II SA/Ol 64/22

Dnia 10 marca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2022 roku sprawy ze skargi T. S. na decyzję Kuratora Oświaty z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Kurator Oświaty (organ, Kurator), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.), w związku z § 13 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. z 2017, poz. 1743, dalej: rozporządzenie), po rozpatrzeniu odwołania T. S. (skarżący) od orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na niepełnosprawność dziecka z autyzmem, w tym zespołem Aspergera z dnia [...] wydanego jego córce Z. S. przez Zespół Orzekający Poradni Psychologiczno -Pedagogicznej wchodzącej w skład Powiatowego Ośrodka Rozwoju Edukacji – utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy. W dniu 25 sierpnia 2021 roku J. S. oraz T. S. złożyli do Zespołu Orzekającego Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej wchodzącej w skład Powiatowego Ośrodka Rozwoju Edukacji w [...] wniosek o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ich córce Z. S. W uzasadnieniu wniosku, jako przyczynę i cel, dla którego niezbędne jest uzyskanie orzeczenia, podali, iż opinia potrzebna jest do zorganizowania terapii w szkole na drugi etap edukacyjny oraz do uzyskania pomocy "nauczyciela wspomagającego". Dodali także, że Z. S. uzyskała diagnozę sądową sporządzoną przez biegłych sądowych, którzy zdiagnozowali autyzm i obecnie czekają na "opinię uzupełniającą tę opinię". Zespół Orzekający Poradni Psychologiczno –Pedagogicznej w dniu [...] jednogłośnie uwzględnił wniosek i wydał Z. S. orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na niepełnosprawność dziecka z autyzmem, w tym zespołem Aspergera na okres do ukończenia II etapu edukacyjnego. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia podkreślono, że uczennica była badana pod kątem kształcenia specjalnego na drugi etap edukacji ze względu na autyzm. Z protokołu z dnia [...] posiedzenia Zespołu Orzekającego wynika, iż rodzice zostali zapoznani z zapisem orzeczenia i nie wnieśli zastrzeżeń do treści dokumentu. Skarżący wniósł odwołanie od orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na niepełnosprawność dziecka z autyzmem, w tym zespołem Aspergera z dnia [...] wydanego jego córce Z. S. Odwołanie wniósł w odniesieniu do zaleceń Zespołu Orzekającego punkt 1, zapis: "ze względu na rozpoznanie autyzmu dziecięcego". W uzasadnieniu podał, iż dołącza "istotne zaświadczenie o stanie zdrowia" jego córki z dnia 5 sierpnia 2019 r. wystawione przez lekarza specjalistę w zakresie psychiatrii dzieci i młodzieży, zawierające rozpoznanie: "obserwacja w kierunku Zespołu Aspergera". W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] Kurator podniósł, że przed wydaniem przedmiotowego orzeczenia Zespół orzekający zgromadził dokumentację merytoryczną umożliwiającą rozpoznanie specjalnych potrzeb edukacyjnych, rozwojowych i terapeutycznych Z. Są to: zaświadczenia lekarskie, wyniki diagnozy psychologicznej - test WISC-R zeszyt testowy i arkusz zapisu, wyniki badań pedagogicznych (40 ponumerowanych stron), opinie Szkoły Podstawowej nr [...] z Oddziałami Integracyjnymi [...], notatki z przeprowadzonych rozmów z J. S. - mamą i T. S. - tatą Z. Z przeprowadzonej analizy wynika, iż Z. została zbadana. Ze względu na fakt, iż dziewczynka ukończyła klasę III umiejętności szkolne zbadano Baterią Metod Diagnozy 7-9, natomiast umiejętność czytania i pisania ze względu na zdolności dziewczynki wskazane w opinii szkolnej zbadano Baterią Metod Diagnozy 10-12. Z przedstawionego stanowiska specjalistów wynika, że Zespół Orzekający Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej [...] wydał Z. S. orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na niepełnosprawność dziecka z autyzmem, w tym zespołem Aspergera, adekwatnie do aktualnych wyników badań oraz opisów funkcjonowania dziecka. Analiza akt sprawy sugeruje, iż Zespół Orzekający działający w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w [...], zgodnie z obowiązującym prawem, jako podstawę do wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego przyjął najbardziej