II SA/Ol 691/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi L. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie częściowego odstąpienia od żądania opłaty za pobyt w schronisku dla bezdomnych oddala skargę. Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że decyzją z 29 kwietnia 2024 r. Prezydenta Miasta Elbląga (dalej jako: "organ I instancji") odmówił L.O. (dalej jako: "skarżący") częściowego odstąpienia od żądania opłaty za pobyt w schronisku dla bezdomnych [....] . Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji wskazał na przepisy ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 poz. 901 ze zm.). Organ przytoczył treść uchwały nr VIII/254/2019 Rady Miejskiej w Elblągu w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schroniskach dla osób bezdomnych oraz w schroniskach dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Stwierdził, że w lutym 2024 r. dochód skarżącego, będącego osobą samotnie gospodarującą wynosił 1.680,43 zł., co stanowiło 216,55 % kryterium dochodowego, dlatego powinien ponosić on odpłatność wysokości 55 % dochodu osoby samotnie gospodarującej tj. 924,24 zł. Jednak w myśl § 3 uchwały nr VIII/254/2019 wysokość opłaty nie może być wyższa niż miesięczny koszt pobytu w schronisku, który wynosi 897 zł., dlatego też opłatę w takiej wysokości ustalono. Skarżącemu przyznano pomoc w formie jednego dziennie gorącego posiłku w schronisku za darmo, oraz ustalono odpłatność za posiłki w kwocie 3,50 zł. i 6,00 zł. w wyszczególnionym w decyzji czasie. W takiej sytuacji łączny koszt pobytu w schronisku wynosi około 1.080 zł., zaś skarżącemu pozostaje kwota około 600 zł., która jest wystarczająca na pokrycie jego wydatków, w tym zakup leków w wysokości około 170 zł. Od powyższej decyzji odwołał się skarżący wskazując, że jest osobą chorą m. in. [....], a na leki wydaje około 700 zł. miesięcznie i jest w stanie płacić maksymalnie 400 – 450 zł. miesięcznie za pobyt w schronisku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu ( dalej jako: "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Elbląga. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego wskazując, że uchwała nr VIII/254/2019 Rady Miejskiej w Elblągu w oparciu, o którą opłata została wyliczona nie przewiduje możliwości zwolnienia, odstąpienia czy zmniejszenia wysokości opłaty, kwestia jej wysokości uzależniona jest wyłącznie od uzyskiwanego dochodu. Dochód skarżącego stanowi emerytura w wysokości1.680,43 zł. i w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej brak jest możliwości odliczenia od niego zajęć komorniczych, czy kosztów zakupu leków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący zarzucił: - nie uwzględnienie jego słusznego interesu, co stanowi naruszenie art. 7 k.p.a.; - naruszenie konstytucyjnego prawa do pomocy i ochrony państwa w sytuacji niedostatku jako osoby niepełnosprawnej oraz chorej, a także znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej; - błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na wadliwym ustaleniu kosztów leczenia, które zostały określone na 170 zł., w sytuacji gdy wynoszą one 700 zł. miesięcznie, a także kosztów diety w związku z cukrzycą i nadciśnieniem, które przy obecnych cenach są bardzo wysokie i pochłaniają znaczną część emerytury. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i udzielenie ulgi w odpłatności za pobyt w domu dla osób bezdomnych na poziomie maksymalnie 500 zł. Skarżący podkreślił, że jest osobą chorą na [....], konieczne jest więc stosowanie odpowiedniej diety. W schronisku zapewnione są śniadania i kolacje, jednak są one dostosowane do ogółu i nie są dla niego zdrowe, co oznacza, że musi on zapewnić sobie odpowiednie produkty. Konstytucja gwarantuje obywatelom znajdującym się w trudnej sytuacji pomoc socjalną, a w przypadku skarżącego jest odwrotnie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. Podtrzymało argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2024 r., poz. 935. – zwanej dalej p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi. Oznacza to, że sąd administracyjny bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy wyznaczonych podstawą prawną wydanej decyzji i treścią zaskarżonego aktu. Rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Dlatego też oczywistym jest, że Sąd nie może w niniejszym postępowaniu uczynić przedmiotem oceny innego aktu, który podlega odrębnemu zaskarżeniu. Stwierdzenie to dotyczy możliwości oceny unormowań zawartych w