaorać i zasiać, a ponadto na opryski, podatek, opał na zimę, leki, żywność i inne opłaty. Wskazał, iż musi przeżyć cały rok za pozostałe "[...]" oraz środki z renty. Oświadczył: "nie wiem co za te "[...]" mam zrobić, czy wykupić leki, opał, opłacić podatek, czy też paliwo do ciągnika i opryski, a z czego żyć. Także potrzebny remont pieca kaflowego." Dodał, iż aby "otrzymać dopłaty bezpośrednie do ziemi to ziemię trzeba obrabiać i utrzymać w dobrej strukturze, (...). Wielkość tych dopłat może wynieść "[...]" do hektara. Chociaż otrzymam te dopłaty to i tak większość idzie na nawozy, opryski, paliwo, podatek. Termin tych dopłat uzależniony jest od Agencji. Te "[...]" dopłat do hektara. A hektarów uznali "[...]". Dopłaty otrzymałem za 2013 w lutym lub w marcu." Wskazując, iż matka jest osobą chorą, stwierdził, iż z emerytury musi ona wykupić leki, maści, żywność, opłacić energię i częściowo opał. Oświadczył, iż on i matka są na "własnym rozrachunku". Dodał: "tyle co wiem że mama nie posiada żadnego konta bankowego i żadnych zapasów pieniędzy (...). Ja także żadnych zapasów pieniędzy nie posiadam i żadnego konta (...)." Wskazał, iż matka pożycza czasami pieniądze na leki od córki. Zadał pytanie: "co do mojej sprawy mają dochody mojej mamy". Wyjaśnił, iż nie posiada żadnych rachunków za leki, opał, żywność, gdyż do tej pory nie były mu potrzebne, dlatego też nie może dokładnie wyszczególnić ile na co wydaje. Oświadczył, iż posiada zaległości w płaceniu alimentów i nie posiada pieniędzy, aby to zadłużenie uregulować. Dodał też, iż nie wie co z nim będzie po operacji zaplanowanej na "[...]", lecz wie na pewno, że będzie czekać go długa rehabilitacja. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył kopie: dokumentacji lekarskiej (2 karty) oraz decyzji o waloryzacji renty (1 karta), zgodnie z którą wysokość jego renty do wypłaty wynosi "[...]". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Podkreślić należy, iż dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozostaje bez znaczenia sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony, gdyż dzięki ich pomocy może ona przezwyciężyć własne trudności finansowe. Wskazać należy, iż obowiązek udzielania wsparcia i wzajemnej pomocy w trudnych sytuacjach życiowych przez rodziców i dzieci znajduje umocowanie prawne w art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy istotne było ustalenie jak kształtuje się nie tylko sytuacja materialna skarżącego, ale również jego matki oraz czy może ona wesprzeć go w zakresie uiszczenia kosztów postępowania, szczególnie, że we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wykazał ją w rubryce nr 6 jako osobę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Dodatkowo informacje zawarte w przedłożonych przez niego dodatkowych oświadczeniach nie są w pełni zgodne z zawartymi we wcześniejszym jego oświadczeniu. Powyższe sprawia natomiast, że nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, jak kształtuje się rzeczywista sytuacja materialna skarżącego i jej rodziny oraz stwierdzenie z całą pewnością, że nie pozwala ona na poniesienie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla nich utrzymania. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w niniejszej sprawie wątpliwości budzi sytuacja rodzinna skarżącego. Zauważyć należy, iż w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej strony ma to z kim prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe, liczba osób tworzących to gospodarstwo oraz ich sytuacja majątkowa i finansowa. Inaczej bowiem gospodaruje osoba prowadząca samotnie gospodarstwo domowe, inaczej zaś rodzina dwu lub wieloosobowa, w skład której wchodzą dodatkowo dzieci lub osoby starsze, wymagające leczenia. W zależności od składu rodziny inny jest rozkład ponoszonych przez jej członków wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma natomiast wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, ale również wysokość i przeznaczenie wydatków, jakie ponosi. Nie może też budzić wątpliwości, że dla oceny sytuacji materialnej strony istotne znaczenie ma także sytuacja majątkowa i finansowa osób, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Członkowie rodziny wspierają się bowiem także materialnie. Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, iż w niniejszej sprawie we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wykazał matkę jako osobę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jednakże w dodatkowym oświadczeniu – wbrew pierwotnemu oświadczeniu – stwierdził, że on i matka są na "własnym rozrachunku". Nie wskazał jednak jakiejkolwiek przyczyny, dla której matka wykazana została uprzednio w rubryce nr 6. Sprzeczność oświadczeń we wskazanym zakresie ma istotne znaczenie dla rozpoznania wniosku skarżącego, gdyż nie pozwala ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, czy skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, czy też wspólne z matką, a w konsekwencji także, jakimi środkami finansowymi dysponuje i z jakich źródeł oraz jakie obciążają go wydatki. Brak jednoznacznych informacji w tym zakresie nie pozwala tym samym na ocenę rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego. W dalszej kolejności wskazać należy, iż w warunkach niniejszej sprawy niewyjaśniona pozostaje również kwestia wysokości dochodu skarżącego z tytułu działalności rolniczej. Pomimo wezwania do wskazania wysokości rzeczywistego przychodu z działalności rolniczej odrębnie za 2013 r. i za poszczególne miesiące 2014 r. wraz z tytułami z jakich pochodzi, wysokości i rodzaju kosztów związanych z jej prowadzeniem za wskazane okresy oraz wysokości uzyskanego dochodu/straty za 2013 r. i za poszczególne miesiące 2014 r., a także wskazania wysokości i rodzaju oraz terminów wypłat, w tym także terminów przyszłych, przyznanych i/lub wypłaconych w 2013 r. i w 2014 r. dotacji i/lub płatności w związku z prowadzoną działalnością rolniczą, skarżący w ogóle nie odniósł się do kondycji gospodarstwa rolnego w 2013 r. W odniesieniu do 2014 r. stwierdził natomiast bardzo ogólnie, iż "w lutym lub w marcu" otrzymał dopłaty za 2013 r. nie wskazując jednak nawet ich wysokości, dodał też że ze sprzedaży zboża otrzymał "[...]", lecz pozostała mu obecnie kwota "[...]". W oparciu o złożone przez skarżącego oświadczenia nie można stwierdzić jak kształtuje się kondycja jego gospodarstwa rolnego oraz ustalić wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponował w 2014 r. i dysponuje obecnie oraz czy może przeznaczyć te środki na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie w całości lub w części. Skarżący wskazał bowiem planowane wydatki, lecz nie określił ich wysokości, nie wskazał też w jakim zakresie będę one pokryte ze środków pochodzących z dopłat, które spodziewa się otrzymać za 2014 r. W tych warunkach, nie jest możliwe zweryfikowanie oświadczenia skarżącego co do wysokości jego dochodu z tytułu działalności rolniczej, wykazanego w rubryce nr 10, nie jest też możliwe ustalenie jak w rzeczywistości kształtują się możliwości płatnicze skarżącego. W świetle powyższego stwierdzić należy, że brak pełnych informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego uniemożliwia uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie, uniemożliwia stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.