aktualną diagnozę niepełnosprawności dziecka, tzn. z dnia 29 lipca 2021 r., którą to rodzice załączyli do wniosku o wydanie orzeczenia. Diagnoza ta jest diagnozą medyczną (F84 - autyzm), mającą charakter diagnozy wielospecjalistycznej (jest dołączona do niej diagnoza/opinia psychologiczna), więc w pełni upoważnia do podjęcia decyzji o wydaniu orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Natomiast zaświadczenie medyczne dołączone przez odwołującego się od orzeczenia ojca z rozpoznaniem: "Obserwacja w kierunku Zespołu Aspergera" z dnia 5 sierpnia 2019 r. nie jest diagnozą stwierdzającą u dziecka niepełnosprawność, a jedynie informacją o prowadzeniu badań i obserwacji w tym kierunku, w celu postawienia określonej0 diagnozy. Ewentualna zmiana diagnozy (o co wnioskuje obecnie ojciec) z autyzmu na Zespół Aspergera nie zmieni w żaden sposób sytuacji szkolnej dziewczynki, a przecież orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydawane jest do celów edukacyjnych. Odniesienie się do najbardziej aktualnych badań lekarskich/psychologicznych z 29 lipca 2021 r., a także uwzględnienie dotychczasowej diagnozy autyzmu pozwala mieć przekonanie, że wydane przez zespół orzekający działający w Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej orzeczenie jest najbardziej korzystnym rozwiązaniem edukacyjnym dla dziecka. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kuratora skarżący podniósł, że została ona oparta na opinii z dnia 29 lipca 2021 r. Ww. opinia biegłych powstała na potrzeby toczącego się postępowania rentowego w Sądzie Rejonowym, a do powyższej opinii zostały zgłoszone zarzuty. Tym samym decyzja Kuratora nie mogła zapaść w oparciu o dokument nieostateczny, zakwestionowany. Z kolei błędem było zmarginalizowanie przez organ zaświadczenia z dnia 5 sierpnia 2019 r. z rozpoznaniem "Obserwacja w kierunku Zespołu Aspergera". Lekarz medycyny psychiatra dziecięcy jednoznacznie oceniła, że nie widzi znaczących przesłanek do określenia niepełnosprawności w kierunku autyzmu, a zawnioskowała jedynie obserwację w kierunku Zespołu Aspergera. Kurator pozwolił sobie na spłycenie znaczenia oceny osoby wykwalifikowanej w kierunku psychiatrii. Co gorsza podważył w ten sposób tą ocenę, nie mając w tym kierunku żadnej merytorycznej wiedzy ani kompetencji. Dodatkowo wskazał, że zaskarżona decyzja obarczona jest bałaganem, brakiem kompletności dokumentacji i opieraniem się na faktach obarczonych wadami wskutek niewłaściwego postępowania organów. W odpowiedzi na skargę Kurator wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja Kuratora utrzymująca w mocy orzeczenie Zespołu Orzekającego Poradni Psychologiczno -Pedagogicznej w przedmiocie potrzeby kształcenia specjalnego. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Zgodnie z art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r., poz. 1082, dalej: ustawa) kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Kształcenie to może być prowadzone w formie nauki odpowiednio w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i szkołach lub oddziałach integracyjnych, przedszkolach i szkołach lub oddziałach specjalnych, innych formach wychowania przedszkolnego i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 7. Uczniowi objętemu kształceniem specjalnym dostosowuje się odpowiednio program wychowania przedszkolnego i program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla ucznia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, o którym mowa w ust. 10. (art. 127 ust. 3 ustawy). W zależności od rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej, dzieciom i młodzieży, o których mowa w ust. 1, organizuje się kształcenie i wychowanie, które stosownie do potrzeb umożliwia naukę w dostępnym dla nich zakresie, usprawnianie zaburzonych funkcji, rewalidację i resocjalizację oraz zapewnia specjalistyczną pomoc i opiekę. (art. 127 ust. 4 ustawy). Orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego określa zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej (art. 127 ust. 10 ustawy). W wykonaniu delegacji ustawowej (art. 127 ust. 18 Prawa oświatowego) Minister Edukacji wydał