uchwale Rady Miejskiej w Elblągu z 28 listopada 2019 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schroniskach dla osób bezdomnych oraz w schroniskach dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Uchwała ta została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Warmińsko-Mazurskiego z 2020 r. pod poz. 15, stanowi akt prawa miejscowego i m. in. na podstawie jej zapisów zostały wydane decyzje administracyjne przez organy obu instancji. Podkreślić należy, że przedmiotowa uchwała jest aktem obowiązującym, prawnie wiążącym i nie przewiduje żadnych zwolnień ( całkowitych lub częściowych ) z obowiązku uiszczania opłaty za pobyt w schronisku dla bezdomnych. Takiej możliwości w przypadku skarżącego otrzymującego do lutego 2024 r. emeryturę w wysokości 1680 zł. ( od marca 2024 r. jest to 1884 zł. ) nie przewidują też przepisy ustawy o pomocy społecznej. Wysokość odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych uzależniona jest wyłącznie od wysokości dochodu osoby samotnie gospodarującej lub dochodu na osobę w rodzinie. Jedynym odstępstwem od tej zasady, zastosowanym zresztą wobec skarżącego, jest § 3 przedmiotowej uchwały Rady Miejskiej w Elblągu, stanowiący że wysokość miesięcznej odpłatności nie może być wyższa miesięczny koszt pobytu w schronisku dla osób bezdomnych. Dlatego też wobec braku stosownych regulacji prawnych nie można było uznać, aby istniały podstawy do częściowego odstąpienia od żądania opłaty za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych. Zgodnie obowiązującą zasadą praworządności, wynikającą z art. 7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. Myśl tę wyraża też art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa i każde działanie organu musi mieć oparcie w podstawie prawnej. Orzekanie bez podstawy prawnej stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji obarczonej taką wadą kwalifikowaną (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Stosownie do art. 97 ust. 1a cytowanej ustawy, w przypadku osoby bezdomnej skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych albo schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie ma zastosowania ust. 1 zdanie drugie. Jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, opłata nie może być wyższa niż 30% dochodu osoby samotnie gospodarującej lub dochodu na osobę w rodzinie osoby skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych, a w przypadku schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie może być wyższa niż 50% tego dochodu. Powyższe uwzględnia też § 1 przedmiotowej uchwały Rady Miejskiej w Elblągu. Zgodnie z tym unormowaniem w przypadku dochodu, wynoszącego powyżej 200% do 250 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, opłata za pobyt w schronisku dla bezdomnych wynosi 55% dochodu osoby samotnie gospodarującej. Przepisy te mają charakter związany, w tym sensie, że precyzyjnie określają mechanizm ustalenia wysokości należnej opłaty. Przez to nie pozostawiają organom orzekającym jakiejkolwiek swobody, czy luzu decyzyjnego przy ustalaniu opłaty. Organy administracji publicznej nie mają więc jakiejkolwiek możliwości zmniejszenia opłaty, która została określona na podstawie precyzyjnych kryteriów. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł. Skarżący zaś uzyskiwał miesięczny dochód tj. emeryturę w wysokości 1680 zł. Dlatego też dochód skarżącego wynosi ponad 216 % kryterium dochodowego, a opłata została obliczona w wysokości 55% z kwoty emerytury, tj. w kwocie 924 zł. Obliczenie to nie jest jednak zgodne z wysokością ustalonej opłaty w kwocie 897 zł. miesięcznie, gdyż taki właśnie jest koszt miesięcznego pobytu w schronisku dla osób bezdomnych. Nie było również podstaw do pomniejszania wysokości uzyskanego dochodu o podane w odwołaniu i skardze koszty związane z zakupem żywności czy leków, ponieważ art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wyjaśnia co należy rozumieć przez dochód i enumeratywnie wymienia należności, które podlegają odliczeniu od dochodu. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że skarżący w żaden przekonujący sposób nie udokumentował wysokości ponoszonych kosztów na zakup leków i dodatkowej żywności. Dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na zasadzie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na wniosek organu, w związku z brakiem żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącego w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku.