II SA/Ol 738/25

WyrokWSA w Olsztynie2026-01-22

Skład orzekający: Tadeusz Lipiński, Ewa Osipuk, Grzegorz Klimek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy uchwała rady gminy o odwołaniu ławnika, podjęta na wniosek prezesa sądu, podlega kontroli sądu administracyjnego i czy naruszenie przepisów dotyczących wyboru ławnika stanowi podstawę do uchylenia takiej uchwały?
Ratio decidendi
Uchwała rady gminy w sprawie odwołania ławnika, mimo że dotyczy sprawy indywidualnej i nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu KPA, podlega kontroli sądu administracyjnego. Działanie rady gminy w tym zakresie mieści się w ramach uznania administracyjnego, a naruszenie interesu prawnego strony w postaci prawa do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez ławnika może stanowić podstawę do zaskarżenia uchwały. Wniosek prezesa sądu o odwołanie ławnika z powodu zachowania godzącego w powagę sądu, w tym niewykonywania prawomocnych postanowień sądu, stanowi wystarczającą przesłankę do podjęcia uchwały przez radę gminy, mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego.
Stan faktyczny
Rada Miasta odwołała A. K. z funkcji ławnika Sądu Rejonowego w O. na wniosek Prezesa Sądu Rejonowego, który wskazał na niewykonywanie przez ławnika postanowień sądu dotyczących kontaktów z dzieckiem i wymierzane kary pieniężne, co miało godzić w powagę sądu. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów Prawa o ustroju sądów powszechnych, Konstytucji RP oraz KPA, wskazując na brak należytego uzasadnienia uchwały i pominięcie okoliczności dotyczących konfliktów rodzinnych. WSA oddalił skargę.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk asesor WSA Grzegorz Klimek (sprawozdawca) Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Chodorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi A. K. na uchwałę Rady Miasta O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odwołania z funkcji ławnika Sądu Rejonowego w O. oddala skargę. Uchwałą z dnia 27 sierpnia 2025 r., Nr XVI/239/25, Rada Miasta [...], działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1465 – u.s.g.) w związku z art. 166 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 526u.s.p.), odwołała, na wniosek Prezesa Sądu Rejonowego w O., A. K. z funkcji ławnika Sądu Rejonowego w O. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że Prezes Sądu Rejonowego w O. pismem z dnia 24 czerwca 2024 r. zwrócił się z wnioskiem do Rady Miasta [...] o odwołanie A. K. z funkcji ławnika Sądu Rejonowego w O., w związku z zachowaniem ławnika godzącym w powagę Sądu. W rzeczonym piśmie Prezes Sądu Rejonowego wskazał, że w Sądzie Rejonowym w O. toczy się kilkanaście spraw z udziałem A.K. dotyczących kontaktów z dzieckiem, w których Sąd nakazywał jej umożliwienie ojcu dziecka wykonywania kontaktów z małoletnim, do których to nie stosowała się, wobec czego były jej wymierzane kary pieniężne. Pomimo nakazów i kar pieniężnych wymieniona nadal uniemożliwiała kontakty dziecka z jego ojcem. W ocenie Prezesa Sądu zachowania A. K.związane z wykonywaniem władzy rodzicielskiej i kontaktów dziecka z ojcem nie dają się pogodzić z powagą Sądu i wykonywaniem przez nią mandatu ławnika w Sądzie Rejonowym w O., w związku z czym wystąpił z wnioskiem jw. Wskazano, że w oparciu o przedstawioną opinię prawną, mając na uwadze zapisy art. 166 § 2 u.s.p., to rada gminy, która wybrała ławnika, może go odwołać na wniosek prezesa właściwego sądu, w razie: niewykonywania obowiązków ławnika, zachowania godzącego w powagę sądu, niezdolności do wykonywania obowiązków ławnika. W świetle powyższego podjęcie uchwały o odwołanie z funkcji ławnika jest zasadne. