II SA/Ol 712/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 4 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F.M. o zwolnienie od wpisu w sprawie ze skargi F.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przywrócenia wpisu do ewidencji psychologów postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od uiszczenia wpisu. F.M., wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, zwrócił się o zwolnienie go od owego kosztu sądowego. W uzasadnieniu wniosku podał: "Pomimo podanego przychodu i stanu (zał. 1 i 1 a) majątkowego (domek wykańczany) posiadamy długu aktualnie prawie 20 tysięcy złotych, z tytułu pożyczki, którą systematycznie bierzemy na wykańczanie domu i spłacamy (zał. 2 i 2 a). Jesteśmy oboje emerytami i leczymy się u specjalistów, co jest związane z poważnymi kosztami [(ponad 500 zł/mies) zał. 3 i 3 a]. Ponadto najmłodsza córka (K.) dopiero ukończyła studia (2008 r.) w Toruniu i została zatrudniona częściowo w Liceum "[...]" (1/2 etatu), więc musi jeszcze ukończyć pedagogikę w "[...]", a syn w styczniu b.r. został pozbawiony pracy, więc musimy im pomagać finansowo." Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż: we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają ze skarżącym żona i w/w córka (syn mieszkał do 25 maja 2009 r.); jedyny majątek rodziny stanowi dom o powierzchni 178 m2 ("jeszcze zupełnie niewykończony") oraz nieruchomość rolna o powierzchni 606 m2; suma miesięcznych dochodów brutto wynosi ok. 4500 zł, a dług 20000 zł. Do wniosku dołączone zostały (w formie kopii): pierwsza strona rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy, z którego wynika, iż w 2008 r. skarżący osiągnął przychód (dochód) w wysokości 31246 zł (zał. 1); pierwsza strona rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy, z którego wynika, iż w 2008 r. żona skarżącego osiągnęła przychód (dochód) w wysokości 21551,68 zł (zał. 1 a); pokwitowanie wpłaty 420 zł, dokonanej 6 czerwca 2009 r. w kasie "[...]" na poczet spłaty pożyczki mieszkaniowej (zał. 2); pokwitowanie wpłaty 405 zł na konto "[...]", dokonanej w dniu 27 maja 2009 r. tytułem spłaty raty pożyczki i wkładu (zał. 2 a); faktury za leki zakupione w lipcu 2009 r. za łączną cenę 168,04 zł (zał. 3 i 3 a). Biorąc pod uwagę przedstawione informacje należy stwierdzić, iż zgłoszony postulat nie może zostać uwzględniony. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych bądź poszczególnych ich składników (opłat sądowych, wydatków) lub ich części, czyli przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym [art. 245 § 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej "p.p.s.a.], stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W rozumieniu tego przepisu nie wystarczy wykazanie przez stronę, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy jej sytuację materialną. Chodzi w nim bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (patrz np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 67/09, publ. w internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oznacza to, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można np. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z przepisu 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że odnosi się on do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno więc sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, publ. w internecie -http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/) Mając na powyższe na uwadze, referendarz sądowy nie znalazł uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie sposób przyjąć, iż w sytuacji, w której skarżący wykańcza "domek" o powierzchni 178 m2, nie jest go stać na uiszczenie 200 zł wpisu sądowego. Ograniczenie zdolności płatniczej, wynikające ze spłacania zaciągniętej na ten cel pożyczki, nie może być powodem zwolnienia z obowiązku natury publicznoprawnej, czyli obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, albowiem w rzeczywistości pokrycie tychże kosztów sądowych z budżetu Skarbu Państwa obciążałoby bezzasadnie pozostałych podatników. Z tej też przyczyny orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.