II SA/Ol 672/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o ilości wypracowanych godzin ponad normę postanawia odmówić ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, A. Z. wniósł - zgodnie z rubryką nr 4 - o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazanego imiennie w rubryce nr 5. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1. "Nieruchomości" wykazał mieszkanie o powierzchni 36 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,59 ha, która jak wskazał nie przynosi żadnych pożytków finansowych. Podniósł, iż jest osobą ubogą, bezrobotną, bez oszczędności, środków finansowych i dochodów. W związku z powyższym nie stać go na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a prowadzi wiele spraw przed WSA w Olsztynie. Do przedmiotowego wniosku wnioskodawca załączył zaświadczenie potwierdzające, że został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz wydruki z rachunku bankowego, w tym wskazujący wysokość środków zablokowanych przez komornika. Z uwagi na brak formalny złożonego formularza wniosku (brak daty w rubryce nr 14), wnioskodawca wezwany został do jego uzupełnienia w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania (pkt 1), a ponadto do przedłożenia w tym samym terminie dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych – oświadczenia wskazującego: źródło utrzymania w poszczególnych miesiącach 2012 r., wszystkie kategorie ponoszonych wydatków oraz miesięczną wysokość i źródło finansowania każdego z nich, sposób wykorzystywania każdej z nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku pod pozycją "nieruchomość rolna" oraz kopii aktów notarialnych nabycia wszystkich nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku i dowodów opłacenia należności wiążących się z ich posiadaniem za ostatnie trzy miesiące (pkt-y 2-4). Wnioskodawca pouczony został jednocześnie, iż niezastosowanie się do wezwania w zakresie pkt-u 1 spowoduje pozostawienie jego wniosku bez rozpoznania, natomiast w zakresie pkt-ów 2-4 – może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi wnioskodawca wraz z uzupełnionym wnioskiem złożył pismo, w którym zarzucił, iż wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych zanim uzupełnione zostaną braki formalne wniosku jest przedwczesne i nieuprawnione, gdyż z powodu tych braków nie było możliwe jego merytoryczne rozpoznanie. Jego zdaniem, w wezwaniu, jakie otrzymał, wbrew wymogom określonym w art. 50 § 1 w związku z art. 54 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, nie została wskazana również jego podstawa prawna. Z tych powodów uznał zatem, że na obecnym etapie postępowania nie ma obowiązku ustosunkowywania się do wezwania we wskazanym wyżej zakresie. Wnioskodawca wraz z uzupełnieniem wniosku o datę w skreślonej pozycji "dom (wielkość w m2)" rubryki nr 7.1. wpisał: "111,54 m2 przeznaczony do rozbiórki". Wobec powyższego stwierdzić należy, co następuje: W świetle art. 239 pkt 1 lit. d) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie ppsa, wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje wyłącznie kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać sąd, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Zauważyć należy, iż w niniejszej sprawie, z uwagi na brak formalny złożonego formularza wniosku, wnioskodawca wezwany został jednocześnie do jego uzupełnienia oraz do przedłożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych. Względy ekonomiki procesowej przemawiają bowiem za tym, aby w sytuacji gdy brak formalny wniosku nie uniemożliwia wstępnej oceny jego merytorycznej treści połączyć wezwanie do uzupełnienia jego braku formalnego z wezwaniem do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Ustosunkowując się zatem do zarzutów wnioskodawcy należy stwierdzić, iż ze względu na rodzaj braku formalnego wniosku, skierowanie wezwania do jego uzupełnienia równocześnie z wezwaniem do przedłożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych mieści się w kategorii czynności zmierzających do szybkiego załatwienia sprawy, których podejmowanie wymagane jest art. 7 ppsa. W tym miejscu, podkreślić również należy, iż postępowanie przed sądami administracyjnymi regulują przepisy ppsa, a nie jak błędnie sądzi wnioskodawca przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Dodatkowo zauważyć należy, iż wbrew stanowisku wnioskodawcy w pouczeniu spornego wezwania powołana została jego podstawa prawna, czyli art. 255 ppsa. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż wobec nieprzedłożenia przez wnioskodawcę żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, które służyć miały uzupełnieniu informacji na temat jego sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyjaśnieniu wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego w formularzu wniosku oświadczenia, nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie niniejszej i innych prowadzonych przez niego przed WSA w Olsztynie bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Nieujawnienie przez wnioskodawcę sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia – uniemożliwia bowiem ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia on przesłankę, uzasadniającą ustanowienie adwokata. Podkreślić natomiast należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłankę do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Dodać jednocześnie należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych na nią w toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w ramach postępowania w przedmiocie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt II FZ 182/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.