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie A. K. (skarżąca, strona) wniosła o uchylenie w całości uchwały Rady Miasta [...] z 27 sierpnia 2025 r. w sprawie odwołania skarżącej z funkcji ławnika Sądu Rejonowego w O. na kadencję 2024-2027, jako podjętej z naruszeniem prawa. Skarżąca wniosła o dopuszczenie i załączenie w poczet materiału dowodowego: - akt sprawy [...] prowadzonej w Prokuraturze Rejonowej [...] dotyczącej zniesławienia skarżącej przez R. S., dokumentów, nagrań z posiedzenia Rady Miasta [...]; - akt sprawy [...] prowadzonej w Komisji Prawa i Bezpieczeństwa Rady Miasta [...]; - dokumentu zawiadomienia z 13 grudnia 2023 r. o wyborze skarżącej na ławnika Sądu Rejonowego w O.; - nagrania z posiedzenia Rady Miasta [...] z 27 sierpnia 2025 r. - akt sprawy [...] prowadzonej w Sądzie Rejonowym w O. przeciwko R. S.; - akt sprawy [...] prowadzonej w Komisji Prawa i Bezpieczeństwa Rady Miasta [...] o odwołanie K. K. z mandatu ławnika, matki skarżącej z inicjatywy (donosu) R. S.; - uzupełnienia wniosku z 17 września 2025 sygn. akt :[...]; - dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka K. K., matki skarżącej. Zaskarżonej Uchwale zarzuciła: 1. Naruszenie art. 166 § 2 u.s.p. – poprzez odwołanie skarżącej z funkcji ławnika bez wykazania ustawowych przesłanek (tj. niewykonywania obowiązków, zachowania godzącego w powagę sądu, niezdolności do wykonywania obowiązków, co stanowi przekroczenie granic przyznanej kompetencji; 2. Naruszenie art. 7 Konstytucji R.P. – zasady legalizmu – poprzez wydanie aktu bez należytego uzasadnienia faktycznego i bez wnikliwej analizy materiału sprawy, z naruszeniem zasady legalizmu i działania wyłącznie na podstawie i w granicach prawa; 3. Naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. – poprzez sporządzenie uzasadnienia uchwały w sposób lakoniczny, ogólnikowy i niewskazujący konkretnych faktów ani dowodów, co uniemożliwia przeprowadzenie skutecznej kontroli legalności, a ponadto przez pominięcie okoliczności toczących się postępowań karnych w prokuraturze dotyczących zniesławienia skarżącej jako funkcjonariusza publicznego przez R. S., autora donosu wszczynającego postępowanie o odwołanie skarżącej z mandatu ławnika, pominięcie faktu, iż obecnie toczy się także postępowanie odwoławcze wobec matki skarżącej – K. K., również z donosu R. S. 4. Naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P. poprzez zastosowanie środka najbardziej dolegliwego, tj. odwołania skarżącej z mandatu ławnika. Z pominięciem zasady in dubio pro reo, w sytuacji braku dowodów na naruszenie przez skarżącą obowiązków ławnika przy istnieniu innych mniej restrykcyjnych środków. Przedstawione wyżej zarzuty skarżąca uzasadniła brakiem związku między sytuacją rodzinną skarżącej a pełnieniem przez nią mandatu ławnika. Wskazała, że zasadniczym motywem wynikającym z treści uzasadnienia uchwały był "konflikt rodzinny", który nie może być utożsamiany z ustawową przesłanką odwołania ławnika. Podniosła, że okoliczności związane z jej sytuacją rodzinną nie dają podstaw do przyjęcia, że miały one jakikolwiek bezpośredni wpływ na wykonywanie przez skarżącą obowiązków ławnika. Zdaniem skarżącej jej sytuacja życiowa i istniejący konflikt rodzinny znane były w dacie jej powołania zarówno Radzie Miasta jak i Prezesowi Sądu Rejonowego. Za niezasadne wskazała powoływanie się przez obecnego Prezesa Sądu Rejonowego na "ilość spraw Pani ławnik w tut. Sądzie" bez analizy jakościowej tych spraw oraz rozróżnienia z czyjej inicjatywy zostały one wszczęte, czy też w których występuje jako poszkodowana lub uczestnik. Podniosła również, że przesłanka "zachowania godzącego w powagę Sądu" powinna być interpretowana wąsko i odnosić się jedynie do sfery pełnienia funkcji publicznej, a nie do sporów rodzinnych czy decyzji podejmowanych w związku z ochroną dobra dziecka. Powyższa argumentacja została szeroko omówiona przez skarżącą. