II SA/Ol 645/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z 16 lutego 2023 r., wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MGOPS w [...] (dalej jako: organ I instancji), na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych odmówiono przyznania G. M. (dalej jako: strona lub skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną ciotką H. T. Organ I instancji podniósł, że sprawowanie opieki nad ciotką obciąża w pierwszej kolejności jej męża. Organ uznał także, że w tym przypadku nie zostało spełnione kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała przed ukończeniem 18 roku życia (25 w przypadku nauki). Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła strona. Wskazała, że opiekuje się swoją ciocią i jej mężem całodobowo. Stwierdziła także, że rodzeństwo nie może sprawować opieki nad H. T. a ona jest jedynym członkiem rodziny, który podjął się opieki. Według strony decyzja organu jest dla niej krzywdząca. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z 31 maja 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że z brzmienia obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych zawsze łączy z istnieniem obowiązku alimentacyjnego. W tym zakresie ustawa odsyła do przepisów prawa rodzinnego. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako: K.r.o.) obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W ocenie Kolegium strona nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Według organu odwoławczego brzmienie przepisów art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane każdemu spokrewnionemu, na którym nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Niewątpliwie zaś osoba wymagająca opieki jest ciocią strony. Nie jest zatem ona krewną w linii prostej i nie obciąża jej obowiązek alimentacyjny względem cioci. W tej sytuacji nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec cioci to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Skargę na decyzję Kolegium wywiodła skarżąca. Podniosła, że zakwestionowane rozstrzygnięcie jest dla niej krzywdzące. Wskazała, że jej ciotka wymaga całodobowej opieki, którą to ona sprawuję i z tego tytułu nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia oraz pracy w gospodarstwie rolnym. Ciocia i jej mąż nie posiadają dzieci. Wuj z racji wieku i problemów zdrowotnych, nie może sprawować opieki nad żoną. Skarżąca wskazała, że został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności dla wuja, jednakże niezbędna jest dodatkowa dokumentacja medyczna z poradni specjalistycznych, w których wizyty są ustalone na luty 2024 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2023 r. poz. 1634 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 31 maja 2023 r., którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 16 lutego 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną ciotką. Wyjaśnić należy, że jak wynika z treści art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 615 j. t.; dalej jako "ustawa" lub "u.ś.r."), warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) orzekł jednak, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przypomnieć należy zatem, że w związku z powyższym ugruntowane jest stanowisko, że wystąpienie niepełnosprawności po 25 roku życia nie może być przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast według art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jedynie w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki o której mowa w ust. 1. Jak ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości organy, osoba wymagająca opieki jest ciocią strony. Nie jest zatem ona krewną w linii prostej i nie obciąża jej obowiązek alimentacyjny względem cioci. Rozstrzygające sprawę organy trafnie zatem stwierdziły w kontekście powyższych unormowań oraz wobec ustalonego stanu faktycznego w sprawie, że niezbędnym warunkiem skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów K.r.o. Ustawodawca wyraźnie wprowadził w tym przepisie wymóg istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i osobą podlegającą opiece, odsyłając w tym zakresie wprost do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie ulega wątpliwości, że przepisy K.r.o. nie przewidują istnienia obowiązku alimentacyjnego względem ciotki skarżącej. Brak takiego obowiązku pomiędzy skarżącą a osobą, którą się opiekuje, ewidentnie wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tym wypadku stosowanie wykładni rozszerzającej i wbrew przepisom ustawy uzupełnianie zakresu podmiotowego osób uprawnionych. Takie działanie nosiłoby bowiem znamiona zabiegu prawotwórczego, niedozwolonego dla interpretatora tekstu prawnego, który co do zasady jedynie odtwarza normy prawne zawarte w tym tekście, a nie je tworzy lub rozbudowuje (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 7 marca 2023 r. II SA/Rz 1173/23; dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe ustalenia natury prawnej potwierdza teza uchwały NSA z 9 grudnia 2013 r. I OPS 5/13, (dostępna na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie stwierdzono, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Istotny dla sprawy stan prawny nie uległ zmianie względem przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2013 r. Skarżąca bezspornie nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z uwagi więc na to, że na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznej, to nie została spełniona podstawowa przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec niespełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., organy administracji nie miały podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Ponadto dostrzec należy również, że wymagająca opieki ciotka skarżącej ma męża i to na nim w pierwszej kolejności ciąży obowiązek opieki. W myśl bowiem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nawet zatem gdyby na stronie ciążył obowiązek alimentacyjny to i tak w sytuacji pozostawania jej podopiecznej w związku małżeńskim, wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne by jej nie przysługiwało, ponieważ mąż H. T. nie ma ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności. W tym miejscu należy wspomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 przyjął, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). W aktualnym stanie prawnym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może przesądzać sam fakt sprawowania opieki faktycznej nad osobą niepełnosprawną, bez istnienia obowiązku alimentacyjnego. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzi przesłanka uzasadniająca jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto w decyzji tej wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ wydając swoje rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji jest wyczerpujące i wskazuje motywy podjętego rozstrzygnięcia, a organ dokonał kompleksowej i prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego. W związku z powyższym, skargę jako niezasadną, należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.