II SA/Ol 673/10

Dnia 31 sierpnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2010 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówiono przyznania J.S. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zwrot za wykupione lekarstwa w miesiącu sierpniu 2009 r. w kwocie 194,05 zł. W uzasadnieniu wskazano, iż w dniu 1 września 2009 r. J.S. wystąpił o przyznanie zasiłku celowego na zwrot za wykupione leki w miesiącu sierpniu 2009 r. Podano, iż wnioskodawca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, cierpi na zapalenie żył kończyn dolnych, nadciśnienie tętnicze. Wskazano, iż decyzją z dnia "[...]" organ pomocy społecznej odmówił przyznania świadczenia na wskazany cel lecz w wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia ze względu na konieczność uzupełnienia postępowania wyjaśniającego poprzez ustalenie, czy w miesiącu sierpniu 2009 r. strona dokonała zakupu jednorazowego leków, które wykorzystała do leczenia w danym miesiącu, czy też kupowała leki wielokrotnie oraz podanie wielkości środków finansowych jakimi dysponował organ pomocy społecznej. W toku ponownego postępowania ustalono, że J.S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego dochód stanowi renta inwalidzka z ZUS w wysokości 591,24 zł, z której dokonywane są potrącenia komornicze z tytułu zaległości alimentacyjnych. W miesiącu sierpniu 2009r. komornik przekazał wyegzekwowane sumy do rąk matki dziecka wnioskodawcy, zaś w chwili obecnej egzekwowane są należności z tytułu zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód strony stanowiła renta w wysokości 441,45 z ł (po potraceniu) oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 32,36 zł, co łącznie stanowiło kwotę 473,81 zł. Zainteresowany leczy się z powodu schorzenia neurologicznego (po wypadku) oraz nadciśnienia, niedokrwistości kończyn dolnych. Wyjaśnił, iż nie pamięta ile razy wykupował lekarstwa w miesiącu sierpniu 2009 r. lecz leki przyjmuje stale i takie same sumy wydaje co miesiąc. Podkreślił, iż oczekuje zwrotu pieniędzy jakie poniósł na wykupienie leków. Nadto w odwołaniu strona wskazała, iż pomoc jaką otrzymała w sierpniu br. na wykupienie leków nie była wystarczająca i musiała pożyczyć pieniądze od znajomych. Wskazano, iż dochód strony nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń i występują przesłanki wymienione w art. 7 ustawy o pomocy społecznej warunkujące przyznanie świadczeń pieniężnych, jednakże odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, iż organ pomocy społecznej nie jest uprawniony do refundacji, czy też zwrotu za zakupione leki. Wyjaśniono, iż zasiłek celowy jest przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, czyli w chwili występowania o pomoc musi istnieć cel, o realizację którego występuje strona oraz potrzeba taka musi być niezbędną. Wnioskodawca wystąpił pismem z dnia 1 września 2009 r. do którego załączył faktury za wykupione leki z dat: 12, 21 i 31 sierpnia 2009 r., a więc zostały one zaspokojone przed wystąpieniem o pomoc. Z tego powodu uznano, iż wnioskowana pomoc nie jest niezbędna skoro we własnym zakresie została zaspokojona. Wskazano, iż na koniec sierpnia 2009 r. plan finansowy Ośrodka w dziale środków własnych tj. zasiłków celowych i specjalnych celowych został zrealizowany w ponad 66%, a na pozostałe miesiące obciążone koniecznością zabezpieczenia najbardziej finansowo chłonnych potrzeb tj. zapewnienie opału, odzieży zimowej i schronienia osobom potrzebującym oraz opłacenia rachunków za gaz pozostało niewiele środków. W sierpniu tego roku do Ośrodka wpłynęło 328 wniosków, z czego 91 dotyczyło pomocy ze środków własnych. W tym okresie wysokość zasiłku kształtowała się w granicach od 50 do 200 zł. Z tego wynika, że wnioskowana przez stronę pomoc mieściła się w granicach udzielanych świadczeń, jednakże zadaniem pomocy społecznej jest jedynie pomoc w przezwyciężaniu trudnej sytuacji, co nie może być utożsamiane z comiesięcznym pokrywaniem całości wydatków na leki, gdyż takie działanie nie mieściłoby się w celach pomocy społecznej. Z tego powodu oraz liczby osób oczekujących wsparcia, których potrzeby przekraczają możliwości Ośrodka konieczne jest podejmowanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Od decyzji tej J.S. wniósł odwołanie zarzucając, iż kwota 195 zł jest mu należna na leki. Podał, że na leki potrzebuje miesięcznie 220 zł aby nie pogarszać stanu zdrowia. Wyjaśnił, że leki kończą mu się 11 - 14 każdego miesiąca i wtedy powinien otrzymać zasiłek na przyszłość aby wykupić leki na cały miesiąc od razu. Wskazał, iż na zakup leków z renty wziął 50 zł, zaś pozostała kwota została pożyczona od ludzi. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z "[...]" nr "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W motywach uzasadnienia decyzji stwierdzono, że zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, co powoduje, że organ pomocy decyduje, czy przyznać świadczenie oraz w jakiej wysokości nawet jeżeli strona spełnia wszystkie ustawowe kryteria. Podano, iż ustawodawca przewidział możliwość przyznania świadczenia w celu pokrycia potrzeb istniejących, a nie takich które zostały już zrealizowane przez wnioskodawcę, na co zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 kwietnia 2009 r. sygn. VIII SA/Wa 793/08. W wyroku tym stwierdzono, iż wykupienie przez skarżącego leków oznacza, że był on w stanie z własnych środków zaspokoić tę potrzebę. Analiza akt sprawy potwierdza niezbicie okoliczność, iż w momencie złożenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego leki zostały już wykupione przez skarżącego, na co wskazał sam we wniosku. Odnośnie zarzutu, iż organ pomocy społecznej nie odebrał od strony podania o przyznanie pomocy wcześniej wyjaśniono, że to obowiązkiem osoby oczekującej wsparcia jest dbałość o własne interesy i wystąpienie z wnioskiem we właściwym momencie. Wyjaśniono także, iż zasiłek celowy nie jest świadczeniem, które może być traktowane jako należne w sposób stały i systematyczny. Nadto podano, iż odwołujący się regularnie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, które są udzielane w miarę posiadanych środków przez organ I instancji. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której wyjaśnił, iż jego skarga dotyczy braku przyznania pomocy na wykupienie lekarstw w miesiącu wrześniu 2009 r. Następnie w kolejnym piśmie nazwanym "notatka służbowa" skarżący podał, iż chciał napisać, że nie otrzymał pomocy na zakup leków w miesiącu wrześniu 2009 r. Podał, że pracownikom organu znana jest okoliczność, że jest osobą niepiszącą i nieczytającą co utrudnia mu załatwianie spraw. Wyjaśnił, iż w sierpniu 2009 r. otrzymał zasiłek na zakup leków w wysokości 100 zł lecz leki kosztowały go 200 zł. Dlatego wystąpił z podaniem o przyznanie zasiłku w kwocie 194,05 zł. We wrześniu na leki potrzebował 200 zł, dlatego aby je kupić musiał pożyczyć pieniądze, gdyż z renty spłaca jeszcze ratę za wersalkę w wysokości 105 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty zawarte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej: ustawą ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. Ocena ta sprowadza się do zbadania, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy ppsa). Należy także wskazać, iż zgodnie z art. 134 ustawy ppsa. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Skarga J.S. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna nie naruszają prawa. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego, jak i prawną jego ocenę w świetle mających zastosowanie przepisów. Na wstępie wyjaśnić należy, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Powyższe wynika z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593, ze zm.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel bytowy. Sformułowanie "zasiłek celowy może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiotowej sprawie jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ( art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4 tej ustawy). Wydanie decyzji winno być zatem poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, zaś przy wydaniu rozstrzygnięcia organ winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a motywy podjętego orzeczenia winny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Należy podkreślić, że uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r. sygn. akt I SA 945/00, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej (wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt i OSK 624/07, dostępne w centralnej Bazie Orzeczeń j.w.) W przedmiotowej sprawie powyższe wymogi zostały zachowane. Organ pomocy społecznej sporządził wywiad środowiskowy ustalając, iż wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego w ramach pomocy społecznej poza jedynym warunkiem aby zaistniała potrzeba, której strona nie mogła zaspokoić we własnym zakresie. Wbrew twierdzeniu skarżącego, które znalazło się dopiero w skardze oraz dodatkowych pismach przesłanych do Sądu, tak we wniosku, jak i w toku przeprowadzanego wywiadu środowiskowego konsekwentnie wskazywał, iż oczekuje przyznania zasiłku celowego jako zwrotu wydatku, który poniósł na ten cel w miesiącu sierpniu 2009 r. w kwocie 194,05 zł. Obecne zatem twierdzenie, iż chodziło o zasiłek na leki na miesiąc wrzesień nie znajduje uzasadnienia w zgromadzonych aktach sprawy. Poza tym z przekazanych akt wynika, iż skarżący w dniu 28 sierpnia 2009 r. odebrał wcześniej przyznany mu zasiłek na leki w kwocie 100 zł, kolejny zaś w dniu 28 października 2009 r. w wysokości 220 zł. Właściwie oceniły