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że skoro skarżąca nie wykonuje prawomocnych postanowień sądu, którego jest ławnikiem, to jawnie godzi to w powagę sądu, co stanowiło podstawę do jej odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - p.p.s.a.) Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Rada Miasta [...] w sprawie odwołania skarżącej z funkcji ławnika Sądu Rejonowego w O. Przepis art. 101 § 1 u.s.g., na podstawie którego skarga została wniesiona, wymaga dla dopuszczalności jej wniesienia, by dotyczyła ona sprawy z zakresu administracji publicznej. Niejako drugostronnie, z punktu widzenia właściwości sądów administracyjnych należy stwierdzić, że zaskarżona uchwała nie ma w sposób oczywisty charakteru prawa miejscowego, a więc może tu wchodzić w grę jedynie przepis art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., w myśl którego kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. W rezultacie kwestią podstawową było wyjaśnienie, czy uchwała w sprawie odwołania ławnika ma charakter aktu nie stanowiącego co prawda prawa miejscowego, lecz objętego właściwością sądu administracyjnego, a co za tym idzie - czy przysługuje na nią skarga do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 160 § 1 u.s.p. ławników do sądów okręgowych oraz do sądów rejonowych wybierają rady gmin, których obszar jest objęty właściwością tych sądów - w głosowaniu tajnym. Wybory przygotowują gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 listopada 2005 r., sygn. akt P 16/04 (Dz. U. Nr 241, poz. 2037) art. 160 u.s.p. w zakresie, w jakim upoważnia rady gmin do wyłącznego wyboru ławników, jest zgodny z art. 10, art. 173 oraz art. 186 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 166 § 2 powołanej ustawy odwołanie ławnika, na wniosek prezesa właściwego sądu, należy również do zadań gminy, która wybrała ławnika. Co za tym idzie - ustawowe uprawnienia gmin do podejmowania uchwał w sprawach wyboru i odwołania ławników nie ulegają wątpliwości. Nie oznacza to jednak automatycznego dopuszczenia skarg na te uchwały do sądów administracyjnych. W sprawach wyboru ławników i ich ewentualnego odwołania gminy współdziałają z organami właściwych sądów powszechnych: liczbę ławników wybieranych przez poszczególne rady gmin do wszystkich sądów działających na obszarze właściwości sądu okręgowego (...) ustala kolegium sądu okręgowego; liczbę ławników do poszczególnych sądów rejonowych ustala się po zasięgnięciu opinii prezesów tych sądów (art. 161 § 1 ustawy). Z kolei rady gmin przyjmują zgłoszenia kandydatów na ławników oraz powołują zespoły, które przedstawiają na sesji właściwej rady gminy swoją opinię o zgłoszonych kandydatach, w szczególności w zakresie spełniania przez nich wymogów określonych w ustawie (art. 163 § 2). Następnie prezes sądu wręcza ławnikom zawiadomienie wyborze i odbiera ślubowanie, a po nim wpisuje ławnika na listę ławników, którzy mogą być wyznaczani do orzekania. Również odwołanie ławnika dokonuje się uchwałą rady gminy, podjętą na wniosek prezesa właściwego sądu. Wybór ławników i ich ewentualne odwołanie należy jednak do wyłącznej, władczej kompetencji rad gmin (bo tylko przygotowanie wyborów jest zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej), współdziałających w tym zakresie z właściwymi organami sądów; działalność ta ma charakter wykonawczy wobec konstytucyjnej zasady udziału obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. W tej sytuacji należy uznać, że uchwała rady gminy w sprawie odwołania ławnika ma - po pierwsze charakter władczy; w tym postępowaniu gmina, mimo współpracy z organami sądu, występuje jako władza, po drugie zaś - uchwała taka, mimo że dotyczy sprawy indywidualnej, nie ma charakteru decyzji administracyjnej w rozumieniu k.p.a. oraz - po trzecie - nie ma charakteru sprawy z zakresu prawa cywilnego (art. 1 k.c.) czy prawa pracy. W rezultacie należy uznać, że uchwała rady gminy w sprawie odwołania ławnika podlega - ze względu na swój przedmiot - kontroli sądu administracyjnego. Jak wskazano, skarga została wniesiona w trybie art. 101 § 1 u.s.g. Zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu przesłanką zaskarżenia uchwały podjętej przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej jest: - istnienie po stronie skarżącego interesu prawnego czy uprawnienia; - naruszenie tego interesu bądź uprawnienia wspomnianą uchwałą rady gminy. Udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości statuuje Konstytucja RP (art. 182), a określa go m.in. u.s.p., wprowadzająca system sądu ławniczego, tzn. sądu o mieszanym składzie obejmującym zawodowego sędziego oraz ławników (por. L. Garlicki, "Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu.", Liber, Warszawa 2001, str. 366). Zgodnie z art. 4 § 1 u.s.p. w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości obywatele biorą udział przez uczestnictwo ławników w rozpoznawaniu spraw przed sądami w pierwszej instancji, przy czym przy rozstrzyganiu spraw ławnicy mają równe prawa z sędziami i asesorami sądowymi. W tym ogólniejszym kontekście prawo skarżącej nie ulega wątpliwości, a jej odwołanie z funkcji ławnika powinno być traktowane jako naruszenie tego prawa. Przekonuje o tym redakcja art. 166 § 2 u.s.p., w myśl którego rada gminy, która wybrała ławnika, może go w określonych przypadkach odwołać na wniosek prezesa właściwego sądu. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że rada ma w takiej sytuacji możliwość wyboru, a zatem działa w płaszczyźnie uznania administracyjnego. Tam zaś, gdzie ma miejsce uznanie administracyjne, tam zachodzi możliwość naruszenia jego granic, a co za tym idzie - możliwość naruszenia interesu prawnego strony. Należy więc uznać, że uchwała rady gminy dotycząca odwołania określonej osoby z funkcji ławnika nie jest wyłączona z trybu zaskarżenia przewidzianego w art. 101 u.s.g. Reasumując należy stwierdzić, że uchwała rady gminy w sprawie odwołania ławnika, mimo że dotyczy sprawy indywidualnej, nie ma charakteru decyzji administracyjnej w rozumieniu k.p.a., ale - ze względu na swój przedmiot - podlega kontroli sądu administracyjnego i nie jest wyłączona, z racji przyznanego radzie gminy w tym zakresie uznania administracyjnego, z możliwości zaskarżenia do sądu administracyjnego, przewidzianej w art. 101 u.s.g. W ocenie Sądu, na tle przepisów u.s.p., należy odróżnić przesłanki, jaki musi spełnić kandydat, by mógł w ogóle kandydować, zostać wybranym na ławnika, oraz przesłanki wykluczające możliwość kandydowania na tą funkcję, od powodów odwołania ławnika z pełnionej funkcji. Przesłanki pozytywne umożliwiające kandydowanie, a w konsekwencji - samą możliwość wyboru na funkcję ławnika określa art. 158 § 1 powołanej ustawy, w myśl którego ławnikiem może być wybrany ten, kto: 1) posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich, 2) jest nieskazitelnego charakteru, 3) ukończył 30 lat, 4) jest zatrudniony lub zamieszkuje w miejscu kandydowania co najmniej od roku, 5) nie przekroczył 70 lat, 6) jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków ławnika, 7) posiada co najmniej wykształcenie średnie. Natomiast zgodnie z art. 159 § 1 ustawy ławnikami nie mogą być: 1) osoby zatrudnione w sądach powszechnych i innych sądach oraz w prokuraturze, 2) osoby wchodzące w skład organów, od których orzeczenia można żądać skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego, 3) funkcjonariusze Policji oraz inne osoby zajmujące stanowiska związane ze ściganiem przestępstw i wykroczeń, 4) adwokaci i aplikanci adwokaccy, 5) radcy prawni i aplikanci radcowscy, 6) duchowni, 7) żołnierze w czynnej służbie wojskowej, 8) funkcjonariusze Służby Więziennej, 9) radni gminy, powiatu i województwa. Spełnianie przesłanek pozytywnych umożliwia zgłoszenie takiej osoby jako kandydata na ławnika (art. 162 u.s.p.), podlegającemu wyborowi przez radę gminy, przy czym przed przystąpieniem do wyborów kandydat powinien uzyskać przedstawianą na sesji rady gminy opinię powołanego przez tą radę gminy zespołu oceniającego; przedmiotem tej opinii jest w szczególności spełnianie przez kandydata wymogów określonych w ustawie (art. 163 § 2 u.s.p.). Natomiast spełnianie przesłanek negatywnych po prostu wyklucza możliwość zostania kandydatem na ławnika, czyli wyklucza możliwość udziału w wyborach na ławników. Inaczej mówiąc, określenie w powołanych wyżej przepisach ustawy przesłanek (cech, wymagań) zarówno pozytywnych, jak i negatywnych, dotyczących ławników odnosi się w istocie do samej możliwości kandydowania, do możliwości uczestniczenia w wyborach wyłaniających ławników. Taki charakter przywołanych przepisów, tj. artykułów 158 § 1 oraz 159 § 1 u.s.p. potwierdza fakt, iż ustawa nie określa wprost skutków zmiany tych przesłanek w toku kadencji ławnika - i to zarówno pozytywnych, jak i negatywnych. Natomiast w takich sytuacjach będzie miał zastosowanie art. 167 § 1 u.s.p., w myśl którego w czasie trwania kadencji nie powołuje się ławnika do pełnienia obowiązków w razie ujawnienia okoliczności, które nie pozwalały na jego wybór, oraz w razie wszczęcia postępowania karnego przeciwko ławnikowi, do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy. To niepowoływanie ławnika do pełnienia obowiązków dotyczy, zdaniem Sądu, zarówno ujawnienia okoliczności, które nie pozwalały na jego wybór, a więc wykluczały w istocie możliwość jego kandydowania w wyborach, jak i tych samych okoliczności, które wystąpiły już po wyborze i dotyczyły zarówno utraty wymagań (przesłanek) pozytywnych, jak i nabycia cech (przesłanek) negatywnych. Odsunięcie od pełnienia obowiązków nie ma w takich przypadkach charakteru sankcji, a jedynie potwierdza brak spełniania przez osobę wybraną już na ławnika określonych przesłanek pozytywnych, bądź ujawnienie już po wyborze cech (przesłanek, wymagań) negatywnych, wyłączających możliwość pełnienia funkcji ławnika zgodnie z art. art. 158 § 1 i 159 § 1 u.s.p. Inny charakter mają przewidziane w ustawie instytucje wygaśnięcia mandatu ławnika (art. 166 § 1) oraz odwołania ławnika (art. 166 § 2). Ta ostatnia instytucja, która znalazła zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, zakłada, że: rada gminy, która wybrała ławnika, może go odwołać na wniosek prezesa właściwego sądu, w razie: - niewykonywania obowiązków ławnika, - zachowania godzącego w powagę sądu, - niezdolności do wykonywania obowiązków