II SA/Ol 680/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony) Decyzją z "[...]" r. Wójt "[...]" (dalej: "organ pierwszej instancji") odmówił K.T. (dalej: "skarżący") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na ojca, gdyż niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25. roku życia. Organ pierwszej instancji stwierdził w uzasadnieniu, że niepełnosprawność ojca skarżącego powstała po 25 roku życia, a tym samym nie został spełniony warunek umożliwiający przyznanie ww. świadczenia. Przyznał, że ojciec skarżącego z uwagi na stan zdrowia i wiek, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, jest osobą leżącą i wymaga wsparcia innych osób podczas toalety, podawania posiłków i leków. Opiekę nad nim sprawuje "[...]" – konkubina ojca, a także skarżący, którego pomoc jest niezbędna, gdyż jego niepełnosprawny ojciec jest pampersowany i ma demencję starczą, co utrudnia z nim kontakt. Konkubina i skarżący nie pracują zawodowo, na utrzymaniu rodziny pozostaje ponadto syn - uczeń szkoły podstawowej. W złożonym odwołaniu skarżący zarzucił powyższej decyzji naruszenie: - art. 17 ust 1b pkt 1 i 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej jako "ustawa", przez pominięcie, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części ww. przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust 1 Konstytucji RP, - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, przyjęcie, że zwrócenie się z wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze "[...]" (dalej: "Kolegium") decyzją z "[...]" r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że przy wykładni art. 17 ust. 1b ustawy należy uwzględnić treść ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co prowadzi do wniosku, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium daty powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kolegium stwierdziło, że ojciec skarżącego orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z "[...]" r., w został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 lutego 2020 r., a niepełnosprawność istnieje od 78 roku życia. Podało ponadto, że jest on osobą leżącą, wymagającą całodobowej opieki w zakresie codziennej toalety, podawania posiłków i leków. Opiekę nad niepełnosprawnym sprawują domownicy, wspierając się wzajemnie. Kolegium zaznaczyło, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 13 kwietnia 2021 r. wynikało, że skarżący wykonuje toaletę osobistą ojca i karmi go. Posiłki przygotowuje konkubina ojca. Skarżący goli ojca dwa razy w tygodniu. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego i konkubiny jego ojca, konkubina zajmuje się prowadzeniem domu (pranie, sprzątanie, gotowanie, przygotowywanie i podawanie posiłków dla całej rodziny), zaś opiekę nad ojcem sprawuje skarżący. W ocenie Kolegium, zakres opieki nad ojcem (poranna i wieczorna toaleta, zmiana pampesów i bielizny, golenie dwa razy w tygodniu oraz czynność karmienia) wykonywany przez skarżącego nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia. Kolegium oceniło, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż to konkubina ojca wykonuje większość czynności związanych z gotowaniem, praniem, sprzątaniem. Czynności pomocowe przy niepełnosprawnym rozdzielone są na dwie osoby i przy takim zakresie obowiązków skarżącego (nie musi on gotować, prać, sprzątać) możliwe jest podjęcie przez niego zatrudnienia i jednoczesne dzielenie opieki nad ojcem z konkubiną ojca, co ma miejsce obecnie. Poranna i wieczorna toaleta, kąpiel ojca, golenie, poranne, popołudniowe i wieczorne karmienie ojca mogą zostać z powodzeniem pogodzone z pracą zawodową. Obecność konkubiny ojca w domu w ciągu dnia sprawia, że zapewni ona opiekę niepełnosprawnemu w godzinach pracy syna. Skarżący wywiódł skargę do tut. Sądu na ww. decyzję Kolegium, w której zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy przez błędną wykładnię, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji ww. przepisu, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad ojcem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Kolegium również wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Cytowany przepis określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji spełnienia przesłanek pozytywnych z art. 17 ust. 1 ustawy i braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w ust. 5 art. 17 ustawy. W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy zakresu stosowania art. 17 ust. 1 ustawy, a konkretnie spełnienia przez skarżącego przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 ustawy musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo-skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Zaznaczyć należy, że żaden przepis ustawy nie wyklucza korzystania przez opiekuna z okazjonalnej pomocy, lecz zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zasadnie w okolicznościach sprawy Kolegium uznało, że zaistniał brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawnym ojcem, z uwagi na to, że opieka nad niepełnosprawnym jest dzielona między skarżącego i konkubinę ojca. Jak wynika z ustaleń organów administracji, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego przy ojcu to: poranna i wieczorna toaleta, zmiana pampesów i bielizny, golenie dwa razy w tygodniu i karmienie. Konkubina ojca zajmuje się prowadzeniem domu, gdyż zajmuje się gotowaniem, przygotowywaniem i podawaniem posiłków dla całej rodziny, a także praniem i sprzątaniem. Zarówno skarżący, jak i konkubina jego ojca, nie pracują. W opisanej sytuacji zasadne jest stanowisko, że czynności pielęgnacyjne i pomoc w codziennym życiu, jakiej udziela skarżący swojemu ojcu, nie są tak absorbujące, że uniemożliwiają mu podjęcie zatrudnienia, choćby w części. Podkreślenia wymaga, że opieka nad niepełnosprawnym jest sprawowana przez dwie niepracujące zawodowo osoby, a z akt administracyjnych nie wynika, aby wiek czy stan zdrowia konkubiny ojca skarżącego wykluczał czy chociażby istotnie ograniczał możliwość zapewnienia opieki niepełnosprawnemu w godzinach ewentualnej pracy zawodowej skarżącego. Niewątpliwie, opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, gdyż sposób jej sprawowania jest uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Ponadto, art. 17 ust. 1 ustawy nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (zob. wyroki NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19 i 7 maja 2019 r., I OSK 3946/18). Niemniej jednak zakres sprawowanej stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi obiektywnie uniemożliwiać podjęcie zatrudnienia (powodować rezygnację z zatrudnienia). Taka sytuacja w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiła. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż skarżący i organ administracji wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.