II SA/Ol 715/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego – stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania K.S. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 25 września 2007 r., sygn. akt II SA/Ol 715/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]". W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał, iż ze względu na brak własnych dochodów nie stać go na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i bratem. Do majątku rodziny należy mieszkanie "[...]" (własność rodziców skarżącego). Źródłami dochodu rodziny są renta i wynagrodzenie za pracę (1/5 etatu) ojca skarżącego oraz zasiłek przedemerytalny jego matki. W rubryce nr 9 i 11 formularza wniosku, skarżący oświadczył, iż on i jego brat są studentami i nie osiągają własnych dochodów. Podniósł, że jego ojciec musi przyjmować leki, na które wydaje miesięcznie ok. 100 zł oraz, że rodzice spłacają kredyt mieszkaniowy. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia 20 listopada 2007 r. Oświadczył w nim m.in., że poza świadczeniami rodzinnymi przyznanymi jego ojcu, jemu również przyznany został zasiłek pielęgnacyjny. Odnosząc się do wezwania w zakresie dotyczącym wskazania wysokości i rodzaju ponoszonych miesięcznie przez skarżącego i członków jego rodziny wydatków, powołał się natomiast na wyjaśnienia ojca, "[...]". Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 powołanej ustawy, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie też do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 powołanej ustawy, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym i doktrynie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. W niniejszej sprawie, jak już wskazano wyżej skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. W konsekwencji jedynym niezbędnym kosztem postępowania sądowego jaki musi ponieść, w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od wskazanego wyżej wyroku, jest koszt związany z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Twierdzeniu, że skarżący nie jest w stanie ponieść przedmiotowego kosztu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny przeczy jednak sytuacja finansowa 4-osobowej rodziny. Zauważyć należy, iż z analizy oświadczeń złożonych przez skarżącego w niniejszej sprawie i oświadczenia jego ojca, złożonego w piśmie procesowym z dnia 20 listopada 2007 r. ("[...]"), oraz załączonych do tego pisma wyciągów z rachunków bankowych (kserokopie) wynika, że miesięczne dochody 4-osobowej rodziny ["[...]"] są wystarczające nie tylko na pokrycie kosztów jej utrzymania, ale również na poczynienie określonych oszczędności. "[...]". Mając na uwadze powyższe, stwierdzić natomiast należy, że środki finansowe, jakimi dysponuje rodzina skarżącego dają realną możliwość poczynienia oszczędności, które bez uszczerbku dla jej utrzymania koniecznego mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika "[...]". Zauważyć należy, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje sytuacja materialna członków jej najbliższej rodziny. Dzięki ich pomocy strona może bowiem przezwyciężyć własne trudności finansowe. Zauważyć należy, iż rodzice i dzieci powinni wspierać się wzajemnie i pomagać w trudnych sytuacjach życiowych (art. 87 i 128 KRO). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy, sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny pozwala na uiszczenie kosztów postępowania. Skoro bowiem dotychczas środki finansowe, którymi dysponowali członkowie rodziny skarżącego były wystarczające na pokrycie wszystkich niezbędnych, w ich ocenie, wydatków i jednocześnie pozwalały na poczynienie określonych oszczędności, to wobec braku wykazania jakichkolwiek przeszkód w ich przeznaczeniu na pokrycie kosztów postępowania sądowego, można przyjąć, że skarżący, pomimo niskich dochodów własnych (zasiłek pielęgnacyjny), może z pomocą rodziny uiścić ze wskazanych wyżej środków koszty związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.