ławnika. Z powołanego przepisu wynika m.in., że nie wchodzą w tym przypadku w grę przesłanki pozytywne i negatywne związane z wyborem na ławnika. Nie ulega tu wątpliwości, że kandydat spełniał - w momencie wyboru - wymagania (przesłanki) określone w ustawie, umożliwiające mu kandydowanie. Nie ulega też wątpliwości, że wybór był prawidłowy, jak również prawidłowy był wpis na listę ławników. Postępowanie w tej sprawie toczy się na wniosek prezesa właściwego sądu, w rozpatrywanym przypadku - Prezesa Sądu Rejonowego w O. Właściwa rada gminy może, a więc działa w tym zakresie w granicach uznania, dokonać odwołania o ile podzieli motywację Prezesa Sądu Rejonowego. Odnosząc się do wspomnianych kwestii Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 29 listopada 2005 r., sygn. akt P 16/04, stwierdził, co następuje: "...Wybór ławników jest tylko pewnym - aczkolwiek bardzo istotnym - elementem kształtowania personalnego składu sądu, rozumianego tu jako ciało kolegialne sprawujące wymiar sprawiedliwości. Wybór ten nie przesądza jednak ani wyłącznie, ani definitywnie obsady sądów orzekających w poszczególnych sprawach, albowiem - chociaż dokonywany z pominięciem udziału Krajowej Rady Sądownictwa - nie pozostaje całkowicie poza kontrolą władzy sądowniczej. Decydujące znaczenie w tym zakresie mają przepisy regulujące przesłanki i procedurę odsunięcia ławników od uczestnictwa w wymiarze sprawiedliwości, czyli art. 166 oraz 167 prawa o ustroju sądów powszechnych. Abstrahując od wskazanych w art. 166 § 1 u.s.p. okoliczności prowadzących do wygaśnięcia mandatu ławnika ex lege (...), zgodnie z § 2 tego przepisu rada gminy, która wybrała ławnika może go odwołać na wniosek prezesa właściwego sądu, w razie: niewykonywania obowiązków ławnika, zachowania godzącego w powagę sądu lub niezdolności do wykonywania obowiązków ławnika. Należy przy tym podkreślić, że wniosek właściwego prezesa sądu (którego podstawą może być każdy z wymienionych powodów) jest jedynym czynnikiem, który uruchamia procedurę odwołania ławnika przez radę gminy. Mechanizm ten zapewnia przedstawicielom władzy sądowniczej możliwość praktycznej i skutecznej (z punktu widzenia osiąganych rezultatów) weryfikację osób wybranych na ławników przez rady gmin. Wprawdzie art.166 § 2 u.s.p. nie stanowi expressis verbis, by rady gmin były związane wnioskami prezesów sądów, należy jednak oczekiwać, że wnioski takie w praktyce będą uwzględniane. Powinność ta wynika z zasady podziału władzy, która wyznacza nie tylko granice swobody ustawodawcy w kształtowaniu zakresu kompetencji organów władzy publicznej, ale również sposób korzystania przez te organy z przyznanych im kompetencji (por. wyrok z 14 kwietnia 1999 r., K. 8/99, OTK ZU nr 3/1999, poz. 41). Znajduje to zastosowanie również w odniesieniu do uprawnień, jakie wobec ławników posiadają rady gmin, które muszą z nich korzystać w taki sposób, aby nie ingerować w odrębność i niezależność władzy sądowniczej. Z kolei zgodnie z art. 167 § 1 u.s.p.: "W czasie trwania kadencji nie powołuje się ławnika do pełnienia obowiązków w razie ujawnienia okoliczności, które nie pozwalały na jego wybór, oraz w razie wszczęcia postępowania karnego przeciwko ławnikowi, do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy." Cytowany przepis stanowi gwarancję, że osoba, która została wybrana na ławnika przez radę gminy, spełniać będzie określone przez ustawodawcę kryteria, które warunkowały dopuszczalność jej wyboru. Jest to regulacja, która pozwala nie tylko na zawieszenie ławnika w pełnieniu obowiązków z powodu okoliczności, które nastąpiły