II SA/Ol 737/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia robót budowlanych postanawia zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w części ponad kwotę 250 zł i odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. A.B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 500 zł tytułem wpisu od skargi na decyzję w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia przez niego zamiaru wykonania robót budowlanych polegających na "[...]". W uzasadnieniu podał, iż jego jedynym dochodem jest emerytura w kwocie 1740 zł. Pozostaje w związku małżeńskim, jednakże nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Jego stan zdrowia jest ciężki. Przebył 8 operacji. Na leki wydaje miesięcznie około 200 zł. Jest w trakcie leczenia dentystycznego, a także pod stałą kontrolą urologa. Ponadto ponosi koszty utrzymania lokalu mieszkalnego: miesięcznie opłaca rachunki za prąd w wysokości ok. 250 zł, gaz - ok. 250 zł, telefon -50 zł, telewizję - 45 zł. Opłaca również podatek od nieruchomości w kwocie 200 zł rocznie. Z oświadczenia skarżącego wynika nadto, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe, a jego jedynym majątkiem jest lokal mieszkalny o pow. 50 m2, wyodrębniony z domu jednorodzinnego. Rozstrzygając zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona tym samym powinna przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest bowiem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady samodzielnego ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 ppsa). W odniesieniu do opłat sądowych należy zwrócić ponadto uwagę, iż stanowią one rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też może być stosowane tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia obowiązku ciążącego w tym zakresie na danej osobie na współobywateli. Z tego też względu, przesłanki stosowania prawa pomocy powinny być interpretowane w sposób ścisły, bowiem udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa. Mając to na uwadze, za Naczelnym Sądem Administracyjnym wskazać należy, iż przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest "brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte w odniesieniu do słowa utrzymanie. Przymiotnik "konieczny" w języku polskim oznacza "taki, którego nie da się uniknąć, którego nie można obejść, nieodzowny, nieuchronny, potrzebny, przymusowy" (znaczenie podane za Słownikiem współczesnego języka polskiego - Wyd. Wilga, Warszawa 1996). W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki, związane wprawdzie z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zachowanie proporcji między prawem strony do sądu a interesem państwa powoduje bowiem konieczność poczynienia przez stronę oszczędności na koszty sądowe poprzez czasową rezygnację z niektórych wydatków, których poniesienie nie jest niezbędne." (zob. postanowienie z dnia 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt. II FZ 345/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż na ocenę sytuacji materialnej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków. Nie wystarczy zatem wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną. Strona wykazać powinna, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. W warunkach niniejszej sprawy nie sposób uznać, że w sytuacji skarżącego nie istnieje możliwość partycypowania w kosztach sądowych. Przedmiot postępowania administracyjnego potwierdza, iż dzięki niewysokim, jednak stałym dochodom ma on, obiektywnie rzecz biorąc, możliwość wygospodarowania środków, które wystarczyłyby na pokrycie tychże kosztów. To zaś, w jaki sposób potencjał ów jest pożytkowany, nie może co do zasady wpływać na ocenę, czy strona posiada dostateczne środki na sfinansowanie swego udziału w procesie. Co bowiem oczywiste, wykluczone jest dopuszczenie ewentualności przerzucenia ciężaru zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby na współobywateli. Z ich środków pochodzą przecież dochody budżetu państwa, z jakich pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Mając powyższe na względzie, orzekający podjął rozstrzygnięcie, które w jego przekonaniu w odpowiednim stopniu uwzględnia jednak to, iż wyłożenie pełnej, relatywnie wysokiej kwoty wpisu od skargi (będącego opłatą wyczerpującą w zasadzie sądowe koszty postępowania pierwszoinstancyjnego) byłoby zbyt dużym obciążeniem dla finansów skarżącego. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.