rozporządzenie w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Rozporządzenie określa skład i tryb powoływania zespołów orzekających, szczegółowe zasady działania zespołów orzekających, tryb postępowania odwoławczego, oraz wzory orzeczeń i opinii. Zgodnie z § 13 rozporządzenia orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydaje się dla dzieci i uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym, wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy, o których mowa w przepisach w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. W rozporządzeniu nie wskazano jednak kryteriów, na podstawie których organy winny ocenić, czy dana osoba powinna zostać skierowana do kształcenia specjalnego, czy też nie – tak, aby zgodnie z upoważnieniem ustawowym, została uwzględniona jak najpełniej realizacja potrzeb dziecka (ucznia). W tej sytuacji, poszukując kryteriów, którymi winny kierować się zespoły orzekające w przedmiocie potrzeby kształcenia specjalnego oraz rozstrzygające w tych sprawach organy odwoławcze (kuratorzy oświaty), należy odwołać się do samej ustawy - Prawo oświatowe. Zdaniem Sądu ww. kryteria można odkodować z treści przywołanego na wstępie art. 127 ust. 1 ustawy. Zgodnie ze zdaniem pierwszym tego przepisu kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Wynika z tego, że kształceniem specjalnym należy objąć dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie lub zagrożoną niedostosowaniem społecznym: 1) wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki oraz 2) wymagające stosowania specjalnych metod pracy. Orzekając na podstawie tego przepisu o potrzebie kształcenia specjalnego, organ nie ma zatem oceniać, czy ktoś wymaga kształcenia specjalnego, bo jest chory (np. na autyzm). Organ ma ocenić, czy dana osoba dotknięta schorzeniem (szerzej: dysfunkcją) powodującym jej niepełnosprawność tudzież "niedostosowanie społeczne", jest w takim stanie, że edukacja tej osoby może mimo to przebiegać w ramach zwykłej organizacji nauki i przy użyciu zwykłych metod pracy, czy jednak edukacja tej osoby wymaga stosowania specjalnej organizacji nauki i specjalnych metod pracy. Obowiązkiem organu jest zatem dbałość o zapewnienie możliwości jak najefektywniejszego rozwiązania prowadzącego do ustalenia takiej formy wychowania i nauczania, która uwzględnia zasób wiadomości i umiejętności posiadanych przez dziecko i zapewnia ich dalsze doskonalenie w wyniku właściwego, dostosowanego do indywidualnych potrzeb wsparcia (por. wyrok NSA z 19.12.2017 r., I OSK 1190/17, CBOSA). Na gruncie kontrolowanej sprawy należy również pamiętać o tym, że postępowanie w przedmiocie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych jest postępowaniem administracyjnym toczącym się na zasadach określonych w k.p.a. z zastrzeżeniem odrębności proceduralnych wynikających z Prawa oświatowego lub rozporządzenia. Niewątpliwie jednak żaden z tych ostatnio wymienionych aktów nie wyłączył stosowania w kontrolowanym postępowaniu zasady ogólnej z art. 7 k.p.a., w myśl której w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynikają dalsze, bardziej szczegółowe obowiązki organu administracji, w tym: wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy poszczególne okoliczności istotne dla sprawy zostały udowodnione (art. 80 k.p.a.). Obowiązki te ciążą zarówno na organie rozpatrującym sprawę w pierwszej, jak i w drugiej instancji. W sprawie skarżący zarzucił organom, że nie przeprowadziły postępowania w sposób prawidłowy, zignorowały przedstawione dowody, niewłaściwie oceniły stan faktyczny i wskazane dowody. Trafnie jednak wskazuje Kurator, że skarżący nie sprecyzował jednak jakie konkretne i istotne dowody zostały pominięte przez organ oraz dlaczego ich uwzględnienie mogłoby doprowadzić do wydania innego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu nie doszło do ww. naruszeń albowiem przed wydaniem swoich rozstrzygnięć organy zebrały, przeanalizowały i oceniły całokształt materiału dowodowego, w tym argumenty skarżącego. Z materiału aktowego sprawy wynika bowiem, że Zespół podejmując swoje orzeczenie dokonał kompleksowej analizy materiału dowodowego, a motywy swojego rozstrzygnięcia szczegółowo omówił w rzeczonym orzeczeniu w części składającej się na: diagnozę i zalecenia. Natomiast Kurator, w postępowaniu odwoławczym, działając na podstawie § 25 ust. 5 rozporządzenia, pismami z dnia 13 i 22 października 2021 r. zwrócił się do niezależnych specjalistów (m.in. psycholog z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej wchodzącej w skład Powiatowego Centrum Rozwoju Edukacji i specjalista z zakresu diagnozy, edukacji i terapii osób z autyzmem) o wyrażenie opinii w przedmiotowej sprawie. Opinię wyraziło czterech specjalistów, którzy stwierdzili, że w chwili obecnej brak podstaw do wydania nowego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. W tym miejscu należy zastrzec, że Sąd nie posiada wiedzy specjalistycznej pozwalającej na dokonanie merytorycznej oceny stanowiska zajętego przez powołanych przez Kuratora specjalistów. Ponadto Sąd – z uwagi na specyfikę kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne (kontrola aktów administracyjnych tylko pod względem zgodności z prawem) oraz związane z tym uwarunkowania proceduralne – nie ma prawnej możliwości zasięgnięcia opinii biegłego specjalisty w danej dziedzinie (wniosek a contrario z art. 106 § 3 p.p.s.a.). Z tych też względów Sąd w niniejszym postępowaniu opiera swoją ocenę wyłącznie na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), obejmujących dokumentację zgromadzoną przez organ administracyjny, jak i przedłożoną przez skarżącego. Przy czym dodatkowo zauważyć należy, że z uwagi na brak wiedzy fachowej z zakresu nauk pedagogicznych, psychologicznych i medycznych niezbędnej do wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, Sąd władny jest jedynie dokonać oceny, czy kontrolowane orzeczenie jest spójne, logiczne i wyczerpujące, i czy nie pozostaje w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Ponadto, za zasadne Sad uznaje uwzględnienie przez organy opinię lekarza psychiatry dzieci i młodzieży wydaną w dniu 29 lipca 2021 r. jako najbardziej aktualną, którą to rodzice przedłożyli w sprawie o wydanie orzeczenia. Diagnoza ta jest diagnozą medyczną (F84 - autyzm), mającą charakter diagnozy wielospecjalistycznej (jest dołączona do niej diagnoza/opinia psychologiczna), więc w opinii specjalistów w pełni upoważnia do podjęcia decyzji o wydaniu orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Diagnoza ta zawiera informację, że u badanej Z. stwierdza się "objawy całościowych zaburzeń rozwoju: jakościowe nieprawidłowości w rozwoju komunikacji, integracji społecznej, ograniczone sztywne stereotypowe wzorce aktywności i zainteresowań, funkcjonowanie według ustalonego schematu (...). Poprawa funkcjonowania jest wyłącznie zależna od działań terapeutycznych oraz pracy rodzica". Natomiast zaświadczenie medyczne z dnia 5 sierpnia 2019 r. dołączone później (19 października 2021 r.) przez odwołującego się od orzeczenia zawiera rozpoznanie: "Obserwacja w kierunku Zespołu Aspergera". Zdaniem powołanych specjalistów, nie jest to rozpoznanie medyczne ani diagnoza stwierdzająca u dziecka niepełnosprawność, a jedynie informacja/wskazówka do prowadzenia dalszych badań i obserwacji w tym kierunku, w celu postawienia określonej diagnozy. Podobnie kolejne przedstawione diagnozy potwierdzające lub niepotwierdzające niepełnosprawność u dziewczynki (dokumenty z Zespołu Orzekającego ds. Niepełnosprawności z dnia 11 marca 2020 r., z dnia 31 marca 2020 r. oraz z dnia 14 maja 2020 r.) mogą tylko świadczyć o ewentualnych problemach z postawieniem jednoznacznej diagnozy z uwzględnieniem faktu, że w grupie osób z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi występuje duża różnorodność. Reasumując, zdaniem Sądu należy uznać, iż organy wyczerpująco zbadały istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą. Rozstrzygając sprawę oparły się na materiale prawidłowo zebranym i dokonały jego wszechstronnej oceny. Wszystkie przytoczone okoliczności świadczą o tym, że wyjaśniły sprawę w sposób wymagany przez art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Z przytoczonych wyżej powodów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.