po jego wyborze, lecz także istniejące wcześniej, a jedynie ujawnione post factum. Tym samym art. 167 § 1 u.s.p. zapewnia kontrolę ze strony organów władzy sądowniczej (prezesów sądów) legalności wyboru każdego ławnika." W rozpatrywanej sprawie wniosek Prezesa Sądu (z dn. 26 czerwca 2024 r.) został oparty na podstawie art. 166 § 2 pkt 3 u.s.p., tzn. zachowania godzącego w powagę sądu. Odnosząc się zatem do zajętego przez Radę w zakwestionowanej uchwale stanowiska należy stwierdzić, że odwołanie się w tej sprawie do stanowiska Prezesa Sądu Rejonowego w O. jako osoby najlepiej zorientowanej w pracy ławnika i zdolności bądź jej braku do wykonywania tych obowiązków, stanowi w ocenie Sądu wystarczającą przesłankę dla podjętego rozstrzygnięcia, która nie przekracza granic uznania przyznanego radzie gminy. Prezes Sądu Rejonowego jako osoba kierująca sądem miał okazję zapoznać się z sytuacja prawną skarżącej i to on stwierdził, że "w Sądzie Rejonowym w O. toczy się kilkanaście spraw z udziałem A. K. dotyczących kontaktów z dzieckiem, w których Sąd nakazywał jej umożliwienie ojcu dziecka wykonywania kontaktów z małoletnim, do których to nie stosowała się, wobec czego były jej wymierzane kary pieniężne. Pomimo nakazów i kar pieniężnych wymieniona nadal uniemożliwia kontakty dziecka z jego ojcem. W związku z tym ojciec dziecka złożył na nią oficjalną skargę, która w znacznej części znajduje pokrycie w ilości i przedmiocie spraw prowadzonych z jej udziałem w Sądzie Rejonowym w O. (...) w mojej ocenie zachowania A. K. związane z wykonywaniem, władzy rodzicielskiej i kontaktów dziecka z ojcem nie dają się pogodzić z powagą Sądu i wykonywaniem przez nią mandatu ławnika w Sądzie Rejonowym w O". W rezultacie Rada nie otrzymała żadnych materiałów, które mogłyby poddawać w wątpliwość twierdzenia Prezesa Sądu. Sąd podziela również argumentację organu zawartą w odpowiedzi na skargę, że w realiach niniejszej sprawy jako podstawę wniosku o odwołanie organ przyjął zachowanie godzące w powagę sądu - przez co należy rozumieć wszelkie zachowania w czasie wykonywania obowiązków ławnika, ale także zachowania w życiu publicznym lub prywatnym, które nie licują z powagą sądu i sędziego (ławnika), narażają sąd na utratę autorytetu lub powagi wymaganej przy sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Za takie zachowanie zostało uznane niewykonywanie postanowień sądu rodzinnego w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej i nakładanie przez sąd kar grzywny w prywatnych sprawach z udziałem osoby ławnika, co ma odzwierciedlenie zarówno w podstawie prawnej uchwały, uzasadnieniu do niej, a także aktach sprawy, w tym wniosku Prezesa Sądu Rejonowego i opinii organów wewnętrznych (Kolegium) sądu. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi - naruszenia art. 166 § 2 pkt 3 u.p.s. -Sąd wyjaśnia, że przyznanie radzie zakresu uznania administracyjnego i enumeratywne określenie przyczyn uzasadniających możliwość odwołania ławnika stanowi wystarczającą podstawę prawną dla podjętej i zaskarżonej uchwały. Należy przy tym podkreślić, że zaskarżona uchwała zawierająca odwołanie z funkcji ławnika jest niewątpliwie aktem o charakterze indywidualnym, ale nie jest decyzją załatwiającą sprawę indywidualną z zakresu administracji publicznej (art. 1 § pkt 1 k.p.a.), a więc nie podlega przepisom k.p.a. Sąd nie podzielił również zarzutu dotyczącego naruszenia norm konstytucyjnych, bowiem zarzut ten nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy. Ponadto oceniając zaskarżoną uchwałę Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło