II SA/Ol 713/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F.Ł. i W.Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi F.Ł. i W.Ł. na działalność Starosty w zakresie geodezji i kartografii postanawia przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. F.Ł. i W.Ł. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi na działalność Starosty w zakresie geodezji i kartografii. Skarżący złożyli wspólnie wniosek z dnia 23 lutego 2009r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ich uzasadnieniu podnieśli, iż nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego ani skorzystać z pomocy prawnej z wyboru, bez uszczerbku utrzymania dla rodziny. Zgodnie oświadczeniami o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący mają na utrzymaniu troje małoletnich dzieci. Do ich majątku należy - domu oraz nieruchomości rolne. W rubrykach nr 8, 9 i 11 formularzy wniosku skarżący wskazali, iż rodzina utrzymuje się z zysku z gospodarstwa rolnego, który wyniósł 446,- zł za grudzień 2008r. i 502,06 zł za styczeń 2009r. ze sprzedaży (zlewnię) mleka, natomiast ze sprzedaży żywca - 2062,04 zł, przy czym ze sprzedaży krowy w dniu 19 lutego br. uzyskali 1.096,47 zł. W skład inwentarza żywego wchodzą: 14 sztuk bydła, 4 konie, 1 świnia i 3 prosiaki. W rubryce nr 10 formularza wniosku, skarżący wykazali ponadto dochód z tytułu świadczeń rodzinnych na trójkę dzieci w wysokości 272,- zł miesięcznie. Posiadają także samochód osobowy marki Volkswagen Golf, rok prod. 1991, który służy im do transportu mleka do punktu skupu oraz dzieci do szkoły. Mają też traktor rolniczy marki "[...]" (daty produkcji nie podano) oraz mały traktorek rocznik 1985 o mocy 25 KM. Podali miesięczne średnie koszty utrzymania gospodarstwa rolnego na poziomie 1.000,- zł, na które składają się opłata za zlewnię mleka, składki ubezpieczenia KRUS, podatek, ubezpieczenie w PZU, koszty paliwa, energii, wody i związane z nieczystościami i inne stałe opłaty. Do wniosku załączone zostało zestawienie wydatków na kwotę 2.011,14 zł oraz wpływów - 2.062,04 zł z okresu od 5 stycznia do 20 lutego br. Zastrzeżono, iż rozliczenie to nie obejmuje wydatków na życie, opłaty za gaz i opłat, na które skarżący otrzymali pomoc od najbliższej rodziny i znajomych. Postanowieniem z dnia 9 marca 2009r. sygn. akt II SA/Ol 713/08 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie zwolnił skarżących od wpisu sądowego od skargi i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie uznając, że sytuacja materialna skarżących uzasadnia przyznanie im prawa pomocy jedynie w częściowym zakresie. Od powyższego postanowienia F.Ł. i W.Ł. złożyli odrębne sprzeciwy. Wnieśli o przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Uzasadnili, że nie znają się na przepisach prawnych i bez pomocy prawnej nie poradzą sobie w sporządzaniu pism procesowych, a profesjonalny pełnomocnik mógłby ich realnie wspomóc w prowadzeniu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawa ppsa.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r. nr 61, poz. 284 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 powołanej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy ppsa. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). Jak wynika z oświadczeń skarżących prowadzą oni gospodarstwo rolne, na które składają się uprawa gruntów i hodowla inwentarza. Środki finansowe pozyskują z tytułu upraw, produkcji mleka i żywca. Dodatkowo otrzymują pomoc społeczną w postaci świadczeń w formie zasiłków rodzinnych i dodatków do tego zasiłku na trójkę dzieci w ogólnej kwocie 272,- zł miesięcznie. Pozyskiwane wpływy są jednak niwelowane przez niezbędne wydatki, jakie rodzina jest zmuszona ponieść. W ten sposób ostatecznie rodzina osiągnęła w 2009r. dochód w wysokości 50,90 zł powiększony o kwotę wskazanej wyżej pomocy społecznej. Natomiast z akt sprawy o sygnaturze II SA/Ol 160/08 znany jest sądowi dochód osiągnięty przez rodzinę w 2008r. - 2.524,79 zł powiększony o 641,61 zł tytułem zwrotu akcyzy paliwowej (postanowienie z dnia 11 lutego 2009r. o przyznaniu skarżącym prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata). W tej sytuacji Sąd uznał, iż skarżący wykazali, że nie posiadają dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sytuacja materialna wnioskodawców jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez rodzinę środki finansowe po uwzględnieniu niezbędnych wydatków są bowiem na tyle niskie, że nie pozwalają na poniesienie obecnie jakichkolwiek kosztów postępowania. Trudnej sytuacji materialnej nie zmienia fakt, że skarżący dysponują majątkiem nieruchomym w postaci połowy domu oraz nieruchomości rolnych, jak i ruchomym (dwa traktory rolnicze i samochód osobowy) oraz prowadzą działalność rolniczą. Jednocześnie wskazać skarżącym należy, iż w myśl art. 249 ustawy ppsa., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.