II SA/Ol 73/14

Dnia 27 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 roku sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. W dniu 3 września 2013 r. W.K. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w O. (dalej: MOPS) wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zwrot poniesionych we wrześniu 2012 r. kosztów za energię elektryczną w wysokości 1850 zł. Do wniosku załączyła kserokopie pism oraz potwierdzenia uregulowania należności za energie elektryczną Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia [...] Dyrektor MOPS w O. odmówił przyznania W.K. specjalnego zasiłku celowego na zwrot poniesionych we wrześniu 2012 r. kosztów za energię elektryczną w wysokości 1850 zł. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1, 3 i 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U z 2013 r., poz. 182, ze zm.) zwanej dalej: u.p.s. oraz § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem i córką, ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym. Z kolei syn od dzieciństwa posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jest całkowicie ubezwłasnowolniony. Rodzina utrzymuje się z renty socjalnej wnioskodawczyni i jej syna oraz dwóch zasiłków pielęgnacyjnych. Łączny dochód rodziny wynosi 1526,66 zł. Rodzina od października 2012 r. systematycznie korzysta z pomocy społecznej w formie specjalnych zasiłków celowych oraz zasiłków celowych na zakup posiłków, obecnie ma przyznany zasiłek celowy na zakup posiłków od października do grudnia 2013 r. w kwocie 180 zł miesięcznie. Organ wyjaśnił, że odmówiono przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku celowego na zwrot poniesionych we wrześniu 2012 r. kosztów z tytułu energii elektrycznej, gdyż opłaciła ona z własnych środków rachunek za energię elektryczną. Nie zachodziła zatem potrzeba przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na cel, który został już zrealizowany. Od powyższej decyzji W.K. wniosła odwołanie domagając się pozytywnego rozpatrzenia jej sprawy i przyznania pomocy finansowej. Wyraziła niezadowolenie z rozpoznania sprawy przez organ I instancji, który nie uwzględnia potrzeb jej rodziny ignorując je. W obszernym odwołaniu przedstawiła swoją trudną sytuację rodzinną, zdrowotna i materialną wynikającą z faktu rozwodu z małżonkiem wspólnie zamieszkałym, którego prawa są respektowane przed prawami jej i dzieci oraz przytoczyła okoliczności związane ze śmiercią córki M., która w jej ocenie nastąpiła na skutek zaniechań licznych organów publicznych. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, że organ I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej i odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, skoro zasiłek z pomocy społecznej może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, a nie w sytuacji, gdy nastąpiło już zaspokojenie tej potrzeby, gdyż została ona już sfinansowana ze środków własnych wnioskodawczyni. Kolegium podkreśliło również wyjątkowy charakter specjalnego zasiłku celowego, który może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. W ocenie organu odwoławczego, nie można uznać za sytuację wyjątkową, uzasadniającą przyznanie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 u.p.s., gdy kryterium dochodowe zostało spełnione lecz nastąpiło już sfinansowanie opłat za energię elektryczną przez stronę z własnych środków. Na powyższą decyzję W.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wskazując, że powstała zaległość za energię elektryczną została opłacona tylko dzięki kredytowi zaciągniętemu przez jej córkę na ten cel. Sama skarżąca nie była w stanie ponieść tak znacznego wydatku. Zdaniem skarżącej, MOPS w O. nie wywiązał się z obowiązku udzielenia jej pomocy i dlatego została wniesiona skarga. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 24 lutego 2014 r., który wpłynął do Sądu w dniu 27 lutego 2014 r., skarżąca wniosła o odroczenie terminu rozprawy i wyznaczenie nowego w marcu 2014 r. wskazując, że w tygodniu, w którym został wyznaczony termin rozprawy przed WSA w Olsztynie ma liczne sprawy urzędowe i nie starczy jej czasu na wszystkie te sprawy. Na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r. Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku skarżącej o odroczenie terminu rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomoc ta udzielana jest na podstawie przepisów wspomnianej ustawy między innymi w postaci specjalnego zasiłku celowego. Z art. 41 pkt 1 u.p.s. wynika, że zasiłek ten może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. w sposób nie budzący wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 777/05, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyroki NSA: z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. I OSK 1496/10 oraz z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn.. I OSK 1142/12, dostępne w CBOSA). Zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy administracji publicznej słusznie uznały, że wskazywany przez skarżącą we wniosku cel przyznania świadczenia pieniężnego nie mieści się w ramach przypadku "szczególnie uzasadnionego". Kwestia regulowania opłat związanych z używaniem lokalu mieszkalnego (taką opłatą jest opłata za energię elektryczną) należy do typowych obowiązków ciążących na osobach korzystających z lokali, które są okresowo powtarzane. W takim przypadku nie można mówić o wystąpieniu zdarzenia okazjonalnego, niecodziennego, nieoczekiwanego, czy też nadzwyczajnego. Należy więc przyznać rację organom obu instancji, że aktualna sytuacja skarżącej nie jest skutkiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych od niej niezależnych. Nie doszło do zaistnienia nagłego zdarzenia, w związku z którym skarżąca znalazła się w trudnej sytuacji bytowej. Niewątpliwie sytuacja rodzinna i finansowa skarżącej jest trudna, w związku z czym korzysta ona z pomocy MOPS, w tym pomocy na zakup żywności czy lekarstw. Jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku", jak zostało wcześniej wskazane, stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Należy również wskazać, że jak wynika z akt administracyjnych tej sprawy, oraz okoliczności powyższej nie kwestionuje sama skarżąca, rachunek za energię elektryczną w wysokości 1850 zł został przez nią uregulowany w dniu 21 września 2012r., zatem na jego opłacenie skarżąca posiadała własne środki. Wprawdzie w skardze do Sądu strona podniosła, że rachunek ten został opłacony z kredytu gotówkowego, który na ten cel zaciągnęła córka, lecz jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego córka wchodzi w skład rodziny wspólnie prowadzącej gospodarstwo domowe. Nadto okoliczność powyższa została podniesiona dopiero na etapie wniesienia skargi i jest to jedynie twierdzenie strony, które nie zostało wcześniej poparte żadnym dowodem. Poza tym skoro rachunek ten został już opłacony z własnych środków, to środki pomocy społecznej nie mogą być rozdysponowywane na zwrócenie stronie kosztów poniesionego rachunku za energię elektryczną, gdyż służą one zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych. Zatem gdyby w następstwie trudnej sytuacji rodziny wynikającej z uregulowania tak dużego rachunku za energię strona miała problem z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb rodziny, to wówczas taki wniosek o przyznanie pomocy lecz na inne już cele np. leki czy żywność znajdowałby uzasadnienie, lecz w tej sprawie strona oczekuje, że po upływie znacznego okresu czasu organ zwróci jej środki finansowe, które przeznaczyła na uiszczenie rachunku za energię. Takie rozumienie funkcjonowania pomocy społecznej nie znajduje potwierdzenia w zapisach ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.