II SA/Ol 70/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" znak: "[...]" działający z upoważnienia Starosty Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie ustalił względem G. W. opłatę za pobyt jego syna K. G. w rodzinie zastępczej J. G. na okres od dnia 01.04.2012 r. do dnia 02.09.2013 r. w wysokości 470 złotych miesięcznie. W uzasadnieniu swego stanowiska organ I instancji szczegółowo omówił przepisy dotyczące obowiązku opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej i podniósł, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ze względu na sytuację rodzinną i dochodową zobowiązanego zaktualizował się jego obowiązek uiszczenia tej opłaty w wysokości 470 złotych miesięcznie w okresie od dnia 01.04.2012 r. do dnia 02.09.2013r. Od tej decyzji G. W. wniósł odwołanie w terminie. Wskazał, że wraz z małżonką osiąga miesięczny dochód w wysokości 4.915, 52 zł, rzetelnie opłaca alimenty względem dziecka K. G. w kwocie 380 złotych, przez długi okres płacił alimenty w wysokości większej niż wymagana. Podniósł, że wraz z kwotą opłacanych przez niego alimentów na dziecko, opłata ustalona decyzją w wysokości 470 złotych, powoduje wydatki na jedno dziecko w łącznej kwocie 850 złotych. Stwierdził, że tylko od niego zażądano opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, a organ nie zrobił nic, żeby część opłat ponosiła matka dziecka. W uzasadnieniu odwołania odwołujący szczegółowo wykazał swoje zobowiązania wynikające z posiadanych kredytów i pożyczek oraz bieżące opłaty z tytułu koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że syn G. W. – K. G. jest wychowankiem rodziny zastępczej spokrewnionej prowadzonej przez J. G.. Na dochód dziecka składają się alimenty otrzymywane od ojca G. W. w wysokości 380 złotych miesięcznie. Wskazano, że źródłem utrzymania G. W. jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 3788,66 zł miesięcznie oraz wynagrodzenie za pracę żony M. W. w kwocie 1126,86 zł. Ustalony łączny dochód miesięczny rodziny został pomniejszony o alimenty na rzecz syna w kwocie 380 złotych i w rezultacie stanowi on kwotę 4535,52 zł. Tym samym, biorąc pod uwagę fakt, że dochód na osobę w rodzinie zobowiązanego przekracza 250% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które w okresie podanym rozstrzygnięciu, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej wynosiło 351 złotych ( 351 złotych x 4 osoby x 250% = 3510 złotych) zaistniały podstawy do ustalenia opłaty za pobyt syna G. W. w rodzinie zastępczej w wysokości 470 złotych miesięcznie. Organ podkreślił, że dochód miesięczny przypadający na osobę w rodzinie zobowiązanego został odpowiednio pomniejszony o kwotę opłacanych alimentów. Natomiast kwestia dobrowolności w opłacaniu alimentów w zwiększonej kwocie, pozostaje bez istotnego znaczenia dla określenia zobowiązania strony w zakresie opłaty za pobyt dziecka w pieczy rodziny zastępczej, bowiem w rozumieniu art. 8 ust 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej obciążenia pomniejszające dochód są wymienione enumeratywnie i stanowią katalog zamknięty. W takiej sytuacji istnieje brak możliwości odliczenia od przychodu dobrowolnie płaconych alimentów w związku z tym dobrowolnie płacone alimenty nie podlegają odliczeniu od przychodu. Odliczeniu od przychodu podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej z tytułu prawnego, tj. bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów egzekucyjnych, co w sytuacji zobowiązanego zostało uwzględnione. Skargę na ww. decyzję wywiódł G. W., co do zasady podtrzymując zarzuty i argumenty zaprezentowane w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Strona podkreśliła, że opłata za pobyt jego dziecka w rodzinie zastępczej jest ustalona wobec niego w zbyt wysokiej kwocie, zwłaszcza w sytuacji kiedy matka dziecka nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów. Skarżący wskazał, że zgodnie z załącznikiem nr 1 do uchwały nr XVIII/102/2012 Rady Powiatu w Bartoszycach z dnia 28 marca 2012r. odstąpienie od opłaty może nastąpić jeżeli dochód przekracza 250% kryterium dochodowego i wystąpi co najmniej jedna okoliczność, o której mowa w ust. 2 pkt 11. Skarżący podniósł ponadto, że obowiązuje go decyzja z dnia 24 sierpnia 2011r. co do częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt syna w rodzinie zastępczej, która nie została unieważniona. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną przedmiotowej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. 2011, Nr 149, poz. 887 ze zm.). Stosownie do art. 193 ust. 1 tej ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka (pkt 1), średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (pkt 2). Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie (ust. 2). Zgodnie z art. 80 ust. 1 wspomnianej ustawy rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota: 660 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej (pkt 1) 1000 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka (pkt 2). Zgodnie z ust. 2 ww. regulacji prawnej wysokość świadczenia, o którym mowa w ust. 1, pomniejsza się o kwotę nie wyższą niż 50% dochodu dziecka, nie więcej jednak niż o 80% kwot, o których mowa w ust. 1. Za dochód dziecka uważa się otrzymywane alimenty, rentę rodzinną oraz uposażenie rodzinne (ust. 3). Wskazać trzeba również, że stosownie do art. 194 ust. 2 ww. ustawy Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Zgodnie z ust. 3 wspomnianej regulacji prawnej (art. 194) Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Stosownie zaś do § 4 ust. 1 załącznika nr 1 uchwały nr XVIII/102/2012 Rady Powiatu Bartoszyckiego z dnia 28 marca 2012r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, łącznie z odsetkami lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka oraz osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Województwa Warmińsko-Mazurskiego z 2012, poz. 1474), odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w całości może nastąpić jeśli dochód osoby zobowiązanej lub dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej nie przekracza 250% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium na osobę w rodzinie, ustalonego zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Trzeba mieć na uwadze również § 1 załącznika nr 1 do uchwały, zgodnie z którym podstawą wydania decyzji o umorzeniu opłaty w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożeniu na raty lub odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest sytuacja osobista, materialna i dochodowa osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Natomiast według § 2 ust. 1 wspomnianego załącznika przy ustalaniu sytuacji osobistej i materialnej osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt dziecka pozostającego w pieczy zastępczej, niezależnie od ich dochodu, bierze się pod uwagę różne wymienione w tym przepisie okoliczności, w tym realizowanie przez osobę zobowiązaną obowiązku alimentacyjnego (pkt 11). Zasadnym jest w tym miejscu nadmienić, że charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 kpa). Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy zawisłej przed organem I instancji. Dlatego rola organu odwoławczego nie ogranicza się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, lecz organ odwoławczy obowiązany jest ponownie sprawę rozpatrzyć i rozstrzygnąć w jej całokształcie, według stanu prawnego i faktycznego aktualnego na datę orzekania przez ten organ, do czego ustawodawca wyposażył ten organ w środki prawne wskazane w art. 136, art. 138 i art. 140 kpa (tak: NSA w wyroku z dnia 27 kwietnia 2010r., sygn. akt II GSK 1005/08, por. także wyrok NSA z dnia 7 maja 2010r., sygn. akt II OSK 789/08, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nie ulega wątpliwości, że na gruncie przedmiotowej sprawy organ II instancji nie zastosował obowiązujących w dniu wydania przez niego rozstrzygnięcia przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012, poz. 823), które weszło w życie 1 października 2012r., co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez wadliwe przyjęcie kryterium dochodowego. Organ odwoławczy zastosował bowiem kryterium dochodowe z uprzednio obowiązującego rozporządzenia, które w momencie orzekania przez Kolegium utraciło już moc. Tym samym organ odwoławczy przyjął jako obowiązujące kryterium dochodowe kwotę 351 zł, zamiast 456 zł – która wynika z § 1 pkt 1 lit. b ww. rozporządzenia. Tymczasem zastosowanie obowiązujących przepisów odnośnie kryterium dochodowego zmienia sytuację faktyczną skarżącego w istotny sposób, powodując, że dochód na osobę w jego rodzinie nie przekracza 250% kryterium dochodowego. Wobec powyższego organ I instancji w toku ponownego rozpoznania sprawy zobowiązany jest wziąć pod uwagę wspomniane przepisy przywołanej już uchwały nr XVIII/102/2012 Rady Powiatu Bartoszyckiego z dnia 28 marca 2012r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, łącznie z odsetkami lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka oraz osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej. Organ powinien rozważyć w ramach uznania administracyjnego zastosowanie w niniejszej sprawie wobec skarżącego § 4 ust. 1 tej uchwały w kontekście § 1 i § 2 ust. 1 uchwały. Odnosząc się zaś do zarzutu skarżącego, który podniósł, że na podstawie decyzji z dnia 24 sierpnia 2011r., która nie została unieważniona, był częściowo zwolniony z rzeczonej opłaty, wskazać należy, że pismem z dnia 6 grudnia 2011r. (akta adm., k. – 10) został on poinformowany przez zastępcę Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, że z dniem 1 stycznia 2012r. wchodzi w życie ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zaznaczono, że w myśl przepisów przejściowych dotychczasowe decyzje zwalniające/ustalające odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej zachowują moc do dnia wygaśnięcia, nie dłużej jednak niż przez okres 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. do 31 marca 2012 r. Co do zaś argumentu strony skarżącej wskazującego, że tylko ona ponosi koszty pobytu dziecka w rodzinie zastępczej w sytuacji kiedy matka dziecka nie uiszcza z tego tytułu żadnych opłat, zasadnym jest przywołanie treści przepisu art. 193 ust. 2 rzeczonej ustawy, zgodnie z którym za ponoszenie rzeczonej opłaty z tytułu pobytu dziecka w rodzinie zastępczej rodzice odpowiadają solidarnie. Organ rozpatrując sprawę ponownie, zastosuje się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w wyroku. Mając powyższe na względzie Sąd w pkt I uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z mocy art. 152 tej ustawy Sąd orzekł w pkt II, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.