organy orzekające w tej sprawie, że środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzebny niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Chodzi zatem o potrzeby przyszłe. Nie ma natomiast w ustawie o pomocy społecznej zapisu, z którego wynikałby obowiązek organu do zwrotu kosztów zakupu leków, czy też zwrotu kosztów poniesionych przez stronę w celu zaspokojenia potrzeby bytowej. Skoro bowiem we własnym zakresie potrzeba ta została zaspokojona to oznacza, że strona mogła we własnym zakresie to uczynić. Oczywiście może się okazać, iż zaspokojenie jednej potrzeby spowodowało brak możliwości zaspokojenia innej także niezbędnej potrzeby bytowej lecz wówczas strona winna wystąpić o objęcie pomocą z uwagi na tę nową potrzebę, która nie została zaspokojona z uwagi na koszty poniesione na wykupienie leków. Nadto jak wynika z akt sprawy skarżący jest obejmowany pomocą w miarę posiadanych środków finansowych w sposób nieprzerwany w postaci dofinansowania posiłków, jak również co miesiąc przyznawana jest pomoc, czy to na zakup leków, czy też na inne potrzeby. I tak tylko w sierpniu 2009 r. przyznany został stronie zasiłek celowy na pokrycie opłat związanych z utrzymaniem mieszkania w kwocie 300 zł oraz na zakup leków 100 zł, w lipcu przyznano pomoc na dożywianie oraz na zakup leków w wysokości 100 zł. Należy także zaznaczyć iż z przedstawionego zestawienia udzielonego wsparcia wynika, że skarżący co miesiąc obejmowany jest różnego rodzaju pomocą na zakup leków, poniesienie opłat mieszkaniowych, czy też dożywianie. Trudno zatem oczekiwać, iż świadczenia z pomocy społecznej w tym na zakup leków staną się stałą i systematyczną formą wspomagania zainteresowanego, gdyż jak już wskazano wcześniej pomoc społeczna realizowana w formie zasiłku celowego ma za zadanie jedynie wspomóc osoby potrzebujące wsparcia, nie jest natomiast świadczeniem stałym. Z pism skarżącego wynika natomiast, iż jest on przekonany, że taka pomoc jest mu należna bezwzględnie w każdym miesiącu. Taka postawa nie jest uzasadnione już chociażby z tego względu, że to czy można objąć pomocą określoną osobę nie wystarczy jedynie spełnić kryteria ustawowe lecz także niezbędnym jest posiadanie środków finansowych przez organ pomocy społecznej oraz ilości osób oczekującego na takie wsparcie. Z zestawienia posiadanych środków finansowych oraz oczekiwań osób które wystąpiły o przyznanie zasiłków celowych wynika, że organ musiał posiadane środki rozdysponowywać w sposób oszczędny, tak aby pomocą objąć jak największą liczbę rodzin i osób oczekujących takiego wsparcia. Jeśli organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Stanowisko takie wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 lutego 2006r. (sygn. akt I SA/Wa 1825/05, publikowany j.w.) i Sąd orzekający w tej sprawie w pełni je podziela. Podobnie spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określi. W ocenie Sądu organ dokonał wszechstronnej analizy okoliczności faktycznych w rozpoznawanej sprawie, a jej wyniki zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i nie budzą one zastrzeżeń. Odnośnie zarzutu skargi, iż zasiłki strona winna otrzymywać w dniu 14 każdego miesiąca oraz że pracownik organu pomocy społecznej powinien o tym wiedzieć, gdyż wówczas kończą się leki należy wyjaśnić, iż termin przyznawania świadczeń i ich wypłata nie zależy od woli organu lecz od okoliczności, na którą nie posiada żadnego wpływu tj. daty kiedy organ pomocy społecznej otrzymuje środki finansowe zabezpieczone w budżecie Gminy. Zachowanie terminu do rozpoznania sprawy administracyjnej ma miejsce zawsze wówczas, gdy decyzja organu zostanie wydana w terminach, o których mowa w art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro wniosek został złożony w dniu 1 września 2009 r. a decyzja organu I instancji wydana została 8 września 2009r., to nie można mówić o przewlekłym załatwianiu sprawy. Poza tym to nie organ uzależnia ewentualną wypłatę świadczenia od dobrej lub złej woli pracowników, gdyż jak już wskazano wyżej okoliczność ta pozostaje poza ich wpływem. Także trudno podzielić zarzut, iż to pracownik organu pomocy winien wiedzieć czego oczekuje skarżący, gdyż to strona musi wyrazić zakres oczekiwanej pomocy, jak wskazano wyżej. Reasumując wydając zaskarżoną decyzję Kolegium prawidłowo oceniło zebrany w sprawie materiał dowodowy, uznając iż organ I instancji w dysponowaniu środkami na realizację zasiłków celowych musi uwzględniać nie tylko interes skarżącego, który zresztą na bieżąco jest uwzględniany, ale także inne osoby oczekujące wsparcia a znajdujące się także w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Mając powyższe na względzie Sąd nie stwierdzając naruszenia prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę jako niezasadną.