II SA/Ol 713/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie skierowania do Domu "[...]" uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia 18 maja 2017 r., Burmistrz "[...]" (zwany dalej również jako: "organ pierwszej instancji"), odmówił przyznania "[...]" (dalej jako: "skarżący"), skierowania do Domu "[...]". W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że skarżący powinien wykorzystać własne uprawnienia i możliwości w celu zaspokojenia potrzeb życiowych, w tym schronienia. Od 23 marca 2017 r. skarżący otrzymuje bowiem emeryturę w wysokości 1.974,88 zł, z której to kwoty powinien zabezpieczyć swoje potrzeby. Organ dodał, że zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, posiadany dochód może być pomniejszony o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, które w niniejszej sprawie wynoszą 200 zł. Wyjaśnił ponadto, że odliczeniu nie podlega kwota zadłużeń. Wobec powyższego, dochód skarżącego wyniósł 1.774,88 zł i z tej kwoty może on zabezpieczyć swoje potrzeby życiowe i mieszkaniowe. W odwołaniu, złożonym od powyższej decyzji, skarżący wyjaśnił, że z otrzymanej emerytury pokrył koszt schronienia w przedmiotowej placówce w kwietniu 2017 r. W maju 2017 r. otrzymał od komornika sądowego informację, że od tego miesiąca będzie potrącana miesięcznie kwota 1.433,32 zł. W konsekwencji, do wypłaty pozostała kwota 541,56 zł. W dniu 22 maja 2017 r., skarżący wystosował do sądu w "[...]" wniosek o zmniejszenie kwoty potrąceń, który jeszcze nie został rozpoznany. Dodał, że złożył również wniosek o przydział lokalu mieszkalnego socjalnego do Urzędu Miejskiego w "[...]". Stwierdził, że od maja 2017 r. nie jest w stanie we własnym zakresie zapewnić sobie schronienia, a nie posiada żadnego lokalu mieszkalnego. Ponadto, jest chory i posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności z uwagi na chorobę układu oddechowego i krążenia, co uniemożliwia mi podjęcie pracy zarobkowej i wymaga stałego leczenia, pociągającego za sobą wydatki. Dodał, że nie otrzymuje żadnego wparcia od rodziny. Skarżący wyjaśnił też, że dopłaca do kosztów schronienia w schronisku dla osób bezdomnym, w którym przebywa, 324,94 zł miesięcznie, a pozostałą kwotę przeznacza na zakup leków. Decyzją z dnia 31 lipca 2017 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wywiódł z treści art. 8 ust. 3 i art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930, z późn. zm.), dalej również jako "u.p.s.", że osoba samotnie gospodarująca ma prawo m.in. do schronienia, jeżeli jest tego pozbawiona, przez przyznanie tymczasowego miejsca w noclegowni albo schronisku dla osób bezdomnych. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnej jeżeli jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. kwoty 634 zł. Przy czym, co należy uznać za dochód, wskazuje art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Za dochód należy uznać sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Kolegium wskazało na zamknięty katalog obciążeń pomniejszających dochód i przychodów odliczanych od dochodu. Stwierdziło, że spłata przez skarżącego zadłużenia m.in. na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego nie ma wpływu na wysokość dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie przewidziane w ustawie o pomocy społecznej, gdyż art. 8 ust. 3 i art. 8 ust. 4 u.p.s. umożliwiają pomniejszenie dochodu wyłącznie o enumeratywnie wymienione należności. Z art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. jednoznacznie wynika, że daje on podstawę do pomniejszenia dochodu wyłącznie o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Kolegium stwierdziło, że przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy dla zastosowania ustawy o pomocy społecznej należało uwzględniać wyłącznie alimenty, które świadczy wnioskodawca, jako osoba zobowiązana do tego z ustawy, na rzecz uprawnionych osób, wyszczególnionych w art. 130 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wszystkie inne należności, w tym należności regulowane tytułem zwrotu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego, nie mogły więc pomniejszyć dochodu. Kolegium wyjaśniło, że należy odróżnić pojęcie alimentów od świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego, które nie stanowią alimentów, gdyż są wypłacane osobom uprawnionym do alimentów, gdy egzekucja alimentów wobec dłużnika alimentacyjnego okazała się bezskuteczna. Zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego w żaden sposób nie można traktować jako "świadczenia alimentów na rzecz innej osoby". Uwzględniając powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że dochód wnioskodawcy z tytułu emerytury (1.974,88 zł) po odliczeniu kwoty bieżących alimentów (200 zł), ustalony w kwocie 1.774,88 zł należy uznać za przekraczający ustawowe kryterium dochodowe, umożliwiające korzystanie ze środków pomocy społecznej osobom najuboższym i rzeczywiście takiej pomocy potrzebującym. Z tego względu Kolegium oceniło, że odmowa udzielenia schronienia we wnioskowanej placówce była uzasadniona. W skardze, złożonej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący powtórzył argumenty powołane w odwołaniu. Podniósł ponadto, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie uzależniają udzielenia pomocy w formie schronienia od spełnienia kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe ustanowione w art. 8 ust. 1 u.p.s. dotyczy bowiem świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, tj. świadczeń wymienionych w art. 36 pkt 1 u.p.s. Pomoc w formie schronienia stanowi zaś rodzaj świadczenia niepieniężnego, wymienionego w art. 36 pkt 2 lit. i u.p.s. W związku z tym, niezasadnie odmówiono skarżącemu przyznania spornego świadczenia z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Skarżący zaznaczył, że schronienie należy do absolutnego minimum ludzkiego bytowania. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa. Wnioskiem z dnia 8 maja 2017 r., skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji o pomoc w formie schronienia w Domu "[...]". Decyzją z dnia 18 maja 2017 r., organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącemu skierowania do tego ośrodka, wywodząc, że skarżący z otrzymywanej emerytury powinien zaspokoić potrzebę schronienia we własnym zakresie. Organ odwoławczy, w decyzji z dnia 31 lipca 2017 r., utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji, zaakceptował powyższe stanowisko organu pierwszej instancji, podnosząc, że skarżący przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, co uzasadniało odmowę udzielenia schronienia we wnioskowanej placówce. Stanowisko organów nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, iż zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, świadczenia z pomocy społecznej tworzą rozbudowany i zróżnicowany katalog. W art. 36 u.p.s., dokonano podziału świadczeń na pieniężne i niepieniężne, w zależności od rodzaju wsparcia, jakie otrzymuje beneficjent. Zgodnie z pkt. 1 art. 36 u.p.s. świadczenia pieniężne to: a) zasiłek stały, b) zasiłek okresowy, c) zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy, d) zasiłek i pożyczka na ekonomiczne usamodzielnienie, f) pomoc na usamodzielnienie oraz na kontynuowanie nauki, g) świadczenie pieniężne na utrzymanie i pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego dla cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, h) wynagrodzenie należne opiekunowi z tytułu sprawowania opieki przyznane przez sąd. Przy świadczeniach pieniężnych pomoc sprowadza się więc do przekazania świadczeniobiorcy określonej kwoty. Zgodnie natomiast z pkt. 2 artykułu 36, świadczeniami niepieniężnymi z pomocy społecznej są: a) praca socjalna, b) bilet kredytowany, c) składki na ubezpieczenie zdrowotne, d) składki na ubezpieczenia społeczne, e) pomoc rzeczowa, w tym na ekonomiczne usamodzielnienie, f) sprawienie pogrzebu, g) poradnictwo specjalistyczne, h) interwencja kryzysowa, i) schronienie, j) posiłek, k) niezbędne ubranie, l) usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, w ośrodkach wsparcia oraz w rodzinnych domach pomocy, m) specjalistyczne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania oraz w ośrodkach wsparcia, n) mieszkanie chronione, o) pobyt i usługi w domu pomocy społecznej, q) pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym, pomoc w uzyskaniu zatrudnienia, pomoc na zagospodarowanie - w formie rzeczowej dla osób usamodzielnianych. Ten rodzaj świadczeń zasadniczo nie jest zależny od progu dochodowego. Stosownie do art. 48 u.p.s., osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Z treści cytowanych powyżej przepisów wynika wprost, że ustawodawca uzależnił od wysokości uzyskiwanego przez wnioskodawcę dochodu, przyznanie wyłącznie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Orzekające w sprawie organy obu instancji wadliwie więc przyjęły, że jedną z przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia jest spełnienie przez skarżącego kryterium dochodowego, określonego w cytowanym art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Zbędne było więc ustalanie w sprawie dochodu skarżącego w oparciu o art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Organ pomocy społecznej winien był natomiast odnieść się do faktycznej sytuacji dochodowej i życiowej skarżącego i ocenić, czy jest on w stanie, z będących w jego dyspozycji środków pieniężnych, zapewnić sobie samodzielnie schronienie. Jak wynika z bezspornego stanu faktycznego sprawy, skarżący, po potrąceniach z tytułu alimentów i zajęcia komorniczego, dysponuje kwotą 541,56 zł. Ta faktyczna sytuacja materialna skarżącego winna być więc przedmiotem oceny przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku o udzielenie pomocy w formie schronienia w Domu "[...]". Wskazać też należy, że działanie organu pomocy społecznej na podstawie powołanych wyżej przepisów następuje w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ nie może podjąć decyzji dowolnej, ale wypełniającej przesłanki, określone przez przepis, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji.